مقالات > سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۱۹ تعداد بازدید: 97

جماعت تبلیغ در اوضاع آشفته سياسي و اجتماعي جامعه مسلمانان هند پس از پايان جنگ جهاني اول ظهور كرد. نفي دخالت بر سياست؛ خود سازي؛ ديگر سازي انفرادي به روش وعظ؛ قابل بودن به نقش ايمان؛ از اصول جماعت می‌باشد.



نويسنده : نشریه تحریریه مرزبان نامه
کلمات کليدي : دیوبندیه، جماعت تبلیغ، فعالیتهای جماعت تبلیغ، اصول جماعت تبلیغ

آيا «جماعت تبليغ» ‌را مي‌توان گروهي در خدمت اهداف وهابيت دانست؟!

جماعت تبليغي، از پر نفوذترين و فراگير‌ترين جنبش‌هاي اسلامي معاصر است كه. در 1305ش/ 1926 توسط مولانا محمد الياس (متوفي 1323ش/1944) بنيان گذاري شد. اين جنبش به منظور تبليغ اسلام، از منطقه‌اي به نام ميوات در نزديكي دهلي كار خود را آغاز و بتدريج در سراسر هند و بعدها شبه قاره و حتي ساير كشورها گسترش يافت، ‌به گونه‌اي كه امروزه درجهان شناخته شده است. (مسعود، 2000 الف ص3ـ31؛ گابوريو، ص121ـ 138؛ نيز رجوع كنيد به مندويل، ص16).

در اين نوشتار، با توجه به اهميت روش‌ها و نحوه عملكرد اين گروه مهم تبليغي اهل سنت، ابتدا به تفصيل در خصوص مؤسس، اصول كاري، ساختار اجرايي و ... اين جماعت سخن گفته شده و در پايان، به اين پرسش پاسخ داده مي‌شود كه آيا اين گروه، در خدمت اهداف تبليغي‌ وهابيت مي‌باشد. جماعت تبليغي همانند بسياري از جنبش‌ها و حركت‌هاي مسلمانان هند در دوران استعمار انگليس، ريشه در حركت اصلاح طلبانه و احياگرانه شاه ولي الله دهلوي دارد كه هم زمان با آغاز سقوط قدرت سياسي مسلمانان در هندوستان ظهور كرد (عزيز احمد، ص15ـ 16؛ موثقي، ص192ـ 193). پس از آنكه انگليسيها قيام مردم هند را كه متأثر از حركت پيروان شاه ولي الله بود (رجوع كنيد به موثقي، ص189ـ 214)، در 1273/1857 سركوب كردند، اغلب علماي مسلمان از مبارزه مستقيم با استعمار دست كشيدند و به رفع انحطاط داخلي پرداختند؛ از جمله محمد قاسم نانوتوي مكتب مذهبي دئوبند را در 1284 تأسيس كرد و به دنبال آن، شبكه‌اي از مدارس مذهبي زير نظر علماي اين مكتب در بسياري از مناطق هندوستان به وجود آمد (عزيز احمد، ص20؛ نيز رجوع كنيد به دئوبندي)

تأسيس جماعت تبليغي

اين جماعت در اوضاع آشفته سياسي و اجتماعي جامعه مسلمانان هند پس از پايان جنگ جهاني اول ظهور كرد. در آن زمان ميان رهبران مذهبي و سياسي مسلمانان هند تفرقه وجود داشت. در اين شرايط، مولانا محمد الياس كه دوري از دين را عامل همه بدبختي‌هاي مسلمانان مي‌دانست و معتقد بود كه بايد تمام توان را براي تبليغ دين به كار بست و تا زماني كه دينداري در ميان مسلمانان عموميت پيدا نكند، نبايد هيچ گونه فعاليت ديگري، از جمله فعاليت سياسي، صورت گيرد، به تأسيس گوره «جماعت تبليغ» همت گماشت. (ندوي، ص249ـ250). او معتقد بود كه اصلاح و پيشرفت از طريق به دست گرفتن حكومت، شيوه پيامبر اسلام نبود، بلكه پيامبر از روش اصلاح فردي استفاده نمود. او نيز همين روش را آموزه بنيادين تبليغي جماعت قرار داد (مسعود، 2000ب، ص86 ـ87).

وي هم چنين فعالان تبليغي جماعت را رسماً از داشتن گرايش فرقه‌اي بر حذر مي‌داشت. روشي كه او براي تبليغ دين ابداع كرد، مبلغان را موظف مي‌نمود كه از هر گونه مشاجره با مخاطبان خودداري كنند و حتي با تحمل توهين و ناسزا كار دعوت و تبليغ خود را ادامه دهند.

بدين ترتيب او با تبيين مفهوم و روش خاص تبليغ، كار خود را آغاز كرد و موفقيت‌هاي بسياري به دست آورد. (ندوي، ص235ـ‌241)

او معتقد بود كه تبليغ بايد مانند روزگار پيامبر اكرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) به صورت فردي باشد و رسانه‌هاي جديد نبايد در امر تبليغ واسطه قرار گيرند (رامان، 2001الف).

آغاز و نحوه كار جماعت

الياس، تبليغ اصول اساسي اسلام را در ميان مردم ميوات هند (زادگاه خود) آغاز نمود و پس از مدتي از ميان همين مردم جماعت‌هايي تشكيل داد و آنها را در داخل و خارج از ميوات براي تبليغ دين اعزام كرد. در اين كار ابتدا واحدهاي سيار حداقل ده نفره سازماندهي مي‌شد و سپس اين واحدها كه «جماعت» ناميده مي‌شدند، براي تبليغ دين با برنامه‌اي مشخص به مناطق مختلف اعزام مي‌شدند (ممتاز احمد، 1998، ص173). هر جماعت پس از رسيدن به مقصد خود، در يكي از مساجد آنجا مستقر مي‌شد و تبليغ را در قالب‌ برنامه‌اي ساده آغاز مي‌كرد. اين برنامه مشتمل بر پانزده نكته بود كه بعدا در اين شش اصل خلاصه شد.

شش اصل جماعت

1)كلمه طيبه (شهادتين: لااله الاالله، محمد رسول الله): طبق اين اصل هر مسلمان بايد بتواند كلمه طيبه را به عربي درست بخواند و هم چنين از معني و مفهوم آن آگاهي پيدا كند و در زندگي عملي خود لوازم آن را رعايت كند. (بلند شهري، ص12ـ 37؛ مسعود، 2000 الف، ص21ـ 24).

2) نماز مسلمان بايد نماز را از هر جنبه بدرستي ياد بگيرد و اين وظيفه را طبق دستور اسلام بجا آورد (بلندشهري، ص16ـ 20؛ مسعود، 2000 الف، ص21ـ 22).

3) علم و ذكر: مسلمان بايد دستورهاي اسلام را فراگير كرد. همچنين در زبان او بايد ذكر خدا همواره جاري گردد و بهترين شكل آن اين است كه توجه بنده در همه حال به سوي خدا باشد (بلند شهري، ص20ـ 26؛ مسعود، 2000 الف، ص22).

4) اكرام مسلمان: در اصول شش گانه تبليغي جماعت، اين اصل داراي جايگاه ويژه‌اي است و علاوه بر زندگي عادي، رعايت اين اصل در طي مسافت‌هاي تبليغي اهميت خاصي دارد. بدين ترتيب كه از يك سو احترام و رعايت حقوق هم سفران، تأثير عميقي بر روي فرد فرد اعضاي جماعت مي‌گذارد و از سوي ديگر رعايت اين اصل در جريان كار تبليغ، مبلغان را ملزم به تحمل توهينها و ناسزاها مي‌كند. اين اصل داراي جنبه اجتماعي است، اما پنج اصل ديگر جنبه فردي دارند. از ديدگاه بزرگان جماعت اگر در امر تبليغ اين اصل رعايت نگردد، ممكن است هزاران فتنه ايجاد شود (بلند شهري، ص26ـ 30؛ مسعود، 2000 الف، ص22ـ 23)

5) اخلاص نيت (تصحيح نيت): بر مسلمان فرض است كه در انجام هر گونه عمل، فقط رضايت خداوند را در نظر داشته باشد و از تصور هر گونه سود دنيوي پرهيز نمايد (بلند شهري،‌ص30ـ 34؛ مسعود، 2000 الف، ص23).

6) تفريغ وقت براي تبليغ (دعوت و تبليغ):‌هر مسلمان بايد قسمتي از وقت خود را براي فراگرفتن احكام دين و آموزش به ديگران بگذارد. تبليغ دين از طريق تفريغ (خالي كردن) وقت تحقق پيدا مي‌كند كه لازمه آن «خروج» است، يعني خارج شدن از خانه و قرار گرفتن در يكي از جماعت‌ها براي تبليغ در ديگر مناطق (بلند شهري، ص34ـ37؛ مسعود، 2000 الف، ص23ـ24).

بزرگان جماعت بر رعايت نكات ديگري مانند اطاعت از امير جماعت و به جا آوردن آداب سفر و خوردن خوابيدن نيز تأكيد كرده‌اند.

استمرار حيات جماعت و گسترش آن

پس از درگذشت محمد الياس، تنها پسرش مولانا محمد يوسف، امير جماعت گرديد و پس از وفات او نيز، مولانا انعام الحسن سومين امير جماعت شد. با تلاش‌هاي انعام الحسن در دوره امارت سي ساله اش، تبليغي جماعت به جنبشي جهاني تبديل گرديد. پس از فوت انعام الحسن در 1374ش در دهلي، اميري براي جماعت تعيين نشد و اداره امور جماعت، به شورايي واگذار گرديد.

تشكيل جماعت (خروج)

يكي از وظايف اصلي مبلغان جماعت پس از ابلاغ پيام، آماده ساختن مخاطبان براي «خروج» است. مدت خروج نسبتا اختياري است و فرد بنا به امكان مي‌تواند سه روز در هفته، چهل روز در سال (چله) يا حداقل چهار ماه در تمام عمر، به منظور تبليغ خروج نمايد. («خروج براي چله»)؛ (حافظ نيا ص238ـ239). خروج را مي‌توان هسته اصلي تبليغي جماعت شمرد. هم چنين يكي از معيار‌هاي اصلي ارزيابي كار جماعتها، تعداد افرادي است كه به دعوت خروج پاسخ مثبت مي‌دهند (مسعود، 2000 ب، ص106؛ كوپل، ص198، 193). به عقيده الياس اين روش تبليغ مبني بر خروج، زمينه را براي تحمل سختيها و تقويت خصوصيات اخلاقي و روحاني فرد آماده مي‌كند (ندوي، ص252) اين روش در گسترش و تداوم كار تبليغي جماعت نقش اساسي داشته است (مسعود، 2000 الف، ص27).

مردان و زنان تبليغي

سران جماعت تبليغي هيچ شرطي براي شركت فرد در فعاليت‌هاي جماعت و تبليغ دين، به جز آشنايي با اصول شش گانه قايل نشده‌اند و افراد عادي نيز مي‌توانند حتي با دانش اندك مبلغ شوند و لازم نيست قبل از اعزام، آموزش خاصي ببينند. در انتخاب مخاطب نيز جماعت پايبند به اصول خاصي نيست.

جماعت در مورد فعاليت‌هاي تبليغي زنان برنامه مشخصي ندارد، با اين‌ حال زنان نيز در برخي از فعاليت‌ها، بويژه اجتماعات تبليغي و خروج زنان با شوهران يا اقوام نزديك خود شركت مي‌نمايد (متكاف، 1996).

ظاهر مبلغان جماعت

سران تبليغي جماعت تأكيد مي‌كنند كه مسلمانان ظاهر خود را به ظاهر پيامبر اكرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و صحابه ـ آنگونه كه خود ترسيم مي‌كنند ـ شبيه كنند و لذا ظاهر مبلغان جماعت را مي‌توان بدينگونه به تصوير كشيد: لباس بسيار ساده معمولا با رنگ سفيد، پيراهن بلند و گشاد، شلوار گشادي كه لبه آن بالاتر از قوزك پا قرار مي‌گيرد، سر پوشيده با كلاه يا عمامه مخصوص، ريش بلند و معمولا سبيلهاي تراشيده، و حمل لوازم خواب بر روي شانه‌ها و ساك به دست با ظرف هايي براي غذا خوردن و آشپزي هنگام سفر تبليغي (رجوع كنيد به خان، ص5ـ6)

برخي اصول جماعت

برخي اصول كه رهبران جماعت بر آن تأكيد دارند عبارتند از:

نفي دخالت بر سياست؛

خود سازي از طريق رياضت به عنوان پيش شرط تبليغ؛

ديگر سازي انفرادي به روش وعظ؛

قابل بودن به نقش ايمان؛

نفي اختلاف بين فرق اسلامي و پرهيز از طرح مسائل تفرقه انگيز؛

آزادي حضور علاقه‌مندان به برنامه‌هاي جماعت از كليه فرق اسلامي؛

احساس تكليف نسبت به سرنوشت كفار؛

پرهيز از تجمل گرايي؛

نفي استفاده از رسانه‌ها و وسايل ارتباطي جديد (حافظ نيا، ص229ـ 230)

تعيين امير

يكي از ويژگي‌هاي مهمي كه تبليغي جماعت را به لحاظ ساختاري از ديگر گروه‌هاي مذهبي و سياسي متمايز مي‌سازد، فقدان مقررات يا آيين نامه مدون در اين جماعت است (دايره المعارف جهان اسلام آكسفورد) هم چنين اين جماعت با وجود گسترش عظيم فعاليت‌هاي خود مدعي است كه هيچ گونه تشكيلات رسمي به وجود نياورده است، البته براي اداره امور مهم، بزرگان جماعت از طريق مشورت غير رسمي، امير مركزي را به صورت مادام العمر تعيين مي‌نمايند و او نيز شورايي براي مشورت در موارد ضروري بر مي‌گزيند. در هر كشور يك امير تعيين مي‌شود كه وي امرا را تعيين مي‌كند. جماعتي كه براي تبليغ اعزام مي‌شوند نيز از بين خود اميري انتخاب مي‌كنند (همانجا؛ مسعود، 2000 الف، ص28ـ 30)

مسجد دفتر كار جماعت

سران تبليغي جماعت، از داير كردن دفتر در مناطق مختلف خودداري مي‌كنند. آنها مسجد را مركز فعاليت‌هايشان مي‌شناسانند. در اين مساجد هيچگونه تشكيلات اداري وجود ندارد و هركس مي‌تواند به عضويت جماعت درآيد و هرگاه اراده كند جماعت را ترك گويد.

نشريات جماعت

مولانا الياس مخالف استفاده از هر گونه نوشته در امر تبليغ بود و معتقد بود كه روش عملي به طرز موثري مي‌تواند در اذهان تحول ايجاد كند. با وجود اين، جماعت، نوشته‌هاي برخي افراد را تأييد كرده و از آنها استفاده مي‌كند، مثل حيات المسلمين اثر مولانا اشرف علي تانوي و تعليم الاسلام از مفتي كفايت الله و آثار مولانا محمد زكريا (مسعود، 2000ب، ص80)

در برگزاري اجتماعات ميليوني جماعت نيز رسانه‌ها هيچ گونه فعاليتي ندارد (حافظ نيا، ص233ـ 234) و حتي اطلاعيه‌اي براي دعوت مردم به شركت در اين اجتماعات چاپ نمي‌كنند، بلكه از روش شفاهي استفاده مي‌نمايند. (خان، ص62)

پايگاه‌هاي اصلي جماعت

امروزه هند، پاكستان و بنگلادش، پايگاه‌هاي اصلي جماعت‌اند تا جايي كه اين جماعت در جهان به نام «جنبش تبليغي شبه قاره» شناخته شده است. شناخته شده است. بزرگترين اجتماعات سالانه جماعت نيز در همين سه كشور برگزار مي‌شود. اغلب جماعت‌هاي تبليغي از همين سه كشور به ديگر كشور‌هاي جهان مي‌روند و در آن كشور‌ها نيز هسته‌هاي اصلي تبليغي جماعت را اتباع مهاجر همين سه كشور تشكيل مي‌دهند (ممتاز احمد، 2001)

اجتماع بين‌المللي و سالانه

يكي از برنامه‌هاي مهم جماعت،‌ برگزاري اجتماعات بزرگ است. در اين گونه اجتماعات علاوه بر مرور عملي اصول شش گانه، براي فعاليت‌هاي تبليغي آينده براي برنامه‌ريزي مي‌شود. شركت در اين اجتماعات اهميت خاصي دارد و اغلب، مقامات بلند پايه دولتي و شخصيت‌هاي مذهبي و سياسي در مراسم «آخرين مناجات» شركت مي‌نمايند. تعداد شركت كنندگان در بنگلادش در اول فوريه 2000 در مراسم آخرين مناجات به سه ميليون تن رسيد. اولين تجمع بزرگ تبليغي جماعت در 1320ش/1941با شركت 25000 تن در ميوات برگزار شد (خان، ص17)

اجتماع رايوند در پاكستان

پس از استقلال پاكستان، در اين كشور نيز مركز تبليغي در منطقه‌اي به اسم رائيوند در سي كيلومتري شرق شهر لاهور در ايالت پنجاب به وجود آمد. در اين مركز علاوه بر اجتماعات ادواري، تجمع سالانه بين المللي تبليغي جماعت در پاكستان، دو سال پس از استقلال آن (1949) در همين محل برگزار شد (حافظ نيا، ص220ـ 226). تعداد شركت كنندگان در تجمع سالانه رائيوند معمولا بيش از يك ميليون تن، تقريباً از سرتاسر دنيا بوده است. اين مراسم پس از حج، دومين اجتماع بزرگ مسلمانان به شمار آمده است (رامان، 2001الف).

اجتماع بنگلادش

در بنگلادش مركز تبليغي جماعت ابتدا در يكي از مساجد داكا بود (گابوريو، ص127) و نخستين اجتماعات در همين مسجد برگزار مي‌شد، اما در 1346ش/ 1967مركز تبليغي در شهر صنعتي تونگي در سي كيلومتري داكا به وجود آمد و سرزميني به وسعت 150 جريب در كنار شرقي رود توراج براي آن اختصاص يافت. تا فوريه 2000 تعداد شركت كنندگان در تجمع سالانه اين مركز، كه به زبان بنگلادشي «بشوا اجتماع» (اجتماع بين المللي) ناميده مي‌شود، تقريباً به دو ميليون تن رسيد كه چند هزار تن از آنها هشتاد كشور ديگر جهان در آنجا شركت مي‌كردند. كنگره تبليغي با مناجات براي صلح جهان پايان مي‌يابد. بشّوا اجتماع در سال 2000نيز با همين كيفيت برگزار شد و در پايان اين تجمع تقريبا يك هزار جماعت (هر جماعت حداقل ده تن براي اعزام به نقاط مختلف دنيا (خروج) به منظور تبليغ تشكيل گرديد.

ازدواج‌هاي دسته جمعي

يكي از ويژگي‌هاي اين اجتماع، مراسم ازدواج‌ها به طور دسته جمعي است كه بدون شرايط سنگين مرسوم (جهيزيه و مهريه و...) انجام مي‌شود. در سال‌هاي اخير تعداد اينگونه ازدواج‌ها به نود مورد رسيده است.

فعاليت جماعت در ايران، آفريقا، اروپا و آمريكا

در مناطق سني‌نشين ايران نيز اين جماعت فعالان بسيار دارد و آنان به مراكز تبليغي رائيوند در پاكستان رفت و آمد مي‌كنند. در اجتماع سال 1373ش در رائيوند، حدود پانصد تن از ايران شركت كردند (حافظ نيا، ص243). بسياري از مسلمانان قاره آفريقا نيز در برنامه‌هاي جماعت شركت مي‌كنند. (رجوع كنيد به ابراهيم موسي، ص206ـ 221). در ميان كشور‌هاي اسلامي، جماعت كمترين نفوذ را در منطقه خاورميانه دارد و اعراب بندرت از آن استقبال كرده‌اند. در اروپا و آمريكا نيز جماعت از طريق اصول شش گانه خود، مسلمانان را براي داشتن ارتباط مستمر با دين ترغيب مي‌نمايد. در انگلستان فعالان جماعت از تشكيلات منسجمي برخودارند. تجمع جماعت در اروپا و آمريكا برنامه‌اي است كه در آن بيشترين تعداد مسلمانان آن مناطق جمع مي‌شود (رجوع كنيد به رامان، 2001 الف مسافران ايمان؛ ص121ـ239؛ رضا ص29ـ30)

عقيده و مذهب جماعت

تبليغي جماعت مدعي است كه هيچ مذهب و عقيده اسلامي خاصي را تبليغ نمي‌كند و اصول شش گانه آن حاوي مشتركات مذاهب اسلامي است. اين ادعا مشابهت بسياري با تفكر شاه ولي الله مبني بر تلفيق مذاهب اسلامي دارد، اما فعالان جماعت به لحاظ عقيدتي از مكتب ديوبند پيروي مي‌كنند و همانند ديوبنديها مخالف اموري مانند تكريم اوليا و رفتن به زيارتگاها مي‌باشند. سنيهاي بريلوي كه از مهم‌ترين مخالفان (دايره المعارف جهان اسلام آكسفورد، همانجا) تبليغي جماعت‌اند، معتقدند كه اين جماعت مروج عقيده دئوبندي و وهابي‌اند.

موضع جنبش در قبال تشيع

موضع جنبش شاه ولي الله دهلوي در قبال تشيع خصمانه بود، اما تبليغي جماعت اغلب مخالفت آشكاري نسبت به اين مذهب نشان نداده است، با اينحال بسياري از افراد و گروه‌هايي كه تفكر ضد شيعي دارند، مانند اعضاي جمعيت العلماي اسلام پاكستان پيوسته با جماعت ارتباط دارند و فعالان جماعت نيز در انتخابات مختلف پاكستان معمولاً به همين حزب رأي مي‌دهند (دايره المعارف جهان اسلام آكسفورد، همانجا)

موارد انتقاد برانگيز

از موارد عمده انتقاد برانگيز در كار اين گروه عبارت‌اند از:

1ـ روش جماعت براي تبليغ

2ـ احترام پيامبر گونه به مولانا الياس

3ـ گرايش‌هاي فرقه‌اي

4ـ نظام مرموز مالياتي

5ـ شركت نكردن در امور سياسي و جهادي و اعتقادشان به نقش محدود زنان در جامعه.

6ـ هم چنين اينكه اين جماعت به جاي قرآن و حديث، اصول شش گانه را اساس كار تبليغي قرار داده و به نوعي دين را در اين اصول خلاصه نموده است.

7ـ كم اهميت جلوه دادن علما و مدارس مذهبي

8ـ با مبلغاني كم اطلاع و براساس احاديث ضعيف عمل مي‌كند و با استناد به همين احاديث ضعيف روش خود را توجيه مي‌نمايد

9ـ خط مشي جماعت مبني بر دوري از سياست نيز همسو با خواسته‌هاي دشمنان اسلام پنداشته شده است (امير علي، ص5ـ7)

سياستمداران مشهور و مهم جماعت

تبليغي جماعت از اوايل تأسيس، خود را از امور سياسي دور نگهداشت و مدعي است كه هنوز اين روش را ادامه مي‌دهد (رجوع كنيد به مندويل، ص17، 116، 130؛ هاشمي، ص104)، با اين حال برخي از فعالان جماعت توانسته‌اند به مناصب مهم دولتي دست يابند، مثلاً:

1ـ ذاكر حسين رئيس جمهور اسبق هند (1346ـ1348ش /1967ـ 1969) از فعالان جماعت بود و اولين مأموريت تبليغي در لندن به رهبري وي صورت گرفت (قادري، ص150؛ گابوريو، ص128)

2ـ در پاكستان تبليغي جماعت، به دليل غير سياسي بودن، براي فعاليت در ميان نيرو‌هاي مسلح با هيچ مانعي روبرو نيست.

بويژه در زمان ضياء الحق، جماعت از طريق فعاليت‌هاي تبليغي، نفوذ بسياري در ميان نظاميان پيدا كرد. برخي از افسران عالي رتبه ارتش كه از فعالان جاعت به حساب مي‌آيند، مسئوليت‌هاي مهمي در دولت‌هاي مختلف داشته‌اند (رامان، 2001ب).

3ـ محمد شريف، پدر نواز شريف نخست ويز اسبق پاكستان نيز از فعالان مهم جماعت است.

4ـ نواز شريف در زمان نخست وزيري (1376ـ 1378ش/ 1997ـ 1999) گاهي جلسات تبليغي را براي اعضا و ديوانسالاران عالي رتبه دولت خود برگزار مي‌كرد.

5ـ محمد رفيق تارر، رئيس جمهور پيشين پاكستان، نيز كه از فعالان قديمي جماعت است به كمك نواز شريف به اين مقام رسيد.

6ـ در ديگر كشور‌ها نيز چنين مواردي كم و بيش مشاهده مي‌شود؛ مثلاً شواهدي وجود دارد دال بر اينكه مقامات سياسي عالي رتبه چچن در فعاليت‌هاي جماعت شركت داشته‌اند (رجوع كنيد به رامان، 2001 الف)

بنا به اين موارد، اين ديدگاه وجود دارد كه گرچه تبليغي جماعت به طور مستقيم نقشي در امور سياسي ندارد، به صورت غير مستقيم از اعضاي ورزيده خود براي رسيدن به مقامات سياسي مهم حمايت مي‌نمايد.

منابع مالي

در مورد منابع مالي تبليغي جماعت نيز بسياري سؤالات مطرح است (قادري، ص105ـ 111)، زيرا از يك سو فعاليت‌هاي گسترده و اجتماعات ميليوني جماعت، از نياز به منابع كلان مالي حكايت دارد و از سوي ديگر جماعت مدعي است كه خود فعالان جماعت همه هزينه‌ها را تأمين مي‌كنند (همان، ص110پ).

جمع بندي ارتباط جماعت تبليغ با اهداف وهابيت

در پيشينه تاريخي ارتباط دارالعلوم ديوبند و فرقه وهابيت شاهد آن هستيم كه پس از تخريب بقاع متبركه در سرزمين وحي از سوي وهابيون، واكنش شديد از سوي اين دارالعلوم اتخاذ شد. اين اعتراض‌ها بدانجا انجاميد كه اكثر علماي ديوبند فتوا به تحريم حج در آن ايام نمودند. تلاش حكام سعودي براي تقرب با ديوبند و برگزاري اجلاس مكه براي توجيه اعتقادات و رفتار‌هاي وهابيت نيز مثمر ثمر نبود و نتوانست علماي ديوبند را قانع سازد. گرچه اين سردي ارتباط مقامات سعودي و روحانيون عالي رتبه وهابي با جماعت تبليغي برخاسته از مكتب ديوبند، سالها ادامه يافت و حتي در ساليان اخير نيز هم چنان موانع جدي بر سر راه تبليغي مبلغين جماعت در عربستان وجود دارد ولي شواهد فراواني از همگرايي اين دو طيف به چشم مي‌خورد. امروزه به جاي مخالفت علماي ديوبند با تكفيرها و منش علمي وهابيت و خصومت‌هايي كه از سابقه طويل المدتي برخودار است،‌آنچه برجسته و پر رنگ شده است،‌تكفير ها و مخالفت‌هاي دارالعلوم ديوبند و علماي طراز اول آن با تشيع است بيانيه‌ 16نفره علماي طراز اول ديوبند كه در آن شيعيان را روافض و داراي عقايد باطله دانسته و تكفير شيعه اثني عشريه و متاركه با آنان را واجب شمردند، خود حاكي از اين موضع خصومت آميز مكتب ديوبند با تشيع است.

بي‌گمان در ساليان اخير، وهابيت يعني دشمن شماره يك ديوبند در ساليان گذشته به يك شريك و همراه بدل گشته و يكي از عمده منابع تأمين كننده هزينه‌هاي ديوبند محسوب شده و حجم انبوهي از تبادلات علمي را در ميان خود برقرار نموده‌اند. جماعت تبليغي نيز به عنوان همزاد ديوبند در اين مناسبات جديد نقش پر رنگي ايفا نموده و ميزان همراهي بدان حد بوده است كه بسياري از مسلمانان هند، ميان اينجماعت و وهابيون تمايزي قائل نيستند.

منبع: پایگاه پژوهشی تخصصی وهابیت شناسی

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

آسيب‏ شناسى جريان‏هاى تكفيرى و ...، از منظر مقام معظم رهبرى

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش