مقالات > سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۱۹ تعداد بازدید: 184

جماعت تبلیغ در اوضاع آشفته سياسي و اجتماعي جامعه مسلمانان هند پس از پايان جنگ جهاني اول ظهور كرد. نفي دخالت بر سياست؛ خود سازي؛ ديگر سازي انفرادي به روش وعظ؛ قابل بودن به نقش ايمان؛ از اصول جماعت می‌باشد.



نويسنده : نشریه تحریریه مرزبان نامه
کلمات کليدي : دیوبندیه، جماعت تبلیغ، فعالیتهای جماعت تبلیغ، اصول جماعت تبلیغ

آيا «جماعت تبليغ» ‌را مي‌توان گروهي در خدمت اهداف وهابيت دانست؟!

جماعت تبليغي، از پر نفوذترين و فراگير‌ترين جنبش‌هاي اسلامي معاصر است كه. در 1305ش/ 1926 توسط مولانا محمد الياس (متوفي 1323ش/1944) بنيان گذاري شد. اين جنبش به منظور تبليغ اسلام، از منطقه‌اي به نام ميوات در نزديكي دهلي كار خود را آغاز و بتدريج در سراسر هند و بعدها شبه قاره و حتي ساير كشورها گسترش يافت، ‌به گونه‌اي كه امروزه درجهان شناخته شده است. (مسعود، 2000 الف ص3ـ31؛ گابوريو، ص121ـ 138؛ نيز رجوع كنيد به مندويل، ص16).

در اين نوشتار، با توجه به اهميت روش‌ها و نحوه عملكرد اين گروه مهم تبليغي اهل سنت، ابتدا به تفصيل در خصوص مؤسس، اصول كاري، ساختار اجرايي و ... اين جماعت سخن گفته شده و در پايان، به اين پرسش پاسخ داده مي‌شود كه آيا اين گروه، در خدمت اهداف تبليغي‌ وهابيت مي‌باشد. جماعت تبليغي همانند بسياري از جنبش‌ها و حركت‌هاي مسلمانان هند در دوران استعمار انگليس، ريشه در حركت اصلاح طلبانه و احياگرانه شاه ولي الله دهلوي دارد كه هم زمان با آغاز سقوط قدرت سياسي مسلمانان در هندوستان ظهور كرد (عزيز احمد، ص15ـ 16؛ موثقي، ص192ـ 193). پس از آنكه انگليسيها قيام مردم هند را كه متأثر از حركت پيروان شاه ولي الله بود (رجوع كنيد به موثقي، ص189ـ 214)، در 1273/1857 سركوب كردند، اغلب علماي مسلمان از مبارزه مستقيم با استعمار دست كشيدند و به رفع انحطاط داخلي پرداختند؛ از جمله محمد قاسم نانوتوي مكتب مذهبي دئوبند را در 1284 تأسيس كرد و به دنبال آن، شبكه‌اي از مدارس مذهبي زير نظر علماي اين مكتب در بسياري از مناطق هندوستان به وجود آمد (عزيز احمد، ص20؛ نيز رجوع كنيد به دئوبندي)

تأسيس جماعت تبليغي

اين جماعت در اوضاع آشفته سياسي و اجتماعي جامعه مسلمانان هند پس از پايان جنگ جهاني اول ظهور كرد. در آن زمان ميان رهبران مذهبي و سياسي مسلمانان هند تفرقه وجود داشت. در اين شرايط، مولانا محمد الياس كه دوري از دين را عامل همه بدبختي‌هاي مسلمانان مي‌دانست و معتقد بود كه بايد تمام توان را براي تبليغ دين به كار بست و تا زماني كه دينداري در ميان مسلمانان عموميت پيدا نكند، نبايد هيچ گونه فعاليت ديگري، از جمله فعاليت سياسي، صورت گيرد، به تأسيس گوره «جماعت تبليغ» همت گماشت. (ندوي، ص249ـ250). او معتقد بود كه اصلاح و پيشرفت از طريق به دست گرفتن حكومت، شيوه پيامبر اسلام نبود، بلكه پيامبر از روش اصلاح فردي استفاده نمود. او نيز همين روش را آموزه بنيادين تبليغي جماعت قرار داد (مسعود، 2000ب، ص86 ـ87).

وي هم چنين فعالان تبليغي جماعت را رسماً از داشتن گرايش فرقه‌اي بر حذر مي‌داشت. روشي كه او براي تبليغ دين ابداع كرد، مبلغان را موظف مي‌نمود كه از هر گونه مشاجره با مخاطبان خودداري كنند و حتي با تحمل توهين و ناسزا كار دعوت و تبليغ خود را ادامه دهند.

بدين ترتيب او با تبيين مفهوم و روش خاص تبليغ، كار خود را آغاز كرد و موفقيت‌هاي بسياري به دست آورد. (ندوي، ص235ـ‌241)

او معتقد بود كه تبليغ بايد مانند روزگار پيامبر اكرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) به صورت فردي باشد و رسانه‌هاي جديد نبايد در امر تبليغ واسطه قرار گيرند (رامان، 2001الف).

آغاز و نحوه كار جماعت

الياس، تبليغ اصول اساسي اسلام را در ميان مردم ميوات هند (زادگاه خود) آغاز نمود و پس از مدتي از ميان همين مردم جماعت‌هايي تشكيل داد و آنها را در داخل و خارج از ميوات براي تبليغ دين اعزام كرد. در اين كار ابتدا واحدهاي سيار حداقل ده نفره سازماندهي مي‌شد و سپس اين واحدها كه «جماعت» ناميده مي‌شدند، براي تبليغ دين با برنامه‌اي مشخص به مناطق مختلف اعزام مي‌شدند (ممتاز احمد، 1998، ص173). هر جماعت پس از رسيدن به مقصد خود، در يكي از مساجد آنجا مستقر مي‌شد و تبليغ را در قالب‌ برنامه‌اي ساده آغاز مي‌كرد. اين برنامه مشتمل بر پانزده نكته بود كه بعدا در اين شش اصل خلاصه شد.

شش اصل جماعت

1)كلمه طيبه (شهادتين: لااله الاالله، محمد رسول الله): طبق اين اصل هر مسلمان بايد بتواند كلمه طيبه را به عربي درست بخواند و هم چنين از معني و مفهوم آن آگاهي پيدا كند و در زندگي عملي خود لوازم آن را رعايت كند. (بلند شهري، ص12ـ 37؛ مسعود، 2000 الف، ص21ـ 24).

2) نماز مسلمان بايد نماز را از هر جنبه بدرستي ياد بگيرد و اين وظيفه را طبق دستور اسلام بجا آورد (بلندشهري، ص16ـ 20؛ مسعود، 2000 الف، ص21ـ 22).

3) علم و ذكر: مسلمان بايد دستورهاي اسلام را فراگير كرد. همچنين در زبان او بايد ذكر خدا همواره جاري گردد و بهترين شكل آن اين است كه توجه بنده در همه حال به سوي خدا باشد (بلند شهري، ص20ـ 26؛ مسعود، 2000 الف، ص22).

4) اكرام مسلمان: در اصول شش گانه تبليغي جماعت، اين اصل داراي جايگاه ويژه‌اي است و علاوه بر زندگي عادي، رعايت اين اصل در طي مسافت‌هاي تبليغي اهميت خاصي دارد. بدين ترتيب كه از يك سو احترام و رعايت حقوق هم سفران، تأثير عميقي بر روي فرد فرد اعضاي جماعت مي‌گذارد و از سوي ديگر رعايت اين اصل در جريان كار تبليغ، مبلغان را ملزم به تحمل توهينها و ناسزاها مي‌كند. اين اصل داراي جنبه اجتماعي است، اما پنج اصل ديگر جنبه فردي دارند. از ديدگاه بزرگان جماعت اگر در امر تبليغ اين اصل رعايت نگردد، ممكن است هزاران فتنه ايجاد شود (بلند شهري، ص26ـ 30؛ مسعود، 2000 الف، ص22ـ 23)

5) اخلاص نيت (تصحيح نيت): بر مسلمان فرض است كه در انجام هر گونه عمل، فقط رضايت خداوند را در نظر داشته باشد و از تصور هر گونه سود دنيوي پرهيز نمايد (بلند شهري،‌ص30ـ 34؛ مسعود، 2000 الف، ص23).

6) تفريغ وقت براي تبليغ (دعوت و تبليغ):‌هر مسلمان بايد قسمتي از وقت خود را براي فراگرفتن احكام دين و آموزش به ديگران بگذارد. تبليغ دين از طريق تفريغ (خالي كردن) وقت تحقق پيدا مي‌كند كه لازمه آن «خروج» است، يعني خارج شدن از خانه و قرار گرفتن در يكي از جماعت‌ها براي تبليغ در ديگر مناطق (بلند شهري، ص34ـ37؛ مسعود، 2000 الف، ص23ـ24).

بزرگان جماعت بر رعايت نكات ديگري مانند اطاعت از امير جماعت و به جا آوردن آداب سفر و خوردن خوابيدن نيز تأكيد كرده‌اند.

استمرار حيات جماعت و گسترش آن

پس از درگذشت محمد الياس، تنها پسرش مولانا محمد يوسف، امير جماعت گرديد و پس از وفات او نيز، مولانا انعام الحسن سومين امير جماعت شد. با تلاش‌هاي انعام الحسن در دوره امارت سي ساله اش، تبليغي جماعت به جنبشي جهاني تبديل گرديد. پس از فوت انعام الحسن در 1374ش در دهلي، اميري براي جماعت تعيين نشد و اداره امور جماعت، به شورايي واگذار گرديد.

تشكيل جماعت (خروج)

يكي از وظايف اصلي مبلغان جماعت پس از ابلاغ پيام، آماده ساختن مخاطبان براي «خروج» است. مدت خروج نسبتا اختياري است و فرد بنا به امكان مي‌تواند سه روز در هفته، چهل روز در سال (چله) يا حداقل چهار ماه در تمام عمر، به منظور تبليغ خروج نمايد. («خروج براي چله»)؛ (حافظ نيا ص238ـ239). خروج را مي‌توان هسته اصلي تبليغي جماعت شمرد. هم چنين يكي از معيار‌هاي اصلي ارزيابي كار جماعتها، تعداد افرادي است كه به دعوت خروج پاسخ مثبت مي‌دهند (مسعود، 2000 ب، ص106؛ كوپل، ص198، 193). به عقيده الياس اين روش تبليغ مبني بر خروج، زمينه را براي تحمل سختيها و تقويت خصوصيات اخلاقي و روحاني فرد آماده مي‌كند (ندوي، ص252) اين روش در گسترش و تداوم كار تبليغي جماعت نقش اساسي داشته است (مسعود، 2000 الف، ص27).

مردان و زنان تبليغي

سران جماعت تبليغي هيچ شرطي براي شركت فرد در فعاليت‌هاي جماعت و تبليغ دين، به جز آشنايي با اصول شش گانه قايل نشده‌اند و افراد عادي نيز مي‌توانند حتي با دانش اندك مبلغ شوند و لازم نيست قبل از اعزام، آموزش خاصي ببينند. در انتخاب مخاطب نيز جماعت پايبند به اصول خاصي نيست.

جماعت در مورد فعاليت‌هاي تبليغي زنان برنامه مشخصي ندارد، با اين‌ حال زنان نيز در برخي از فعاليت‌ها، بويژه اجتماعات تبليغي و خروج زنان با شوهران يا اقوام نزديك خود شركت مي‌نمايد (متكاف، 1996).

ظاهر مبلغان جماعت

سران تبليغي جماعت تأكيد مي‌كنند كه مسلمانان ظاهر خود را به ظاهر پيامبر اكرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و صحابه ـ آنگونه كه خود ترسيم مي‌كنند ـ شبيه كنند و لذا ظاهر مبلغان جماعت را مي‌توان بدينگونه به تصوير كشيد: لباس بسيار ساده معمولا با رنگ سفيد، پيراهن بلند و گشاد، شلوار گشادي كه لبه آن بالاتر از قوزك پا قرار مي‌گيرد، سر پوشيده با كلاه يا عمامه مخصوص، ريش بلند و معمولا سبيلهاي تراشيده، و حمل لوازم خواب بر روي شانه‌ها و ساك به دست با ظرف هايي براي غذا خوردن و آشپزي هنگام سفر تبليغي (رجوع كنيد به خان، ص5ـ6)

برخي اصول جماعت

برخي اصول كه رهبران جماعت بر آن تأكيد دارند عبارتند از:

نفي دخالت بر سياست؛

خود سازي از طريق رياضت به عنوان پيش شرط تبليغ؛

ديگر سازي انفرادي به روش وعظ؛

قابل بودن به نقش ايمان؛

نفي اختلاف بين فرق اسلامي و پرهيز از طرح مسائل تفرقه انگيز؛

آزادي حضور علاقه‌مندان به برنامه‌هاي جماعت از كليه فرق اسلامي؛

احساس تكليف نسبت به سرنوشت كفار؛

پرهيز از تجمل گرايي؛

نفي استفاده از رسانه‌ها و وسايل ارتباطي جديد (حافظ نيا، ص229ـ 230)

تعيين امير

يكي از ويژگي‌هاي مهمي كه تبليغي جماعت را به لحاظ ساختاري از ديگر گروه‌هاي مذهبي و سياسي متمايز مي‌سازد، فقدان مقررات يا آيين نامه مدون در اين جماعت است (دايره المعارف جهان اسلام آكسفورد) هم چنين اين جماعت با وجود گسترش عظيم فعاليت‌هاي خود مدعي است كه هيچ گونه تشكيلات رسمي به وجود نياورده است، البته براي اداره امور مهم، بزرگان جماعت از طريق مشورت غير رسمي، امير مركزي را به صورت مادام العمر تعيين مي‌نمايند و او نيز شورايي براي مشورت در موارد ضروري بر مي‌گزيند. در هر كشور يك امير تعيين مي‌شود كه وي امرا را تعيين مي‌كند. جماعتي كه براي تبليغ اعزام مي‌شوند نيز از بين خود اميري انتخاب مي‌كنند (همانجا؛ مسعود، 2000 الف، ص28ـ 30)

مسجد دفتر كار جماعت

سران تبليغي جماعت، از داير كردن دفتر در مناطق مختلف خودداري مي‌كنند. آنها مسجد را مركز فعاليت‌هايشان مي‌شناسانند. در اين مساجد هيچگونه تشكيلات اداري وجود ندارد و هركس مي‌تواند به عضويت جماعت درآيد و هرگاه اراده كند جماعت را ترك گويد.

نشريات جماعت

مولانا الياس مخالف استفاده از هر گونه نوشته در امر تبليغ بود و معتقد بود كه روش عملي به طرز موثري مي‌تواند در اذهان تحول ايجاد كند. با وجود اين، جماعت، نوشته‌هاي برخي افراد را تأييد كرده و از آنها استفاده مي‌كند، مثل حيات المسلمين اثر مولانا اشرف علي تانوي و تعليم الاسلام از مفتي كفايت الله و آثار مولانا محمد زكريا (مسعود، 2000ب، ص80)

در برگزاري اجتماعات ميليوني جماعت نيز رسانه‌ها هيچ گونه فعاليتي ندارد (حافظ نيا، ص233ـ 234) و حتي اطلاعيه‌اي براي دعوت مردم به شركت در اين اجتماعات چاپ نمي‌كنند، بلكه از روش شفاهي استفاده مي‌نمايند. (خان، ص62)

پايگاه‌هاي اصلي جماعت

امروزه هند، پاكستان و بنگلادش، پايگاه‌هاي اصلي جماعت‌اند تا جايي كه اين جماعت در جهان به نام «جنبش تبليغي شبه قاره» شناخته شده است. شناخته شده است. بزرگترين اجتماعات سالانه جماعت نيز در همين سه كشور برگزار مي‌شود. اغلب جماعت‌هاي تبليغي از همين سه كشور به ديگر كشور‌هاي جهان مي‌روند و در آن كشور‌ها نيز هسته‌هاي اصلي تبليغي جماعت را اتباع مهاجر همين سه كشور تشكيل مي‌دهند (ممتاز احمد، 2001)

اجتماع بين‌المللي و سالانه

يكي از برنامه‌هاي مهم جماعت،‌ برگزاري اجتماعات بزرگ است. در اين گونه اجتماعات علاوه بر مرور عملي اصول شش گانه، براي فعاليت‌هاي تبليغي آينده براي برنامه‌ريزي مي‌شود. شركت در اين اجتماعات اهميت خاصي دارد و اغلب، مقامات بلند پايه دولتي و شخصيت‌هاي مذهبي و سياسي در مراسم «آخرين مناجات» شركت مي‌نمايند. تعداد شركت كنندگان در بنگلادش در اول فوريه 2000 در مراسم آخرين مناجات به سه ميليون تن رسيد. اولين تجمع بزرگ تبليغي جماعت در 1320ش/1941با شركت 25000 تن در ميوات برگزار شد (خان، ص17)

اجتماع رايوند در پاكستان

پس از استقلال پاكستان، در اين كشور نيز مركز تبليغي در منطقه‌اي به اسم رائيوند در سي كيلومتري شرق شهر لاهور در ايالت پنجاب به وجود آمد. در اين مركز علاوه بر اجتماعات ادواري، تجمع سالانه بين المللي تبليغي جماعت در پاكستان، دو سال پس از استقلال آن (1949) در همين محل برگزار شد (حافظ نيا، ص220ـ 226). تعداد شركت كنندگان در تجمع سالانه رائيوند معمولا بيش از يك ميليون تن، تقريباً از سرتاسر دنيا بوده است. اين مراسم پس از حج، دومين اجتماع بزرگ مسلمانان به شمار آمده است (رامان، 2001الف).

اجتماع بنگلادش

در بنگلادش مركز تبليغي جماعت ابتدا در يكي از مساجد داكا بود (گابوريو، ص127) و نخستين اجتماعات در همين مسجد برگزار مي‌شد، اما در 1346ش/ 1967مركز تبليغي در شهر صنعتي تونگي در سي كيلومتري داكا به وجود آمد و سرزميني به وسعت 150 جريب در كنار شرقي رود توراج براي آن اختصاص يافت. تا فوريه 2000 تعداد شركت كنندگان در تجمع سالانه اين مركز، كه به زبان بنگلادشي «بشوا اجتماع» (اجتماع بين المللي) ناميده مي‌شود، تقريباً به دو ميليون تن رسيد كه چند هزار تن از آنها هشتاد كشور ديگر جهان در آنجا شركت مي‌كردند. كنگره تبليغي با مناجات براي صلح جهان پايان مي‌يابد. بشّوا اجتماع در سال 2000نيز با همين كيفيت برگزار شد و در پايان اين تجمع تقريبا يك هزار جماعت (هر جماعت حداقل ده تن براي اعزام به نقاط مختلف دنيا (خروج) به منظور تبليغ تشكيل گرديد.

ازدواج‌هاي دسته جمعي

يكي از ويژگي‌هاي اين اجتماع، مراسم ازدواج‌ها به طور دسته جمعي است كه بدون شرايط سنگين مرسوم (جهيزيه و مهريه و...) انجام مي‌شود. در سال‌هاي اخير تعداد اينگونه ازدواج‌ها به نود مورد رسيده است.

فعاليت جماعت در ايران، آفريقا، اروپا و آمريكا

در مناطق سني‌نشين ايران نيز اين جماعت فعالان بسيار دارد و آنان به مراكز تبليغي رائيوند در پاكستان رفت و آمد مي‌كنند. در اجتماع سال 1373ش در رائيوند، حدود پانصد تن از ايران شركت كردند (حافظ نيا، ص243). بسياري از مسلمانان قاره آفريقا نيز در برنامه‌هاي جماعت شركت مي‌كنند. (رجوع كنيد به ابراهيم موسي، ص206ـ 221). در ميان كشور‌هاي اسلامي، جماعت كمترين نفوذ را در منطقه خاورميانه دارد و اعراب بندرت از آن استقبال كرده‌اند. در اروپا و آمريكا نيز جماعت از طريق اصول شش گانه خود، مسلمانان را براي داشتن ارتباط مستمر با دين ترغيب مي‌نمايد. در انگلستان فعالان جماعت از تشكيلات منسجمي برخودارند. تجمع جماعت در اروپا و آمريكا برنامه‌اي است كه در آن بيشترين تعداد مسلمانان آن مناطق جمع مي‌شود (رجوع كنيد به رامان، 2001 الف مسافران ايمان؛ ص121ـ239؛ رضا ص29ـ30)

عقيده و مذهب جماعت

تبليغي جماعت مدعي است كه هيچ مذهب و عقيده اسلامي خاصي را تبليغ نمي‌كند و اصول شش گانه آن حاوي مشتركات مذاهب اسلامي است. اين ادعا مشابهت بسياري با تفكر شاه ولي الله مبني بر تلفيق مذاهب اسلامي دارد، اما فعالان جماعت به لحاظ عقيدتي از مكتب ديوبند پيروي مي‌كنند و همانند ديوبنديها مخالف اموري مانند تكريم اوليا و رفتن به زيارتگاها مي‌باشند. سنيهاي بريلوي كه از مهم‌ترين مخالفان (دايره المعارف جهان اسلام آكسفورد، همانجا) تبليغي جماعت‌اند، معتقدند كه اين جماعت مروج عقيده دئوبندي و وهابي‌اند.

موضع جنبش در قبال تشيع

موضع جنبش شاه ولي الله دهلوي در قبال تشيع خصمانه بود، اما تبليغي جماعت اغلب مخالفت آشكاري نسبت به اين مذهب نشان نداده است، با اينحال بسياري از افراد و گروه‌هايي كه تفكر ضد شيعي دارند، مانند اعضاي جمعيت العلماي اسلام پاكستان پيوسته با جماعت ارتباط دارند و فعالان جماعت نيز در انتخابات مختلف پاكستان معمولاً به همين حزب رأي مي‌دهند (دايره المعارف جهان اسلام آكسفورد، همانجا)

موارد انتقاد برانگيز

از موارد عمده انتقاد برانگيز در كار اين گروه عبارت‌اند از:

1ـ روش جماعت براي تبليغ

2ـ احترام پيامبر گونه به مولانا الياس

3ـ گرايش‌هاي فرقه‌اي

4ـ نظام مرموز مالياتي

5ـ شركت نكردن در امور سياسي و جهادي و اعتقادشان به نقش محدود زنان در جامعه.

6ـ هم چنين اينكه اين جماعت به جاي قرآن و حديث، اصول شش گانه را اساس كار تبليغي قرار داده و به نوعي دين را در اين اصول خلاصه نموده است.

7ـ كم اهميت جلوه دادن علما و مدارس مذهبي

8ـ با مبلغاني كم اطلاع و براساس احاديث ضعيف عمل مي‌كند و با استناد به همين احاديث ضعيف روش خود را توجيه مي‌نمايد

9ـ خط مشي جماعت مبني بر دوري از سياست نيز همسو با خواسته‌هاي دشمنان اسلام پنداشته شده است (امير علي، ص5ـ7)

سياستمداران مشهور و مهم جماعت

تبليغي جماعت از اوايل تأسيس، خود را از امور سياسي دور نگهداشت و مدعي است كه هنوز اين روش را ادامه مي‌دهد (رجوع كنيد به مندويل، ص17، 116، 130؛ هاشمي، ص104)، با اين حال برخي از فعالان جماعت توانسته‌اند به مناصب مهم دولتي دست يابند، مثلاً:

1ـ ذاكر حسين رئيس جمهور اسبق هند (1346ـ1348ش /1967ـ 1969) از فعالان جماعت بود و اولين مأموريت تبليغي در لندن به رهبري وي صورت گرفت (قادري، ص150؛ گابوريو، ص128)

2ـ در پاكستان تبليغي جماعت، به دليل غير سياسي بودن، براي فعاليت در ميان نيرو‌هاي مسلح با هيچ مانعي روبرو نيست.

بويژه در زمان ضياء الحق، جماعت از طريق فعاليت‌هاي تبليغي، نفوذ بسياري در ميان نظاميان پيدا كرد. برخي از افسران عالي رتبه ارتش كه از فعالان جاعت به حساب مي‌آيند، مسئوليت‌هاي مهمي در دولت‌هاي مختلف داشته‌اند (رامان، 2001ب).

3ـ محمد شريف، پدر نواز شريف نخست ويز اسبق پاكستان نيز از فعالان مهم جماعت است.

4ـ نواز شريف در زمان نخست وزيري (1376ـ 1378ش/ 1997ـ 1999) گاهي جلسات تبليغي را براي اعضا و ديوانسالاران عالي رتبه دولت خود برگزار مي‌كرد.

5ـ محمد رفيق تارر، رئيس جمهور پيشين پاكستان، نيز كه از فعالان قديمي جماعت است به كمك نواز شريف به اين مقام رسيد.

6ـ در ديگر كشور‌ها نيز چنين مواردي كم و بيش مشاهده مي‌شود؛ مثلاً شواهدي وجود دارد دال بر اينكه مقامات سياسي عالي رتبه چچن در فعاليت‌هاي جماعت شركت داشته‌اند (رجوع كنيد به رامان، 2001 الف)

بنا به اين موارد، اين ديدگاه وجود دارد كه گرچه تبليغي جماعت به طور مستقيم نقشي در امور سياسي ندارد، به صورت غير مستقيم از اعضاي ورزيده خود براي رسيدن به مقامات سياسي مهم حمايت مي‌نمايد.

منابع مالي

در مورد منابع مالي تبليغي جماعت نيز بسياري سؤالات مطرح است (قادري، ص105ـ 111)، زيرا از يك سو فعاليت‌هاي گسترده و اجتماعات ميليوني جماعت، از نياز به منابع كلان مالي حكايت دارد و از سوي ديگر جماعت مدعي است كه خود فعالان جماعت همه هزينه‌ها را تأمين مي‌كنند (همان، ص110پ).

جمع بندي ارتباط جماعت تبليغ با اهداف وهابيت

در پيشينه تاريخي ارتباط دارالعلوم ديوبند و فرقه وهابيت شاهد آن هستيم كه پس از تخريب بقاع متبركه در سرزمين وحي از سوي وهابيون، واكنش شديد از سوي اين دارالعلوم اتخاذ شد. اين اعتراض‌ها بدانجا انجاميد كه اكثر علماي ديوبند فتوا به تحريم حج در آن ايام نمودند. تلاش حكام سعودي براي تقرب با ديوبند و برگزاري اجلاس مكه براي توجيه اعتقادات و رفتار‌هاي وهابيت نيز مثمر ثمر نبود و نتوانست علماي ديوبند را قانع سازد. گرچه اين سردي ارتباط مقامات سعودي و روحانيون عالي رتبه وهابي با جماعت تبليغي برخاسته از مكتب ديوبند، سالها ادامه يافت و حتي در ساليان اخير نيز هم چنان موانع جدي بر سر راه تبليغي مبلغين جماعت در عربستان وجود دارد ولي شواهد فراواني از همگرايي اين دو طيف به چشم مي‌خورد. امروزه به جاي مخالفت علماي ديوبند با تكفيرها و منش علمي وهابيت و خصومت‌هايي كه از سابقه طويل المدتي برخودار است،‌آنچه برجسته و پر رنگ شده است،‌تكفير ها و مخالفت‌هاي دارالعلوم ديوبند و علماي طراز اول آن با تشيع است بيانيه‌ 16نفره علماي طراز اول ديوبند كه در آن شيعيان را روافض و داراي عقايد باطله دانسته و تكفير شيعه اثني عشريه و متاركه با آنان را واجب شمردند، خود حاكي از اين موضع خصومت آميز مكتب ديوبند با تشيع است.

بي‌گمان در ساليان اخير، وهابيت يعني دشمن شماره يك ديوبند در ساليان گذشته به يك شريك و همراه بدل گشته و يكي از عمده منابع تأمين كننده هزينه‌هاي ديوبند محسوب شده و حجم انبوهي از تبادلات علمي را در ميان خود برقرار نموده‌اند. جماعت تبليغي نيز به عنوان همزاد ديوبند در اين مناسبات جديد نقش پر رنگي ايفا نموده و ميزان همراهي بدان حد بوده است كه بسياري از مسلمانان هند، ميان اينجماعت و وهابيون تمايزي قائل نيستند.

منبع: پایگاه پژوهشی تخصصی وهابیت شناسی

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

آشنایی با مکتب سلفیه

آل سعود و عربستان سعودی

آموزه‌ها و آینده داعش

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

آينده داعش در عراق

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

آینده جنبش های اسلامی

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

ابن تیمیه و اهل بیت

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

ابن تیمیه که بود و چه کرد

ابوبكر بغدادی

ابومصعب زرقاوي و داعش

اجتهاد از نگاه وهابیون

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

احزاب سلفی در مصر

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

اسامه بن‌ لادن

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

استراتژی داعش در عراق و شام

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

افترائات وهابیت علیه شیعه

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

افغانستان در دوران پساطالبان

افغانستان و گروه طالبان

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

التکفیر و الهجره

القاعده

القاعده در اوگاندا

القاعده در تانزانیا

القاعده و تروریسم مذهبی

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

الگوی سازمانی القاعده و داعش

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

ایمن الظواهری

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

بدعت

بدعت از منظر وهابیان

بدعت در دین

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

بربهاری

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسى مبانى فکرى تکفیر

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

بررسی قتال در قرآن 1

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی مبانی فقهی تکفیر

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

بن بست خلافت با اندیشه داعش

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

بیوگرافی ابن تیمیه

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأویل

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تاریخ وهابیت

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

تبرک و استشفا به آثار اولیا

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

ترسیم نقشه راه جدید داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

توحید در مذاهب کلامی

توحید عبادی و شبهات وهابیت

توحید و شرک

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

تکفیر

تکفیر

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

تکفیر از دیدگاه سید قطب

تکفیر از دیدگاه قرآن

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

تکفیر اهل قبله

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

تکفیر در آیات و روایات

تکفیر در جهان اسلام

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

تکفیر در روایات نبوی (3)

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر گذشته، حال، آینده

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

تکفیریها در انگلستان

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

جریان شناسی القاعده

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

جریان شناسی وهابیت مصری

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

جریان شناسی سلفیگری

جریان های تکفیری عراق

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

جنبش شاه ولی­ الله در هند

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

جهاد در اندیشه سید قطب

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

جهادی‌های جدید کیستند؟

جهان از نگاه داعش

جهانى شدن و القاعده

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جوانان يهودی در صف داعش

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

حرکت سلفیه

حزب التحریر ازبکستان

حزب التحریر در آسیای مرکزی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

خاستگاه سلفی گری تکفیری

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

خاورمیانه و جنگ های دینی

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

داعش خوب داعش بد

داعش در مسیر القاعده شدن

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

دشمن نزدیک و دور

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

دموکراسی

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

رقابتى براى هويت و شناسه‏

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

روش های تبلیغی وهابیت

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

ریشه‌های تفکر داعش (١)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

زمینه های تاریخی سلفیه

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

سب الصحابه

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

سرچشمه اندیشه وهابیت

سرچشمه های فکری القاعده

سفر وهابیت به مصر

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

سلفيان

سلفيان

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

سلفی گری

سلفی گری در مصر و دوره جدید

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

سلفیه

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

سلفیه درباری

سلفیه و تقریب

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

سونامی تکفیری در جهان بشری

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (جهادی تکفیری)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت تکمیلی)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت مقدماتی)

شباهت وهابی ها با خوارج

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

صحیحین و نفی تکفیر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

طالبان؛ دین و حکومت

ظهور داعش در شبه‌ قاره

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

ظهور و افول القاعده در عراق

عبادت

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

عبور از «خاورمیانه جدید»

عربستان در عرصه تبلیغات

عربستان معمار جنایت و مکافات

عربستان و وهابیت در آفریقا

عزاداری بدعت یا سنت

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

عقل از دیدگاه سلفیه

عقل از منظر وهابیان

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

عوامل روانی تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

فتنه تكفير

فتنه و هابیت

فرا واقعیت بنا العابد!

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

فعالیت وهابیت در جهان

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

قبیله انحراف

قبیله بدعت

قبیله خشونت

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

لشگر جهنگوی

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

مانیفست توحش در فقه داعش

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

مباني اعتقادی داعش

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مبانی فکری ابن تیمیه

مبانی مذهبی و قومی طالبان

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مراتب و متعلقات ایمان

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

مفهوم و مراحل شرک

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

موافقين و مخالفين خلافت داعش

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

نظری بر تاریخ وهابیت

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

نقش وهابیت در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

نقش وهابیت در کنیا

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

نگاه داعش به مهدویت

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی بر وهابیت

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

وهابيت از نگاهي ديگر

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

وهابیان و توحید در اسما و صفات

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

وهابیت در آیینه تاریخ

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

وهابیت و تخریب قبور

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و تکفیر شیعه

وهابیت و سماع موتی

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

وهابیت، مکتب تشبیه

پاسخ به شبهات جهاد

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

کتاب شناسی تکفیر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

کودتا در داعش

کویت و وهابیت در آفریقا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام