جماعت

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۲۰ تعداد بازدید: 472

جماعت مسلمینواژه «جماعت»‌ در متون دینی (قرآن و سنت) برای ایجاد همبستگی‌ مسلمانان‌ در اجتماع آمده و ‌به‌ معنای ‌گروه‌ مردم است. این واژه مانند واژه های «امت»، «آخرالزمان» و «پرچمهای سیاه» از الفاظ پر تکرار گروه‌های تکفیری است. مفهوم جماعت نیز مانند سایر مفاهیم، با برادشتی وارونه از آن در خدمت اهداف تکفیری‌ها درآمده است.



واژه «جماعت»‌ در متون دینی (قرآن و سنت) برای ایجاد همبستگی‌ مسلمانان‌ در اجتماع آمده و ‌به‌ معنای ‌گروه‌ مردم است.[1] این واژه مانند واژه های «امت»، «آخرالزمان» و «پرچمهای سیاه» از الفاظ پر تکرار گروه‌های تکفیری است. مفهوم جماعت نیز مانند سایر مفاهیم، با برادشتی وارونه از آن در خدمت اهداف تکفیری‌ها درآمده است.

سید ابوالاعلی مودودی اولین فردی بوده است که بر اساس اهمیت مفهوم «جماعت» حزب خود را جماعت اسلامی نام نهاده است. در اندیشه او تمام فرق و مذاهب اسلامی در گستره مفهوم جماعت داخل می شوند لذا مسلمانی را که به یکپارچگی جماعت اسلامی ضربه می زند را جایز القتل می‌داند[2]. حسن البناء نیز با درک اهمیت این مفهوم، گروه خود را «جماعت‎اخوان‎المسلمین» نام نهاد و به دنبال جذب جوانان به جماعت اخوان بود. اعضاء افراطی جماعت اخوان، همراه نشدن و همکاری نکردن با این گروه را مساوی با کفر تلقی کردند. البته حسن الهضیبی رهبر دوم اخوان، این نظریه را کرد[3]. اندیشه افراطی تکفیر مخالفین، با رویکرد جهادی سید قطب، به نقطه اوج خود رسید و گروه های افراطی مانند گروه «التکفیر و الهجره» به رهبری شکری مصطفی، شکل گرفت و با قرائت انحرافی و وارونه از مفهوم «جماعت»، مخالفین و افراد خارج از گروه خود را کافر تلقی می‌کردند[4].

این تفکر افراطی و غیر دینی، در بین گروهای تکفیری امروز نیز ریشه دوانده است. تکفیری‎های داعش نیز با پیروی از این اندیشه افراطی و انحرافی، خود را جماعت برحق دانسته و نه تنها مخالفین بلکه گروه‎ جبهه النصره را که مانند داعش، جریانی تکفیری بوده و در مقابل حکومت سوریه می‎جنگند را نیز تکفیر می‌کنند. ابومحمد جولانی رهبر گروه تکفیری فتح الشام می‎گوید: داعشی‌ها ما را کافر می‎دانند[5]. ابوبکر بغدادی سرکرده گروه تکفیری داعش، همواره در سخنرانی‌ها با الفاظ مختلف مخالفین خود را تکفیر می کرد و بر همین اساس، نبردهای داعش را نبرد تمام مسلمانان در برابر کفار دانسته است[6]. داعش در اولین نشریه خود به نام دابق، به اهمیت و حرمت گسستن جماعت مسلمانان پرداخته است و مدعی هستند که اسلام بدون تحقق «جماعت» اسلام نیست؛ داعش نقش راه رسیدن به خلافت را پنج مرحله بیان کرده‌اند که عبارتند از: 1. هجرت؛ 2. جماعت؛ 3. نابودی طاغوت؛ 4. تمکین و 5. خلافت[7].  بغدادی در حالی سخن از عدم تفرقه و جذب نیرو به گروه داعش می زند[8] که خون مسلمانان را ریخته و شهرها را ویران کرده و می کند.

با تأملی در متون دینی، بطلان چنین اندیشه‎ی تکفیری روشن خوهد شد. مشتقات واژه «جماعت» در قرآن‌ بر هم بستگی مسلمانان‌ و پراکنده‌ نشدن‌، تاکید دارد[9]. مثلا در آیه «وَاِعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اَللّهِ جَمِيعاً وَلا تَفَرَّقُوا»[10] مسلمانان مأمور شده‌اند که‌ به‌ ریسمان‌ الهی‌ چنگ ‌بزنند و پراکنده ‌نشوند. برخی از مفسرین[11] در بیان مراد از چنگ‌ زدن‌ به‌ حبل‌ اللّه‌ را امر به‌ گرد هم ‌جمع‌ شدن‌ (جماعت‌) ‌دانسته‎اند‌. چنان‌که ‌ طبری‌ می‌نویسد: خداوند با شما بر الفت و اجتماع بر کلمه الحق و تسلیم در برابر امر الهی، پیمان بسته است[12].

در روایات نیز از واژه «جماعت» برای حفظ‌ همبستگی‌ اجتماعی‌ مسلمانان تحت ‌لوای‌ اسلام‌ استفاده شده است. پیامبرخدا صلی الله علیه وآله وسلم بر لزوم حفظ جماعت مسلمانان تاکید دارند لذا در روایتی فرمودند: من اختلاف را نمی‌پسندم بلکه امت اسلامی باید یک جماعت باشند[13]. همانطور که روشن است پیامبرخدا به دنبال این است که مسلمانان گروه گروه نشده و به صورت یکپارچه با ندای وحدت، همزیستی داشته باشند اما گروه‎های تکفیری با تکفیر کردن مخالفین، آتش اختلاف بین مسلمانان به راه انداخته و روز به روز آن را شعله ور می کنند.

ابن قتیبه نیز با تاکید بر حفظ اجتماع مسلمانان، مینویسد: رهبر جامعه به دنبال تشکیل اجتماع مردم است و در اعیاد آنها را دور هم جمع می کند لذا از خروج علیه آن و از تفرقه بین جماعت مسلمانان باید دوری کرد هر چند رهبر جامعه فاجر باشد زیرا اصلاح مردم و تنظیم امور آنان جز با این شیوه محقق نمی شود[14]. حفظ جماعت مسلمانان به قدری اهمیت دارد که پیامبرخدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: کسی که اجتماع مسلمانان را به تفرقه تبدیل کند، خود را از ذمه اسلام خارج کرده است[15].

 

بنابراین دین اسلام بر محوریت جماعت همه مسلمانان تحت لوای اسلام، تاکید داشته و از تفرقه بین مسلمانان نهی کرده‎ است و به قدری به این مساله حائز اهمیت است‎ که افراد تفرقه‎گر را خارج از ذمه اسلام معرفی کرده است. در حالی که گروه های تکفیری تنها خود را جماعت حق و مسلمان دانسته و باقی مسلمانان را تکفیر می کنند؛ نتیجه این نوع تکفر باطل تکفیری‎ها، تفرقه بین جماعت مسلمانان و خوار شدن آنان در دیدگان جهانیان شده است که قطعا مورد رضایت خداوند و رسول گرامیش نیست.

پی نوشت:

[1]. محمد بن ‌جلال ‌الدین ‌غیاث ‌الدین‌ رامپوری‌، غیاث ‌اللغات‌، ذیل ‌واژه‌، چاپ‌ منصور ثروت‌، تهران‌ ۱۳۷۵ ش‌. محمد پادشاه‌ بن ‌غلام‌ محیی‌الدین ‌شاد، آنندراج‌: فرهنگ‌ جامع‌ فارسی‌، ذیل ‌واژه‌، چاپ‌ محمد دبیر سیاقی‌، تهران ۱۳۶۳ ش‌.

[2]. مودودی ، پایه های اخلاقی برای جنبش اسلامی ص 21-22 به نقل از کتاب وارونگی ص 197.

[3]. رج: دعاه لا قضاه مجله الدعوه ص 183و185.

[4].  أن الالتزام بجماعة المسلمين ركن أساس كي يكون المسلم مسلمًا...  http://www.islamist-movements.com/37889

[5]. http://www.shafaf.ir/fa/news/368547/ جولان-ابومحمد-الجولانی-و-یارانش-در-دیرالزور-و-حلب-از-کجا-آغاز-شدتصاویر

[6]. ابوبکر بغدادی؛ فایل صوتی با عنوان انفروا خفافاً و ثقالاً.

[7]. مجله دابق؛ رمضان 1435؛ شماره 1؛ ص 26.

[8]. همان

[9]. (آل‏عمران‏، 105﴾؛ ﴿الأنبياء، 92﴾؛ ﴿الأنعام‏، 159﴾ و ﴿الشورى‏، 13﴾.

[10]. و همگی به ریسمان خدا [قرآن و اسلام، و هرگونه وسیله وحدت]، چنگ زنید، و پراکنده نشوید! ﴿آل‏عمران‏،103﴾

[11]. والمعنى كله متقارب متداخل، فإن الله تعالى يأمر بالألفة وينهى عن الفرقة فإن الفرقة هلكة والجماعة نجاة. تفسير القرطبي (4/ 159) ؛ وَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ: هُوَ الْجَمَاعَةُ، وَقَالَ: عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ فَإِنَّهَا حبل الله الذي أمر بِهِ، وَإِنَّ مَا تَكْرَهُونَ فِي الْجَمَاعَةِ وَالطَّاعَةِ خَيْرٌ مِمَّا تُحِبُّونَ فِي الْفُرْقَةِ، تفسير البغوي - إحياء التراث (1/ 480)؛ قِيلَ: الْجَمَاعَةُ، لِأَنَّهُ تَعَالَى ذَكَرَ عَقِيبَ ذَلِكَ قَوْلَهُ وَلا تَفَرَّقُوا وَهَذِهِ الْأَقْوَالُ كُلُّهَا مُتَقَارِبَةٌ، وَالتَّحْقِيقُ مَا ذَكَرْنَا أَنَّهُ لَمَّا كَانَ النَّازِلُ فِي الْبِئْرِ يَعْتَصِمُ بِحَبْلٍ تَحَرُّزًا مِنَ السُّقُوطِ فِيهَا، وَكَانَ كِتَابُ اللَّهِ وَعَهْدُهُ وَدِينُهُ وَطَاعَتُهُ وَمُوَافَقَتُهُ لِجَمَاعَةِ الْمُؤْمِنِينَ... تفسير الرازي = مفاتيح الغيب أو التفسير الكبير (8/ 311) ؛ واجتمعوا على استعانتكم باللَّه ووثوقكم به ولا تفرقوا عنه. أو واجتمعوا على التمسك بعهده إلى عباده وهو الإيمان والطاعة أو بكتابه... كانوا في الجاهلية بينهم الإحن والعداوات والحروب المتواصلة، فألف اللَّه بين قلوبهم بالإسلام. وقذف فيها المحبة فتحابوا وتوافقوا وصاروا إِخْواناً متراحمين متناصحين مجتمعين على أمر واحد قد نظم بينهم وأزال الاختلاف، وهو الأخوة في اللَّه. تفسير الزمخشري = الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل (1/ 394 و 395.

[12]. وعهده الذي عَهده إليكم في كتابه إليكم، من الألفة والاجتماع على كلمة الحق، والتسليم لأمر الله. تفسير الطبري، جامع البيان ت شاكر (7/ 70).

[13]. عن علي رضي الله عنه، قال: «اقضوا كما كنتم تقضون، فإني أكره الاختلاف، حتى يكون للناس جماعة» صحيح البخاري (5/ 19) ؛ ح3707

[14]. فَإِنَّهُ يُرِيدُ السُّلْطَانَ، الَّذِي يَجْمَعُ النَّاسَ وَيَؤُمُّهُمْ فِي الْجُمَعِ وَالْأَعْيَادِ يُرِيدُ: لَا تَخْرُجُوا عَلَيْهِ، وَلَا تَشُقُّوا الْعَصَا، وَلَا تُفَارِقُوا جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ، وَإِنْ كَانَ سُلْطَانُكُمْ فَاجِرًا... وَلَا يَصْلُحُ النَّاسُ إِلَّا عَلَى ذَلِكَ، وَلَا يَنْتَظِمُ أَمْرُهُمْ. تأويل مختلف الحديث؛ ابن قتیبه دینوری (ص: 232)

[15]. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله وسلم‏ مَنْ فَارَقَ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ‏ فَقَدْ خَلَعَ رِبْقَةَ الْإِسْلَامِ مِنْ عُنُقِه.‏ الأمالي (للصدوق)؛ ابن بابويه، ص333.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه