اطلس > مفاهیم و مبانی > دموکراسی

دموکراسی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۸/۱ تعداد بازدید: 114

سلفیان تکفیری، دمکراسی را مصداق کفر، شرک، طاغوت و جاهلیت پنداشته اند و به همین بهانه مسلمانانِ حامی دمکراسی را تکفیر کرده و مرتد می خوانند. تکفیری‌ها، هر گونه پذیرش دمکراسی را به معنای دخالت در تشریع  و نقض توحید حاکمیت پنداشته اند؛ آنها گمان کرده اند مقصود مسلمانان از دمکراسی، کنار گذاشتن احکام اسلام و مبنا قرار دادن آراء مردم است طوریکه با خواست و آراء مردم حلال را حرام و حرام را حلال کرد.



نویسنده: محسن عبدالملکی

سلفیان تکفیری، دمکراسی را مصداق کفر، شرک، طاغوت و جاهلیت پنداشته اند و به همین بهانه مسلمانانِ حامی دمکراسی را تکفیر کرده و مرتد می خوانند. تکفیری‌ها، هر گونه پذیرش دمکراسی را به معنای دخالت در تشریع  و نقض توحید حاکمیت پنداشته اند؛ آنها گمان کرده اند مقصود مسلمانان از دمکراسی، کنار گذاشتن احکام اسلام و مبنا قرار دادن آراء مردم است طوریکه با خواست و آراء مردم حلال را حرام و حرام را حلال کرد. اکنون که کار از تکفیرِ هوادارانِ دمکراسی گذشته و به کشتار رسیده است نقد و بررسی ادله تکفیریها ضرورتی دو چندان یافته است نوشته حاضر بدین منظور تهیه و منتشر شده است. نادرستی این پندار در چند نکته بیان می شود.

 یکم مسلمانان حامی دمکراسی، به توحید حاکمیت معترفند و هیچگاه در دل و زبانشان، حاکمیت خداوند را انکار نکرده اند و به معنای صحیح آیه شریفه «إن الحكم إلاّ لله؛ حکم کردن فقط از آن خداست» ایمان دارند؛ البته با استدلال و برداشت تکفیریها از این آیه مخالفند. موافقان دمکراسی می گویند دمکراسی و اسلام قابل جمع اند اگر دمکراسی به عنوان روش توزیع قدرت و مشارکت مردم در اداره جامعه پذیرفته شود نه تنها با مبانی و اصول اسلام مخالف نیست بلکه می توان در قرآن و سنت نبوی دلایل و قرائنی بر تایید آن یافت. اما اگر دمکراسی به عنوان دین و ایئولوژی پذیرفته شود بی تردید با اسلام سازگار نیست.

دوم؛ دمکراسی مطلق وجود ندارد، همه دمکراسی¬ها مقید به قیودی هستند و حامیان دمکراسی ـ با هر دین و گرایش سیاسی ـ در پذیرش خواست اکثریت، خط قرمزهایی را لحاظ کرده¬اند، این خط قرمزها می تواند حق یا باطل باشد در نظامهای دمکراسی غیر اسلامی ـ اعم از غربی و شرقی، گذشته و کنونی ـ نیز دمکراسی بی‌قید‌و‌شرط وجود ندارد و پذیرش خواست اکثریت، مقید به رعایت قوانین و ضوابط کلی حاکم بر آن جامعه است. مثلا اگر 70 درصد مردم یک حکومت سکولار به قانونی شدن حجاب فتوا دهند، این خواسته به دلیل ناسازگاری با اصول کلی سکولار، به قانون تبدیل نمیشود. در جامعه اسلامی نیز خواسته-های اکثریت به شرط سازگاری و عدم مخالفت با اوامر و نواهی الهی پذیرفتنی است مثلا اگر اکثریت مردم خواستار جواز فحشاء شوند هر چند چنین مطالبه‌ی سخیفی از سوی مسلمانان بسیار بعید است- به دلیل مخالفت این خواسته با اوامر الهی نمی‌توان آن را پذیرفت.

سوم؛ شباهت لفظی دمکراسی غربی با دمکراسی مورد حمایت اسلام‌گرایان سبب شده است تا تکفیری‌ها نظریه دمکراسی اسلامی را همان دمکراسی غربی بدانند، از این رو بسیاری از اشکالات تکفیریها ناظر به پیش¬فرضهای غربیان است نه دمکراسی اسلامی. قضاوت تکفیری‌ها در این مورد نیز نادرست است زیرا تعریف مسلمانان حامی دمکراسی از تعریف غربیان متفاوت است. هر یک از غربی¬ها و مسلمانان حامی دمکراسی با پیش فرضهای خود دمکراسی را پذیرفتند. به عنوان مثال در نظامهای سیاسی غربی، مشروعیت نظام¬ وابسته به مردم است، اما مشروعیت نظام اسلامی از خداوند گرفته شده است و تنها مقبولیت آن بستگی به مردم دارد. حصر دمکراسی در یک قسم و نادیده گرفتن سایر اقسام، روشی نادرست و اشتباهی پر تکرار از سوی تکفیری‌هاست.

چهارم؛ یکی از خطاهای پرتکرار تکفیری‌ها، تصور ناقص از مفاهیم کلیدی و بی‌توجهی به حد و مرز آنها است. تکفیریها می‌گویند دمکراسی همان جاهلیت است، پس هواداران دمکراسی کافرند؛ در پاسخ باید گفت: بر فرض که دمکراسی از مصادیق جاهلیت باشد آیا لازمه جاهلی بودن دمکراسی، کفر و شرک است!؟ قرآن کریم تبرج و جلوه‌گری را از رفتارهای رایج جاهلیت برشمرده است اما زن جلوه‌گر را کافر نخوانده است زیرا تبرج مصداق فسق است نه کفر، پس جاهلی بودن تلازمی با کفر و شرک ندارد بلکه مفهوم جاهلیت اعم از فسق و کفر است. بخاری محدث بزرگ اهل سنت نیز با نامگزاری یک باب به نام "باب الْمَعَاصِي مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ. وَلاَ يُكَفَّرُ صَاحِبُهَا بِارْتِكَابِهَا إِلاَّ بِالشِّرْكِ؛ باب گناهان ناشی از رسوم دوران جاهلیت‌؛ و مرتکبان آنها تکفیر نمی‌شوند مگر این که آن عمل شرک آلود باشد" گناهان برخاسته از رسوم جاهلیت را موجب کفر ندانسته است. یقینا اگر هر گناه با منشأ رسوم جاهلی موجب کفر می‌شد بخاری قید «الا بالشرک» را ذکر نمی‌کرد.

پنجم؛ از دیگر اشتباهات تکفیری‌ها؛ برداشت نادرست از آیات قرآن است، آنان با استناد به برخی آیات، هرگونه پیروی از اکثریت¬ را امری مذموم و ناپسند دانسته¬اند و بر این اساس با دمکراسی مخالفت کرده‌اند؛ حال آنکه این تصور که تمام اکثریتها مردود و تمام اقلیتها حق¬اند، تصوری باطل است. روشن است که اکثریت فی نفسه حکمی ندارد نه مذموم است و نه ممدوح؛ مانند "خوردن"  که فی نفسه حكمی ندارد  اما عناوينِ عارض بر آن موجب پیدایش يكی از احكام وجوب، استحباب، حرمت يا كراهت می‌شود.  بنابراین عناوین عارض بر اکثریت هستند که حکم را به وجود می آورند اگر عنوان عارض بر اکثریت، اهل باطل باشد آن اکثریت مذموم و ناپسند خواهند بود و اگر عنوان عارض بر اکثریت، اهل حق باشد ان اکثریت ممدوح و پسندیده خواهد بود. علاوه بر این در دمکراسی اسلامی هیچگاه احکام ثابت و قطعی شرع به رای‌گیری و انتخابات گذاشته نمی‌شود، اجرای این دسته از احکام نیازی به پذیرش اکثریت ندارد و از رای اکثریت تنها برای انتخاب یک گزینه از بین دو یا چند موضوع که همه آن‌ها حلال و مباح¬اند استفاده می‌شود همانطور که پیامبر اسلام در ماجرای جنگ احد هنگامى كه كفّار قریش به سوی مدینه حرکت كردند، با اصحاب و یاران درباره کیفیت مبارزه مشورت كرد، جمعی گفتند: بهتر است جنگ را به داخل شهر مدینه بكشانیم تا از همه افراد و وسایل استفاده كنیم. رسول خدا نیز به این پیشنهاد تمایل داشت. اما اکثر افراد با این رأى مخالفت‌ کردند و جنگ در بیرون مدینه را ترجیح دادند، رسول خدا نیز نظر اکثریت را پذیرفتند، اگر چه پذیرفتن نظر اکثریت، تلفات و خسارتهای سنگینی به بار آورد.

بنابراین دمکراسی به عنوان یک روش برای اداره حکومت اسلامی، منافاتی با حاکمیت خداوند و اجرای قوانین شریعت ندارد.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

نواقض الاسلام

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه