اطلس > مفاهیم و مبانی > سنت و بدعت

سنت و بدعت

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۲۶ تعداد بازدید: 123

سلفیان در تعریف سنت و بدعت راه ابن تیمیه و ابن قیم را پیموده اند. لذا به تبع این دو، سنت را به معنای آثار رسیده از پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم و اصحابش می دانند. «عقاید، اقوال و افعال رسول الله و اصحابش سنت است» و بدعت را به معنی مخالفت با کتاب، سنت و آثار به جای مانده از صحابه، تفسیر کرده اند.



سلفیان در تعریف سنت و بدعت راه ابن تیمیه و ابن قیم را پیموده اند. لذا به تبع این دو، سنت را به معنای آثار رسیده از پیامبر ص و اصحابش می دانند«إِنّ السُّنَّةَ هِيَ مَا كَانَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ اعْتِقَادًا، اقْتِصَادًا، قَوْلًا وَعَمَلًا»[1]«عقاید، اقوال و افعال رسول الله و اصحابش سنت است» و بدعت را به معنی مخالفت با کتاب، سنت و آثار به جای مانده از صحابه، تفسیر کرده اند. «البدعة ما خالف كتابا أو سنة أو أثرا عن بعض أصحاب رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم[2]«آنچه که مخالف کتاب یا سنت و یا آثار برخی از اصحاب رسول الله باشد بدعت است».

 سلفیان قول و فعل برخی از اصحاب اصحاب پیامبر ص را همانند قول و فعل آن حضرت ص معتبر می دانند.[3] برای نمونه ابن تیمیه در توجیه سنت بودنِ نماز تراویح گفته «فرضا که رسول الله ص نماز تراویح را تشریع نکرده باشد و نصوص پیامبر دلالت بر آن نداشته باشد، نهایت اینکه می گوئیم از سنتهای خلفا است»[4] و در جائی دیگر به منظور توجیه حمل صفات باری بر معنای ظاهری گفته« صحابه بیش از این نفهمیده اند و تفسیری غیر از این ارائه نداده اند»[5] یا در باره امتناع از نوشیدن آب و اظهار حزن و تجمع -به قصد عزادری-در روز عاشورا می گوید « انجام این کارها بدعت است به دلیل اینکه خدا و رسول و احدی از سلف این امور را مشروع ندانسته اند»[6] یا استلام و بوسیدن اماکنی که رسول الله ص در آن اماکن نماز خوانده را بدعت دانسته و می نویسد« احدی از اسلف این قبیل از مکانها را استلام نکرده و نبوسیده اند»[7] و همچنین توسل به ذات نبی ص را بدعت دانسته و دلیلی جز این ندارد که «سلف به ذات آن حضرت متوسل نشدند و برای ما در این باره از آنان چیزی نقل نشده است که همچون عملی را انجام داده باشند»[8]

 در نگاه ابن تیمیه آثار سلف، هم طراز کتاب خدا و کلام رسول الله ص و در عرض آن دو قرار دارد! و صریحا گفته است: سنت خلفا در کنار کتاب خدا و سنت رسول الله ص، یکی از اصول باطل کننده بدعتهاست.[9]بن باز، پایان قرون ثلاثه را آغازی برای فراموشی سنت و حیات بدعتها معرفی می کند[10] و بن عثیمین مدعی است بدعتها بعد از قرون ثلاثه منتشر شده است.[11]

بر همین اساس سلفیان تمام فرق کلامی، مکاتب عرفانی، مذاهب فقهی و حتی حنابله را فرو رفتگان در بدعتها می دانند.[12] ابن تیمیه مدعی است هر فردی که سلفی نباشد بدعت گذار است لذا قدریّه[13]، جهمیّه[14]، معتزله[15]، اشاعره[16]، صوفیه[17] پیروان ائمه اربعه [18] را داخل در دایره بدعتگذاران می داند. او اهل سنت و فرقه ناجیه را منحصر در اصحاب حدیث می داند[19] و مدعی است « قَوْلُنَا الَّذِي نَقُولُ بِهِ وَدِيَانَتُنَا الَّتِي نَدِينُ بِهَا التَّمَسُّكُ بِكَلَامِ رَبِّنَا وَسُنَّةِ نَبِيِّنَا وَمَا رُوِيَ عَنْ الصَّحَابَةِ وَالتَّابِعِينَ وَأَئِمَّةِ الْحَدِيثِ»[20]

سلفیان - از ابن تیمیه تا وهابیت و القاعده و داعشیان - با ادعای وجود عبادات شرکیه[21]، ادعیه و محبت شرکیه[22]، شفاعت شرکیه[23]، زیارت شرکیه [24]و اسماء شرکیه[25]، مسلمین را فرورفتگان در بدعتهای شرکیه می دانند و از آنجا که شرک را به اکبر (مخرج از ملت) و اصغر(مانند ریا) تقسیم می کند، بدعتها را نیز به اکبر(موجب خروج از ملت) و اصغر(غیر مخرج از ملت) تقسیم کرده[26] و دست آخر غالب بدعتهای مسلمین را بدعت مکفره و مخرج از ملت و موجب کفر فقهی می دانند!  آثار محمد بن عبد الوهاب[27]، ناصر الدین آلبانی[28]، بن باز[29]، بن عثیمین[30] ، صالح بن فوزان[31] مملو از نسبت دادن شرک و کفر به مسلمین است و آنان را غرق شدگان در کفریات می دانند.

نقد:

 اولا: تفسیر ابن تیمیه و پیروانش از سنت و بدعت صحیح نمی باشد. ابن حجر شافعی می گوید هرچه که اصلی از اصول شریعت بر آن دلالت کند سنت است و الا بدعت نامیده می شود[32] طبق این تفسیر بسیاری از اموری که سلفیان بدعت می شمارند، صحیح نیست. شاطبی متوفای 790 ق که کاملترین پژوهش را در زمینه معرفی سنت و بدعت انجام داده - و کتاب الاعتصام را در این زمینه نوشته- در تعریف بدعت می گوید: بدعت این است که فردی با نگیزه مبالغه در عبادت طریقی جدید و ساختگی، شبیه آنچه در دین هست، به وجود آورد.[33] سایر علمای اهل سنت نیز همین نگاه را به بدعت و سنت دارند و قول و فعل اصحاب را ملاک بدعت و سنت نمی دانند. ابن حجر، غالب بدعتها را مُفسّقه می دانند نه مُکفّره، وی می گوید: ملاک و معیار های کفر قابل انطباق بر بدعتهای مسلمین نمی باشد. زیرا عمل بدعت آمیز به شرطی سر از کفر در می آورد که جمیع امت آن را باعث کفر بدانند[34]

ثانیا: اینکه قرون ثلاثه و سلف، معیار تشخیص بدعت از سنت باشد بدعتی است که ابن تیمیه بنیان گذاشته است. با توجه به اینکه کتب ائمه حدیث و صحیحین در قرون ثلاثه نوشته شده است و به شهادت ملا علی قاری پر از نقلهای مبتدعه می باشند چطور می توان قرون ثلاثه را معیار تمییز بدعت از سنت دانست! مستمسک ابن تیمیه و پیروانش بر این مدعی(که قول، فعل، فهم و تروک سلف ملاک تشخیص بدعت و سنت است) روایت معروف خیرالقرون می باشد. ابن تیمیه و پیروانش مدعی اند «مراد از خیریت در روایت خیرالقرون، خیریت از تمام جهات است»[35] و نتیجه می گیرد که عمل و تروک آنان مبین سنت و بدعت است.

پاسخ اینکه: شاطبی، معتقد است مراد از خیریت، خیریت در جهت ایمان و عمل است و لا غیر[36]  و مانند ابن تیمیه ادعا ندارد که قول و فعل سلف در طراز رسول الله ص است و ابن حجر در فتح الباری روایت صحیحه ای را آورده که می گوید: برتر از صحابه رسول الله، قومی است که به رسول الله ایمان می آورند در حالی که او را ندیده اند[37] طبق این روایت خلف از سلف برتر دانسته شده. آیا کسی می تواند بگوید مراد از برتری در این روایت، برتری از همه جهات است و درنتیجه قول، فعل، تقریر و تروک انان همانند سلف حجت و ملاکی برای تشخیص بدعت از سنت است! و نکته پایانی اینکه درست است که بخاری روایت خیرالقرون را نقل کرده اما حدیث معروف حوض را نیز نقل کرده است قال رسول الله: يرد علي يوم القيامة رهط من أصحابي فيهلئون عن الحوض فأقول: يا رب أصحابي، فيقول: إنه لا علم لك بما أحدثوا بعدك إنهم ارتدوا علي أدبارهم القهقري»[38] «ای پیامبر، تو نمی دانی اصحابت بعد از تو چه بلائی به سر دین آوردند و چه بدعتهائی گذاشتن و آنها به گذشته و جاهلیت بازگشتند».

ثالثا: با توجه به اینکه صحابه و تابعین در یک رتبه نبودند و به گواهی قرآن در بین آنان افرادی حضور داشتند که مشهور به نفاق بودند[39]وبرخی نفاقشان را مخفی می کردند[40]و برخی مریض القلب بودند[41] و برخی در شرف ارتداد بودند[42] و برخی صرفا مسلمان بودند و وارد در دایره مومنین نشدند[43]وبرخی از باب تالیف قلوب وارد اسلام شده بودند[44] و برخی دلشان برای کفار می تپید[45] و برخی مرتکب اعمال فاسقانه شدند[46]  چگونه می توان قول، فعل و فهم و حتی تروک آنها را ملاک تشخیص بدعت از سنت دانست.

 

پی نوشت ها:


[1] . ابن تيميه، فتوى الحموية الكبرى (ص: 53)

[2] . ابن قيم، إعلام الموقعين (1/ 80)

[3] . ر. ک اقتضاء الصراط المستقيم لمخالفة أصحاب الجحيم، ابن تیمیه (1/ 64)

[4] . ابن تیمیه، مجموع الفتاوى (31/ 37)

[5] .  ابن تیمیه، فتوى الحموية الكبرى (ص: 15)

[6] .ابن تیمیه، اقتضاء الصراط (ص: 299)

[7] . ابن تيميه، اقتضاء الصراط (ص: 427)

[8] . ابن تیمیه، الرد على البكري (2/ 476) « ولم يتوسلوا بذاته ولم ينقل عن أحد من السلف»

[9] . ابن تیمیه«هذه الأصول -كتاب الله، سنة رسوله، سنة الخلفاء الراشدين والإجماع- كلها تبطل البدع» اقتضاء الصراط المستقيم لمخالفة أصحاب الجحيم (1/ 64)

[10] . دروس للشيخ عبد العزيز بن باز (10/ 4، بترقيم الشاملة آليا)

[11] . محمد بن صالح بن محمد العثيمين شرح العقيدة السفارينية (1/ 638)

[12] .ابن تيمه مجموع الفتاوى (20 / 186)

[13] . ابن تيميه فتاوى الكبرى لابن تيمية (3/ 516)

[14]  . ابن تیمه فتاوى الكبرى لابن تيمية (4/ 195)

[15] . ابن تیمه فتاوى الكبرى لابن تيمية (3/ 48)

[16] . ابن تیمیه إقامة الدليل على إبطال التحليل (5/ 303)

[17] . فلسفة السعادة عند ابن تيمية (2/ 493)

[18] .ابن تيميه مجموع الفتاوى (10/ 367) و همچنین: حديث افتراق الأمة لابن تيمية (ص: 35)

[19] . ابن تیمیه مجموع الفتاوى (3 / 346 - 348) .

[20] . ابن تيميه فتوى الحموية الكبرى (ص: 44

[21] . ابن تیمیه مجموع الفتاوى (11/ 575)

[22] . ابن تيميه  النبوات (ص: 73)

[23] .ابن تیمیه  الرد على المنطقيين (ص: 526)

[24][24] . ابن تیمیه إقامة الدليل على إبطال التحليل (3/ 24)

[25] . ابن تیمیه مجموع الفتاوى (1/ 379)

[26] . ابن تيميه الرد على البكري (2/ 584)

[27] .  محمد ابن عبد الوهاب أصول الدين الإسلامي مع قواعده الأربع (ص: 8)

[28] . موسوعة الألباني في العقيدة (3/ 590)

[29] .بن باز فتاوى نور على الدرب لابن باز بعناية الشويعر (3/ 23)

[30] . مجموع فتاوى ورسائل ابن عثيمين (17/ 219)

[31] . التوحيد - للفوزان (ص: 98)

[32] . ابن حجر، فتح الباري (13/ 253)

[33] . شاطبی، الاعتصام (1/ 37)

[34] . ابن حجر، شرح نخبة الفكر للقاري (ص: 521)

[35] . ابن تیمیه، فتوی الحمویه الکبری ص 12

[36] .شاطبی، الاعتصام  (1/ 258)

[37] . ابن حجر، فتح الباري - ابن حجر (7/ 6)

[38] . . صحيح البخاري (8/ 120)

[39] . سورة المنافقون: الآيات 1 - 8.

[40] . التوبة: 101.

[41] . الأحزاب: 12.

[42] . آل عمران: 154

[43] . الحجرات: 14.

[44] . الحجرات: 14.

[45] . الأنفال: 16.

[46] . الحجرات: 6

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه