اطلس > مفاهیم و مبانی > ترور (فتک و اغتیال)

ترور (فتک و اغتیال)

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۲۶ تعداد بازدید: 463

ترور فتک اغتیالترور فتک اغتیال یکی از موضوعات پرکاربرد در ادبیات گروه های تکفیری، ترور (فتک و اغتیال) است. فتک و اغتیال به معنای مرگ ناگهانی و پنهانی و اعلام نشده می باشد.



نویسنده: رسول چگینی

گروه های تکفیری فتک و اغتیال را جزء سنت اسلامی دانسته[1] و با استناد به پاره ای از روایات، بیان کرده اند کسانی که اعتقاد دارند اسلام ترور را حرام می داند، کتاب و سنت را تکذیب کرده اند.[2] آنان بر این باور هستند که همانگونه که در سیره پیامبر(ص) عقود و معاملات وجود داشته، اغتیال و تصفیه رؤوس (حذف فیزیکی هدفمند) نیز دیده می شود،[3] و می توان کفاری را که در سرزمین اسلامی داخل شده اند و گمان جاسوس بودن آنها می رود را با اغتیال از میان برداشت،[4] حتی اگر به آنها امان داده شده باشد.[5] این درحالی است که از رسول خدا(ص) نقل شده: «من أمن رجلا على دمه وماله ثم قتله فأنا منه بريء وإن كان المقتول كافرا».[6] کسی که انسانی را امان بدهد و سپس او را بکشد، من از او بیزاری می جویم حتی اگر مقتول کافر باشد.

 

مفهوم شناسی

فتک: در لغت به معنای شخصی است که از غفلت فرد دیگری استفاده می کند و او را می کشد یا مجروح می سازد.[7] همچنین فتک به حمله برد، یورش برد، به ناحق کشت، خون ناحق ریخت، فتک به آدم کشی و فتاک به بسیار آدم کش ترجمه شده است.[8] در هر حال، فتک یعنی انسان در مکانی پنهان شود، سپس از مخفی گاه خارج گردد، و به کسی حمله آورد، و او را بی محابا و بدون ترس به قتل رساند. بنابراین در لسان امروزی عرب، ترور مصداق دقیق واژه فتک است.[9]

اغتیال: از ماد غول به معنای حیله و نیرنگ برای تسلط پنهانی بر چیزی به نحوی که با خبر نشود.[10] و اگر متعلق آن دشمن باشد به معنای از پای درآوردن دشمن به صورت پنهانی و غافلگیرانه است.[11] به عبارت دیگر، اغتیال به معنای ترور و سوء قصد و محاولة الإغتیال به معنای طرح ترور و توطئه ترور به کار می رود.[12] در مجموع هلاک کردن، به ناگاه کشتن، با خدعه کشتن، در پنهان کشتن، ناگاه کشتن و گرفتن، فریب دادن و به خلوت بردن و سپس کشتن از معنای اغتیال است.[13]

امروزه در ادبیات سیاسی، این مفاهیم را به عنوان مصادیق «ترور» معرفی می کنند.

ترور: تروریسم از ریشه لاتین terror به معنای ترس و وحشت گرفته شده است، به رفتار و اعمال فرد یا گروهی اطلاق می شود که از راه ایجاد ترس، وحشت و به کار بستن زور می خواهد به هدف سیاسی خود برسد. همچنین، کارهای خشونت آمیز و غیر قانونی حکومتها برای سرکوب مخالفان خود و ترساندن آنان نیز در ردیف تروریسم قرار دارد، که از آن به عنوان تروریسم دولتی یاد می شود.[14] ترور از دیدگاه اسلام عملی مذموم و حرام می باشد.

حرمت شرعی ترور

هرچند در آیات قرآن نمی توان به آیه ای که به موضوع ترور (فتک و اغتیال) پرداخته باشد، دست یافت اما در سنت نبوی حدیثی از پیامبر خدا(ص) نقل شده که بعدها (حداقل در قرن نخست اسلام) در سنت صحابه و تابعین مورد توجه بوده و بدان عمل می شده است. پیامبر اکرم(ص) فرموده اند: «الْإِيمَانُ قَيَّدَ الْفَتْكَ، لَا يَفْتِكُ مُؤْمِنٌ» ايمان مانع كشتن به نحو غافلگيرانه است، مومن کسی را به صورت غافلگیرانه نمی کشد. به دیگر سخن ایمان ترور را منع می کند، همانند کسی که دستش بسته است و قادر نیست کاری انجام دهد. این سخن پیامبر، که در آن روزگار از فرط شهرت و مقبولیت به عنوان ضرب المثل هم در آمده بود، در عصر صحابه از طریق ابوهریره،[15] زبیر بن عوام،[16] عثمان بن عفان،[17] معاویه[18] و عمرو بن حَمِق[19] از رسول خدا(ص) گزارش شده است.

پیامبر خدا(ص) با این کلام، هرگونه اقدامی را که امروزه به عنوان ترور شناخته می شود، مخالف ایمان می دانند و مومن را از ارتکاب آن بر حذر می دارند.

حتی در ماجرای فتح مکه بر این موضوع تاکید کردند. رسول خدا(ص) پيش از آن كه لشكريان اسلام وارد شاه‏راه‏هاى مكه شوند، تمام فرماندهان را احضار نموده، خطاب به آنان فرمود: تمام كوشش من اين است كه فتح مكه بدون خونريزى صورت گيرد، لذا از كشتن افراد غيرمزاحم بايد خوددارى شود. ولى بايد ده نفر ذيل را هر كجا يافتيد ولو آن كه به پرده‏هاى خانه خدا آويخته باشند، آنان را دستگير و بلافاصله اعدام كنيد. آن ده نفر عبارتند از: عكرمة ابن ابى جهل، هبار بن الاسود، عبدالله بن سعد ابى سرح، مقيس صبابه ليثى، حويرث بن نقيذ، عبدالله بن خطل، صفوان بن اميه، وحشى بن حرب (قاتل حمزه)، عبداللّه‏بن الزبيرى و حارث‏بن طلاطلة و چهار زن (از جمله آنان هند همسر ابوسفيان بود) دو نفر از آنان آوازخوان بوده و در مذمت رسول خدا(ص) سخنان زشت مى‏گفتند. تمام اين افراد به نحوى مجرم يا توطئه‏گر بودند و رسول خدا(ص) به حكم حكومتى دستور قتل آنان را صادر فرمودند.[20] برخی تلاش داشتند که با حیله و نیرنگ ابتدا طرح دوستی با این افراد بریزند و در فرصت مناسبی آنان را به قتل برسانند؛ اما وقتی که رسول الله(ص) از این طرح با خبر شدند، فرمودند در اسلام کشتن غافلگیرانه نیست و پیامبر خدا(ص) نیز هیچگاه اینگونه اقدام نمی کند.[21]

نكته‏اى كه بسيار حائز اهميت است، ساز و كار اجرايى اين مسأله است: اولاً، اصل اين حكم، يك امر مخفى و پوشيده و سرى نيست. هرگاه ولى‏امر مسلمين تشخيص دهد كه فردى يا افرادى توطئه‏گرهستند و تحت تعقيب هستند و از كيفر اسلامى مى‏گريزند و يا در دسترس حكومت اسلامى نيست، به طور علنى و آشكار چنين دستورى را صادر خواهد كرد، همان‏گونه كه پیامبر خدا(ص) فرمان اعدام افراد فوق‏الذكر را به وسيله فرماندهان به تمام سربازان اعلام نمود.[22] مانند اطلاع رسانی های گسترده ای که سازمان های امنیتی برای دستگیری برخی مجرمان به کار می بندند و حتی برای یابنده آن پاداش در نظر می گیرند. در نتیجه استناد به این سیره رسول الله(ص) برای مشروعیت بخشی به ترور و فتک صحیح نمی باشد.

 

منابع

ابن أبي شيبه، عبدالله بن محمّد، المصنّف في الأحاديث والآثار، تحقيق: كمال يوسف الحوت، رياض، مكتبة الرشد، چاپ اوّل، 1409 ه. ق.

ابن حبّان، محمّد، الإحسان في تقريب صحيح ابن حبان، تحقيق: شعيب الأرنؤوط، بيروت، مؤسسة الرسالة، چاپ اوّل، 1408 ه.ق.

ابن هشام، عبدالملک، سیره ابن هشام، مصر، مكتبة مصطفى البابي الحلبي، الثانية، 1375هـ - 1955 م

ابوداود سجستانى، سليمان، سنن أبى داود، تحقيق: محمد محيى الدين عبد الحميد، بيروت، المكتبة العصرية، بى تا.

ابوقتاده فلسطینی، عمر محمد، الجهاد والاجتهاد .. تأملات في المنهج، بی جا، بی تا.

ابومصعب السوری، عمر عبدالحکیم، النظرية العسكرية والحركية لدعوة المقاومة الإسلامية العالمية، بی جا، بی تا.

الحربی، ابومنذر، عون الحكيم الخبير في الرد على كتاب البرهان المنير، بی جا، بی تا.

الیاس، انطون، فرهنگ نوین، ترجمه مصطفی طباطبایی، تهران، اسلامیه، 1370.

جمعی از نویسندگان، حقوق بشر از منظر اندیشمندان، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1380.

سیاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین، تهران، اسلام، 1365.

دمشقی، ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، دارالفکر، بیروت، الاولی، 1995-1415هـ.

دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، بی جا، بی تا.

سبحانى، جعفر، فرازهايى از تاريخ پيامبر اسلام(ص)، تهران، نشر مشعر، چاپ هفتم، 1376.

شحود، علی بن نایف، الخلاصة في أحكام أهل الذمة، بی جا، بی تا.

شنقیطی، ابومنذر، الإظهار لبطلان تأمين الكفار في هذه الأعصار، بی جا، بی تا.

طبراني، سليمان بن احمد، مسند الشامیین، بیروت، الرساله، الاولی، بی تا.

ـــــــــــــــــــــــ، المعجم الكبير، تحقيق: حمدي بن عبد المجيد السلفي، القاهرة، مكتبة ابن تيمية، چاپ دوّم، بي تا.

علی زاده، حسین، فرهنگ خاص علوم سیاسی، روزنه، تهران، 1377.

 

پی نوشت:

[1] . ابومصعب السوری، عمر عبدالحکیم، النظرية العسكرية والحركية لدعوة المقاومة الإسلامية العالمية، ص 21.

[2] . الحربی، ابومنذر، عون الحكيم الخبير في الرد على كتاب البرهان المنير، ص 359.

[3] . ابوقتاده فلسطینی، عمر محمد، الجهاد والاجتهاد .. تأملات في المنهج، ص 180.

[4] . شحود، علی بن نایف، الخلاصة في أحكام أهل الذمة، ج 2 ص 39.

[5] . شنقیطی، ابومنذر، الإظهار لبطلان تأمين الكفار في هذه الأعصار، ص 9.

[6] . ابن حبّان، محمّد، الإحسان في تقريب صحيح ابن حبان، ج 13 ص 320.

[7] . ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج 10 ص 472.

[8] . الیاس، انطون، فرهنگ نوین، ذیل کلمه فتک.

[9] . جمعی از نویسندگان، حقوق بشر از منظر اندیشمندان، ص 584 .

[10] . ابن فارس، احمد، معجم مقاييس اللغة، ج 4 ص 402.

[11] . زبيدي، محمّد بن محمّد، تاج العروس من جواهر القاموس، ج 30 ص 131.

[12] . سیاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین، ذیل کلمه اغتیال.

[13] . دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، ذیل کلمه اغتیال .

[14] . علی زاده، حسین، فرهنگ خاص علوم سیاسی، ص 274 .

[15] . ابوداود سجستانی، سليمان، سنن أبى داود، ج 3 ص 87.

[16] . ابن أبي شيبه، عبدالله بن محمّد، المصنّف في الأحاديث والآثار، ج 7 ص 486.

[17] . دمشقی، ابن عساکر، تاریخ دمشق، ص 10386.

[18] . طبراني، سليمان بن احمد، المعجم الكبير، ج 19 ص 319.

[19] . طبراني، سليمان بن احمد، مسند الشامیین، ص 764.

[20] . ابن هشام، عبدالملک، سیره ابن هشام، ج 2 ص 409.

[21] . قال رسول الله(ص): «لَيْسَ فِي الإِسْلامِ إِيمَاءٌ وَلا فَتْكٌ، إِنَّ الإِيمَانَ قَيْدُ الْفَتْكِ، وَالنَّبِيُّ لا يُومِئُ.» دمشقی، ابن عساکر، تاریخ دمشق، ص 10386.

[22] . سبحانى، جعفر، فرازهايى از تاريخ پيامبر اسلام(ص)، ص 443.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه