اطلس > جریان ها > آل شیخ

آل شیخ

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۲۴ تعداد بازدید: 577

متولیان و تکفیریهائی که رهبری دینی عربستان سعودی را به دست دارند. تکفیری های آل الشیخ، از نسل محمد بن عبدالوهاب، پایه‌گذار جریان تکفیری وهابیت و از افراد بانفوذ در عربستان سعودی به شمار می‌روند که کارهای مذهبی این کشور را بر عهده دارند.



متولیان و تکفیریهائی که رهبری دینی عربستان سعودی را به دست دارند.

تکفیری های آل الشیخ، از نسل محمد بن عبدالوهاب، پایه‌گذار جریان تکفیری وهابیت و از افراد بانفوذ در عربستان سعودی به شمار می‌روند که کارهای مذهبی این کشور را بر عهده دارند.

تعالیم این جریان از سخنان ابن تیمیه، سلفی است [1]که با نگاه سختگیرانه به توحید ، بسیاری از اعمال دیگر مسلمانان همچون توسل، شفاعت‌طلبی، زیارت قبور و ندا‌کردن پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلم) و اولیا را باطل و نشانه شرک می‌شمرد. [2]دیگر مذاهب اسلامی از جمله حنبلیان همواره با عقاید وهابیت مخالفت ورزیده‌اند. [3]از آغاز دعوت شیخ وهابی، کتاب‌ها و رساله‌های بسیار از مذاهب مختلف در رد بدعت‌های وهابیان نوشته شد که نخستین آن‌ها کتاب فصل الخطاب فی الرد علی محمد بن عبدالوهاب و الصواعق الالهیة فی الرد علی الوهابیه تألیف برادر پیشوای وهابیان، سلیمان بن عبدالوهاب، است. [4] [5]

محمد بن عبدالوهاب بن سلیمان بن علی از آل مشرَّف، از شاخه‌های آل ‌وهبه از قبیله بزرگ تمیم به شمار می‌رود. [6] او به سال ۱۱۱۵ق. در عُیینَه، از شهرهای نجد که اکنون ویران شده [7] به دنیا آمد. او به تدریج تحت تأثیر کتاب‌ها و اندیشه‌های ابن تیمیه قرار گرفت و اندک اندک با برخی عقاید دیگر مسلمانان به مخالفت برخاست که اعتراض مردم و اخراجش از بصره را در پی داشت. [8] پس از آن به حریمله رفت و سپس رهسپار درعیه از شهرهای نجد شد. حاکم آن دیار، محمد بن سعود، جد بزرگ آل سعود با آگاهی از دعوتش به وی گروید. آن دو طی گفت‌وگوهایی در سال ۱۱۵۸ق. درباره جنگ با مخالفان نگرش سلفی و غلبه بر دیگر قبایل نجد، به توافق رسیدند. [9] [10]بر پایه این توافق، حکومت سیاسی و رهبری دینی در دو خاندان «آل سعود» و«آل شیخ» موروثی شد. [۱1] بدین ترتیب، جد بزرگ آل شیخ در سایه قدرت سیاسی آل سعود روز به روز بر قدرت و نفوذ خود افزود و در حکومت آل سعود، نه تنها مرجعی دینی بلکه مشاوری بلند پایه در کارهای سیاسی شد. [۱2] آل سعود نیز با یاری نیروی مذهبی محمد بن عبدالوهاب، زمینه شکل‌گیری حکومت عربستان سعودی را فراهم آورد. محمد بن عبدالوهاب پس از پایه‌گذاری جریان تکفیری وهابیت و نشر آن سال ۱۲۰۶ق در درعیه مرد. [۱3] پس از مرگ وی، عنوان «آل شیخ» بر فرزندان و نسل او اطلاق شد و آنان راهش را ادامه دادند. [۱4]

از نظر آل شیخ، مردم مکه کافر بودند و یکی از علمای آل شیخ در رساله‌ای به اثبات کفر آنان پرداخت. [15] آنان تا سال ۱۲۲۰ق. که وهابیان بر مکه چیره شدند، چندین بار در زمان شریف مساعد، شریف احمد، شریف سرور و شریف غالب، افرادی را برای تبلیغ وهابیت به مکه فرستادند؛ اما پذیرفته نشدند. [16] سرانجام در سال‌های ۱۲۱۸ و ۱۲۲۰ق. وهابیان در دو هجوم به مکه و مدینه و کشتار و ویرانی بسیار، بر آن دو شهر مسلط شدند. [17]

پس از عبدالله که مانند پدر زعامت دعوت سلفی را بر عهده داشت، فرزندان او، سلیمان و عبدالرحمن نیز راهش را ادامه دادند، هرچند سلیمان بر اقامه دعوت پافشاری بیشتر داشت. در سال ۱۲۳۳ق. هنگام حمله ابراهیم پاشا به درعیه برای نابودی آل سعود، بسیاری از افراد خاندان سعودی و خاندان شیخ کشته شدند. گروهی از جمله عبدالرحمن نیز دستگیر و به مصر تبعید شدند و او پس از مدتی در مصر درگذشت. [18] [19] [20]اما نوادگان وی به عربستان بازگشتند که در ریاض مشهورند و برخی مناصب همچون مدیریت امنیت ملی، سفارت سعودی در بحرین و ریاست تشریفات را بر عهده دارند. [21]علی بن محمد نیز که به مصر تبعید شد، به سال ۱۲۴۵ق. در قاهره درگذشت. نسل او از تنها بازمانده‌اش محمد هستند که به آل عبدالعزیز بن محمد مشهورند. [22]از نسل حسن و حسین، دو پسر دیگر شیخ محمد، بسیاری زاده شده‌اند. هم اکنون از نسل حسین شماری بسیار در درعیه زندگی می‌کنند. [23]

پیمان دو خاندان با تشکیل مجدد حکومت سعودی دنبال شد و آل شیخ در کنار آل ‌سعود، مروجان و مبلغان دعوت وهابی شدند و وهابیت همچنان دین رسمی کشور سعودی بر جای ماند. [24]رهبران دعوت سلفی که مفتیان درجه یک حکومت سعودی هستند، جز عبدالعزیز بن باز همگی از آل شیخ بوده‌اند:عبدالله بن محمد (۱۱۶۵-۱۲۳۳ق.)، عبدالله بن حسن بن حسین بن علی بن حسین بن محمد (۱۲۸۷-۱۳۷۸ق.) و از سال ۱۳۳۹ محمد بن ابراهیم بن عبداللطیف بن عبدالرحمن بن حسن بن محمد (۱۳۱۱-۱۳۸۶ق.). [25]

به مرور زمان در سایه رابطه دو سویه آل سعود و آل شیخ، عربستان سعودی زیر نفوذ کامل این دو خانواده قرار گرفت. آل شیخ از قدرت سیاسی آل سعود برای اعمال نفوذ مذهبی سود جست و آل سعود مشروعیت بسیاری از اعمال خود را از فتاوای آل شیخ یافت. وصلت‌های فراوان آل شیخ با آل‌سعود [26]نیز به قدرت بیشتر و یکپارچگی خانوادگی‌شان یاری رسانده است. [27]در پی گسترش قدرت و نفوذ آل شیخ، اداره کارهای کشور در دو حوزه سیاسی و دینی به دست آن‌ها افتاد؛ به گونه‌ای که سه تن از وزرای کابینه، یعنی وزیر دادگستری، وزیر حج و شئون اسلامی و وزیر اوقاف، دعوت و ارشاد با مشورت آل شیخ انتخاب می‌شوند. [28]تشکیلات قوه قضائیه از زمان ملک عبدالعزیز به صورت تدریجی و مرحله‌ای تحول یافته و بر مبنای شریعت وهابی و زیر نظر مفتی بزرگ آل شیخ اداره می‌شود. [29]وزارت عدل، هسته اصلی این تشکیلات، به سال ۱۳۸۲ق. در زمان ملک فیصل تشکیل شد. [30]

در قوه مجریه نیز معمولاً آل شیخ تصدی وزارتخانه‌های فرهنگی، آموزشی و قضایی و زیرمجموعه‌های آن همچون مؤسسات آموزش عالی و دانشگاه‌ها را بر عهده دارند. [31] مهم‌ترین افراد عبارتند از:

۱. عبدالعزیز بن عبدالله بن حسن (۱۳۳۶-۱۴۰۴ق.) مدیر کل تربیت اسلامی در وزارت معارف؛ سپس وزیر معارف.

۲. برادرش حسن (۱۳۵۱-۱۴۰۷ق.) وزیر معارف. [32]

۳. محمد بن ابراهیم بن عبداللطیف (۱۳۱۱-۱۳۸۶ق.) مؤسس دانشکده‌های علوم دینی و زبان عربی در ریاض، دارای نقش عمده در تأسیس دانشگاه مدینه منوره، سپس رئیس آن و رئیس آموزش زنان. [33]

۴. عبدالعزیز بن عبدالله بن حسن (۱۳۳۶-۱۴۰۴ق.) وزیر معارف. [34]

۵. عبدالعزیز بن عبدالله بن محمد بن عبداللطیف، عضو انجمن فرهنگی دوره پنجم. [35]

۶. حسن بن عبدالله بن حسن بن حسین آل شیخ (۱۳۵۲-۱۴۰۷ق.)، وزیر معارف، مدیر آموزش اعلا، نایب رئیس مجلس اعلای دانشگاه‌ها، ناظر کل مطبوعات و ناظر انجمن جهانی جوانان در ریاض. [36]

در قلمرو مذهبی نیز افتاء، امر به معروف و نهی از منکر و حتی قوانین مربوط به اداره حرمین، بر پایه عقاید وهابی و زیر نظر مستقیم آل شیخ صورت می‌گیرد. [37]وزارت اوقاف، شئون اسلامی، دعوت و ارشاد و سازمان‌های دیگر، برای نظارت بر کارهای مذهبی تأسیس شده‌اند. [38]«هیئت کبار العلما» بزرگ‌ترین نهاد تصمیم گیرنده دینی و قضایی است که در سال ۱۳۹۱ق. بر پایه فرمان پادشاه تشکیل و اعضای آن به دستور او انتخاب شدند. این هیئت دربردارنده۲۰ عالم دینی پیرو مذهب حنبلی با قرائت ابن‌تیمیه و محمد بن عبدالوهاب است که معمولاً افرادی از آل شیخ در آن حضور دارند. [39]عمده فعالیت اعضای این سازمان، صدور فتواست که نقش مهمی در مسائل مذهبی و سیاسی کشور دارد؛ زیرا در کشور به صورت رسمی از هیچ یک از مذاهب فقهی مشهور اهل سنت پیروی نمی‌شود، بلکه فتواهای همین سازمان که نظر رئیس آن بیشترین نقش را دارد، پایه امور است. [40]

«ادارة البحوث العلمیة و الافتاء» نیز در سال ۱۳۷۳ق. شکل گرفت و شیخ محمد بن ابراهیم آل شیخ به ریاست آن منصوب شد که همزمان مفتی عربستان سعودی و رئیس مرجع قضایی کشور نیز بود. [41]مفتی بزرگ عربستان در حال حاضر شیخ عبدالعزیز بن عبدالله آل شیخ است. مهم‌ترین افراد آل شیخ که در افتاء، امر به ‌معروف و نهی از منکر، خطابه و امامت مساجد بزرگ صاحب منصب بوده‌اند، عبارتند از:۱. عبدالعزیز بن عبدالله بن محمد بن عبداللطیف، از اعضای «هیئت کبار العلماء» و خطیب مسجد نمره در روز عرفه . [42]۲. عبدالملک بن ابراهیم (۱۳۲۴-۱۴۰۴ق.) رئیس هیئت‌های امر به معروف و نهی از منکر در منطقه غربی (حجاز). [43]۳. عمر بن حسن بن علی آل شیخ (۱۳۱۹-۱۳۹۵ق.) رئیس هیئت امر به معروف و نهی از منکر در منطقه شرقی (نجد). [44]۴. عبدالله بن حسن بن حسین آل شیخ (۱۲۸۷-۱۳۷۸ق.) رئیس هیئت امر به معروف، ناظر بخش کتاب و مطبوعات داخلی کشور [45]و مشرف بر حرم مکی و طلاب علوم دینی. [46]۵. عبدالملک بن ابراهیم بن عبداللطیف، رئیس هیئت امر به معروف و نهی از منکر منطقه غربی. [47]۶. شیخ عمر بن حسن آل شیخ، رئیس هیئت امر به معروف و نهی از منکر در منطقه شرقی. [48]۷. عبداللطیف بن محمد بن عبدالرحمن، امام و خطیب مسجد جامع ریاض. [49]۸. عبدالعزیز بن عبدالله بن حسن (۱۳۳۶-۱۴۰۴ق.) امام و خطیب مسجدالحرام و خطیب مسجد نمره. [50]۹. حسین بن محمد، امام و خطیب مسجد جامع درعیه. [51]

از مهم‌ترین سازمان‌های مذهبی عربستان «رابطة العالَم الاسلامی» است که آل شیخ در آن نقشی مهم دارند. این سازمان حدود ۴۰ سال پیش با عضویت نمایندگانی از دیگر کشورها شکل گرفت و از قدرتمند‌ترین سازمان‌های مذهبی در عربستان به شمار می‌آید. [52]مقر این سازمان که در زمان ملک فیصل تشکیل شد، در مکه بود؛ اما در سراسر جهان اسلام دفاتری را گشود و محمد بن ابراهیم آل شیخ ریاست مجلس مؤسسان آن را برعهده گرفت. [53]بودجه سالانه این سازمان افزون بر ۰۰۰/۰۰۰/۲۰۰ ریال سعودی است و طی ۱۰ سال گذشته هزینه‌ای بسیار برای ساخت بناهای اسلامی و ترویج آیین وهابیت صرف کرده و دولت نیز مبالغ هنگفت برای ترویج اسلام، نشر و حفظ قرآن، مؤسسه ائمه ارشاد و سازمان‌های خیریه، بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها در خارج از کشور هزینه کرده است. ۱۰۰۰ مسجد و صدها مرکز اسلامی در جهان زیر نظر این سازمان فعالیت دارند. نیز این سازمان هزینه احداث ۲۰ مرکز اسلامی، ۱۲۵۹ مسجد، ۱۰۶۹ مدرسه، ۲۰۰ مؤسسه مذهبی، ۱۳۴ دانشگاه، ۴۱ درمانگاه، ۷۶ بیمارستان و یک انستیتوی جهان عرب در پاریس را پرداخته است. [54]همه این فعالیت‌ها در مسیر تبلیغ و گسترش وهابیت صورت گرفته است.

پی نوشت ها

1.     حافظ وهبه، جزیرة العرب، ج۱، ص۳۰۶.

2.     سید محسن الامین، کشف الارتیاب، ج۱، ص۲۷.

3.     عبداللطیف البکری، الوهابیة فی نظر علماء المسلمین، ج۱، ص۴.

4.     اسماعیل باشا البغدادی، ایضاح المکنون، ج۲، ص۷۲.   

5.     عبداللطیف البکری، الوهابیة فی نظر علماء المسلمین، ج۱، ص۷.

6.     عثمان بن عبدالله بن بشر، عنوان المجد فی تاریخ النجد، ج۱، ص۱۳۳.

7.     سید محسن الامین، کشف الارتیاب، ج۱، ص۹.

8.     ابوطامی، الشیخ محمد بن عبدالوهاب عقیدته السلفیه، ج۱، ص۲۲.

9.     آلوسی، تاریخ النجد، ج۱، ص۱۵۷-۱۶۶.

10.فیلیبی، تاریخ النجد، ج۱، ص۳۸.

11.فیلیبی، تاریخ النجد، ج۱، ص۸۴.

12.فیلیبی، تاریخ النجد، ج۱، ص۸۴.

13.الزهاوی، الفجر الصادق، ج۱، ص۱۶-۱۷.

14.احمد زینی دحلان، الدرر السنیه، ج۱، ص۵۳-۵۴.

15.الشوکانی، البدر الطالع، ج۲، ص۷.   

16.احمد زینی دحلان، الدرر السنیه، ج۱، ص۴۴.

17.احمد زینی دحلان، الدرر السنیه، ج۱، ص۴۵.

18.احمد زینی دحلان، الدرر السنیه، ج۱، ص۵۳.

19.السید محمد الکثیری، السلفیة بین اهل السنة و الامامیه، ج۱، ص۳۵۹.   

20.الزهاوی، الفجر الصادق، ج۱، ص۲۰.

21.آل بسام، علماء نجد، ج۳، ص۱۱۷.

22.آل بسام، علماء نجد، ج۵، ص۲۸۴.

23.احمد زینی دحلان، الدرر السنیه، ج۱، ص۵۳.

24.صباح زنگنه، شناسنامه فرهنگی عربستان، ج۱، ص۵۰.

25.آل بسام، علماء نجد، ج۱، ص۲۴۲.

26.صباح زنگنه، شناسنامه فرهنگی عربستان، ج۱، ص۴۹.

27.حافظ وهبه، جزیرة العرب، ج۱، ص۳۰۶.

28.صباح زنگنه، شناسنامه فرهنگی عربستان، ج۱، ص۴۹.

29.صباح زنگنه، شناسنامه فرهنگی عربستان، ج۱، ص۱۰۳.

30.نمایندگی ولی فقیه در امور حج، شناخت عربستان، ج۱، ص۱۱۹.

31.نمایندگی ولی فقیه در امور حج، شناخت عربستان، ج۱، ص۱۲۴.

32.آل بسام، علماء نجد، ج۱، ص۲۳۸.

33.آل بسام، علماء نجد، ج۱، ص۲۴۷_۲۵۲.

34.آل بسام، علماء نجد، ج۳، ص۴۳۵.

35.آل بسام، علماء نجد، ج۶، ص۱۳۹.

36.آل بسام، علماء نجد، ج۲، ص۴۲.

37.صباح زنگنه، شناسنامه فرهنگی عربستان، ج۱، ص۵۰.

38.نمایندگی ولی فقیه در امور حج، شناخت عربستان، ج۱، ص۱۲۴.

39.صباح زنگنه، شناسنامه فرهنگی عربستان، ج۱، ص۴۹.

40.نمایندگی ولی فقیه در امور حج، شناخت عربستان، ج۱، ص۱۴۲-۱۴۳.

41.صباح زنگنه، شناسنامه فرهنگی عربستان، ج۱، ص۵۴-۵۵.

42.آل بسام، علماء نجد، ج۶، ص۱۳۹.

43.آل بسام، علماء نجد، ج۵، ص۳۸.

44.آل بسام، علماء نجد، ج۵، ص۳۱۲.

45.آل بسام، علماء نجد، ج۱، ص۲۳۴.

46.آل بسام، علماء نجد، ج۲، ص۴۱.

47.آل بسام، علماء نجد، ج۱، ص۳۴۹.

48.ابوطامی، الشیخ محمد بن عبدالوهاب عقیدته السلفیه، ج۱، ص۴۲.

49.آل بسام، علماء نجد، ج۳، ص۱۱۷.

50.آل بسام، علماء نجد، ج۳، ص۴۳۵.

51.آل بسام، علماء نجد، ج۲، ص۶۳.

52.نمایندگی ولی فقیه در امور حج، شناخت عربستان، ج۱، ص۱۴۳.

53.آل بسام، علماء نجد، ج۱، ص۲۵۱.

54.نمایندگی ولی فقیه در امور حج، شناخت عربستان، ج۱، ص۱۴۳-۱۴۴.

 

منبع: حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، برگرفته از مقاله«آل شیخ».   

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

ظهور و انحطاط انصار الشریعة در لیبی

شبکه حقانی (2)

طالبان پاکستان

گردان های عبدالله عزام

طالبان

سپاه صحابه(2)

جیش محمد

جنبش اسلامی ترکستان شرقی

انصار الشریعه یمن

سلفیت سنتی(وهابی) در یمن

التوحید و الجهاد فی ارض الکنانه (توحید و جهاد در مصر)

لواء التوحید

جنبش نورالدین زنکی

جنبش انصار الدین مالی

اخوان المسلمین اردن

عمليات درع الفرات

اخوان المسلمين يمن

جیش الحر السوری

حرکه احرار الشام الاسلامیه

المرابطون (مالی)

القاعده فی بلاد المغرب الاسلامی

انصار الشریعه تونس

جیش احرار الشام

جنبش حسم «حرکة سواعد مصر»

جماعت اسلامی اندونزی

الشباب المجاهدین

هیئه تحریر الشام

جماعة المسلمين في بلاد الشام

جیش محمد فی بلاد الشام

سرایا مروان حدید

جماعت انصار بیت المقدس

جنبش انصار الشریعه لیبی

کتیبه صقور العز

اجناد القوقاز

التکفیر و الهجره

جند الاقصی

حرکه الفجر الاسلامیه

حرکه شام الاسلام

جیش المهاجرین و الانصار                                          

الکتبیه الخضراء

احرار الشام

تحریر الشام

آل شیخ

القاعده عراق

دیوبندیه در پاکستان

تقابل دیوبندیه با جریان ها و مذاهب دیگر

اندیشه های طیف حیاتی جریان دیوبندیه

اندیشه های گرایش «مماتی» جریان دیوبندیه

امارت اسلامی قفقاز

دورنمائی از مکتب دیویند (2)

دورنمائی از مکتب دیویند (1)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جريان نوسلفي‌ها

داعش 2017/دگرگونی ها و تاکتیک ها

گروهک تروریستی ـ تکفیری جندالله

آشنایی با گروهک تررویستی جندالشیطان

گروه تکفیری ریاض الصالحین

حدادیه

سازمان جماعة التبلیغ

النهضه تونس؛ از «حرکت» تا «حزب»

وهابیت تکفیری (دوران تاسیس و تثبیت)

قبیله انحراف

تحریک نفاذ شریعت محمدی

سلفیه درباری

جیش محمد

حرکت النهضه تونس

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

شباب محمد (آکادمی ارتش)

گونه شناسی جریان های فکری و جنبش های اسلامگرا

احزاب سلفی در مصر

گروه طالبان

شبکه ی حقانی (1)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره سوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره دوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار(دوره اول)

جريان نوسلفي‌ها در دوران معاصر (2)

اخوان المسلمین سوریه

القاعده در تانزانیا

القاعده در کنیا

جماعت تبلیغ

سلفی گری در شبه قاره هند

جریان شناسی جماعت التبلیغ و الدعوه

دیوبندیه، بریلویه و رابطه آنها با وهابیت

جریان های تکفیری عراق

حزب التحریر ازبکستان

سلفی گری در پاکستان

جريان های سلفی در تونس

جماعت اخوان المسلمین: ریشه ها و روندها

سازمان القاعده

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

بوکوحرام

خلافت داعش، موافقان و مخالفان

لشکر طیبه

اخوان المسلمين و شيعه (بخش دوم)

اخوان المسلمين و شيعه (بخش اول)

گروههای تروریستی در آفریقا

حرکت المجاهدین

سیر شکل گیری جریان دیوبندیه در شبه قاره هند

گروههای تروریستی در آفریقا

حزب التحریر: آسیب ها وتحریف ها

آشنایی با داعش

سپاه صحابه

طالبان

لشگر جهنگوی

اخوان‌المسلمین امارات؛ پیوندی دیرهنگام

اخوان المسلمین عربستان؛ زندگی گیاهی

اخوان اصیل (حسن البناء)؛ جریانی در رؤیای اصلاح

اخوان المسلمین قطر؛ حرکتی خزنده

سروریه

حازمیه

اخوان در عربستان

البانیه

جریان جامیة یا عالمان درباری

حرکت جهیمان العتیبی

جریان اخوان‌التوحید

جریان های سلفیه