اطلس > مفاهیم و مبانی > استغاثه به ارواح اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۸/۶ تعداد بازدید: 156

استغاثه از نظر لغت، درخواست یاری و فریادرسی است و در اصطلاح به صدا زدن ارواح اولیای الهی برای رفع یا دفع یک مشکل گفته می شود تا با تاثیر دعا یا تصرف آن ولیّ الهی در محدوده ای که خداوند اذن دهد–نه به صورت مستقل- مشکل استغاثه کننده حل شود.



مقدمه

استغاثه از نظر لغت، درخواست یاری و فریادرسی است[1] و در اصطلاح به صدا زدن ارواح اولیای الهی برای رفع یا دفع یک مشکل گفته می شود[2] تا با تاثیر دعا یا تصرف آن ولیّ الهی در محدوده ای که خداوند اذن دهد–نه به صورت مستقل- مشکل استغاثه کننده حل شود.

تاثیر اولیای الهی از قبیل نقش اسباب در جهان هستی است که در قرآن تایید شده است مانند: رویش گیاه به سبب آب باران، حرکت کشتی‌ها به سبب وزش باد،[3] وساطت مردان در رزق زنان،[4] شفا دادن بیماران و حتی زنده کردن مردگان توسط عیسی(ع)[5] و... که در این موارد انجام کارهایی را که از شؤون خداست به بندگان نسبت داده است با این که آنان تنها واسطه رسیدن رحمت و نعمت خدا به مخلوقات هستند.

استغاثه به معنای فوق از مسائلی است که قرآن و سیره نبوی بر مشروعیت آن دلالت دارد و سیره صحابه نیز آن را تایید می کند اما وهابیان بخاطر فهم ناقص از معنای توحید و عبادت، استغاثه به ارواح صالحان را شرک می‌دانند و فقط استغاثه به انسان زنده و در محدوده کارهای عادی – ما یقدر علیه غیر الله- را جایز می‌دانند.

دلایل مشروعیت استغاثه

  1. سلیمان نبی(ع)، احضار تخت بلقیس را که به اصطلاح وهابیان یک کار فوق بشری بود از یارانش درخواست کرد و یکی از یارانش این کار را انجام داد. قرآن این ماجرا را نقل و تایید کرده است[6] و این کار از علائم نبوت سلیمان نبود تا آن را معجزه سلیمان بنامیم.
  2. بنی اسرائیل پس از آنکه نبوت موسی را پذیرفته بوده و از چنگال فرعون نجات یافتند هنگام تشنگی در بیابان از موسی طلب آب کردند - مستقیما از خدا طلب نکردند- و موسی با قدرت الهی برای آنان از سنگ چشمه آب جاری نمود.[7]
  3. پیامبر اکرم (ص) در موارد متعدد به استغاثه‌ صحابه برای انجام کارهای فوق بشری پاسخ داده است.[8] یکی از این موارد، طلب آب از پیامبر (ص) در منطقه حدیبیه است که پیامبر اکرم (ص) جرعه‌ای آب را مضمضه کرده و آن را داخل چاه ریختند و چاه پر از آب شد.[9] این داستان نوزده سال پس از ادعای نبوت پیامبر و در حالی مطرح شد که صحابه به رسالت آن حضرت ایمان داشتند؛ پس نمی‌توان آن را از معجزات پیامبر برای اثبات نبوت دانست.
  4. صحابه نیز در موارد فراوان به ارواح صالحان استغاثه می کردند.

استغاثه یک مرد عرب به رسول الله در کنار قبر آن حضرت برای نزول باران توسط مالک الدار (خزانه دار عمر بن الخطاب) نقل شده است.[10]

عثمان بن مظعون نیز مردی را که برای برآورده شدن حاجتش به نزد عثمان خلیفه سوم می‌رفت و نتیجه نمی گرفت به استغاثه به پیامبر راهنمایی کرد و داستان مرد نابینایی را که با استغاثه به پیامبر، بینا شد را برای او نقل نمود.[11]نَبَهانی از علمای اهل سنت پس از نقل این استغاثه می­نویسد: «توسل و استغاثه به پیامبر پس از رحلت ایشان نیز مانند زمان حیاتش مؤثر است و از این رو سلف پس از پیامبر نیز در طلب حوائج خود از این روش استفاده می‌کردند، چنانکه عثمان بن حنیف، این توسل و استغاثه را به نیازمندی که نزد عثمان (خلیفه سوم) می رفت، تعلیم داد و حاجت او نیز با انجام این کار برآورده شد».[12]

فتاوای علماء

قسطلانی می‌نویسد: «شایسته است که زائر به پیامبر اکرم(ص) استغاثه و توسل کند...».[13]

مراغی شافعی توسل و استغاثه به پیامبر (ص) پس از رحلت ایشان را نیز جایز می داند.[14]

ابن­حجر هیتمی مشروعیت استغاثه به انبیاء و صالحان را به اجماع علما مشروع می داند و می‌نویسد: «استغاثه شونده‌ حقیقی در این استغاثه­ها، خداست و پیامبر تنها واسطه­ای بین استغاثه­کننده و خداست.»[15]

با توجه به دلایلی که در مشروعیت استغاثه به اولیای الهی ذکر شد، منظور از روایت نبوی که فرمود: «إنه لايستغاث بي، وإنما يستغاث بالله»[16] نیز این است که در استغاثه به مخلوقین در طلب حوائج، باید آنان را اسباب و وسایط فیض دانست و معتقد به استقلال هیچ بنده‌ای در نفع و ضرر نبود.

نتیجه گیری

در حقیقت، استغاثه چیزی جز طلب دعا یا تاثیر اراده یک شخص صالح با اذن خداوند در کارها نیست و با توجه به معنای دقیق توحید افعالی هیچ فعلی در جهان هستی خارج از اذن و اراده خداوند محقق نمی شود. بنابراین تقسیم افعال به مقدور و غیر مقدور بشر که وهابیان بنا نهاده اند یک تقسیم باطل است و حتی کوچکترین کارهایی یک انسان با اذن خداوند انجام می شود.

همچنین نمی توان ندا کردن اموات را از مصادیق ندای غیر الله و شرک دانست زیرا اگر مطلق ندای غیر الله شرک باشد باید ندای زندگان نیز شرک باشد. همچنین تفاوت اصلی ندای بتها با استغاثه به صالحان در قصد دعا کننده است؛ بت پرستان بتها اداره برخی امور جهان مانند عزت و شرف، باران، و... را در دست بت‌ها می‌دانستند و با این اعتقاد در برابر آن‌ها خضوع می‌کردند و آن‌ها را می‌خواندند، اما مسلمانان با اقرار به شهادتین و اعتقاد به اینکه همه‌چیز در دست خداست، اولیای الهی را تنها بندگان صالحی می دانند که سبب و واسطه‌ رسیدن رحمت خداوند به مخلوقات می‌شوند و با این اعتقاد به آنان استغاثه می‌کنند؛ پس این کار با توحید منافاتی ندارد.

مسلمانان همچنین معتقدند در دانستن غیب، هیچ کس مستقل از خداوند نیست و ارواح اولیای الهی با عنایت و اذن خداوند صدای ما را می شنوند و ازاحوال ما آگاه می شوند، بنابراین - بر خلاف گمان وهابیان- درخواست از آنان به معنای شریک دانسن آنان در علم غیب خدا نیست.

پی نوشت:


[1] . ابن منظور، لسان العرب، ج2، ص174.

[2] . سبحانی، جعفر، آیین وهابیت، ص۵۶.

[3] . الروم/46.

[4] . «ارزقوهم فیها و اکسوهم»؛ النساء/5.

[5] . المائده/110.

[6] . النمل/38-40.

[7] . الاعراف/۱۶۰. 

    [8] . حَلَبی، بخاری و دیگران این موارد را نقل کرده اند

[9] . بخاري، محمّد بن اسماعيل (م 256)، صحيح بخاري، ج4، ص193.

[10] . عسقلانی، ابن حجر، فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، ج۲، ص495.

[11] . طبرانی، المعجم الکبیر، ج۹، ص۳۰، حدیث ۸۳۱۱؛ شیبانی، احمد بن حنبل، مسند، ج28 ص478.

[12] . النبهانی، یوسف بن اسماعیل، شواهد الحق فی الاستغاثه بسید الخلق، ص 138.

[13] . قسطلانی، المواهب اﻟﻠﺪﻧﻴﺔ،ج3، ص٤١٧.

[14] . مراغی، ابوبكر، ﺗﺤﻘﻴﻖ اﻟﻨصرة ﺑﺘﺨﻠﻴﺺ ﻣﻌﺎﻟﻢ دار اﻟﻬﺠﺮة، ص١١٣.

[15] . ابن حجر هیتمی، الجوهر المنظم، ص 111.

[16] . هيثمي، مجمع الزوائد و مبنع الفوائد، ج10، ص159، ح17276.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه