مقالات > تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۱۸ تعداد بازدید: 271

بر خلاف نظر وهابیت که تبرک به مقدسات و توسل به اولیای الهی را برخلاف توحید می دانند، حنفی‌ها با استدلال به آیات قرآن و روایات منقول از صحابه تبرک به آثار پیامبر خدا(ص) را جایز می دانند.



بر خلاف نظر وهابیت که تبرک به مقدسات و توسل به اولیای الهی را برخلاف توحید می دانند، حنفی‌ها با استدلال به آیات قرآن که بر تبرک مومنین بنی اسرائیل به آثار حضرت موسی و هارون و با استدلال به آیات دیگر و روایات منقول از صحابه که به آثار پیامبر خدا(ص) تبرک می جستند ، تبرک به قبر و آثار اولیای الهی را جایز می‌دانند همچنین با استدلال به سیره صحابه در مورد توسل که در منابع روایی معتبر اهل سنت آمده است، مانند توسل اهل مدینه به قبر پیامبر(ص) در قحطی، توسل به اولیای الهی را جایز می‌دانند.
کلمات کليدي : توسل، تبرک، حنفیت، وهابیت، وهابیت و مذاهب اسلامی

مقدمه

حمد وسپاس خداوند بزرگ را و درود و سلام بر رسول گرامى‏اش و بر آل و اصحاب و دوستان او.

اما بعد؛ اى پيروان محمدبن عبدالوهاب نجدى! مؤمنان و معتقدان به توسل و تبرك به انبيا و اوليا و شهدا را پيش از آن كه براى آنان استقلال در تأثير، قايل باشند، نسبت به كفر ندهيد[1] زيرا مؤمنان بر اين باورند كه تنها خداوند، نفع و ضرر رساننده و مستحق عبادت است و پيامبران و اولياى الهى، اختيار رساندن هيچ ضرر و نفعى را ندارند و تنها خداوند است كه به بركت وجود آنها و با توسل و تبرك به قبرها و ضريحهاى آنان، مانند حياتشان، بربندگان ترحم مى‏فرمايد. ثابت شد كه انبيا و اوليا و شهيدان و صالحان در قبرهاى خود زنده‏اند و اعمال حياتى دارند.[2]

در اين صورت چه فرقى بين آنان و كسانى كه در حيات دنيايند وجود دارد؟ پس همان‏گونه كه به زبارت علما و اوليا در زندگى دنيايى آنها رفته و به آنها تبرك و توسل جسته مى‏شود، اين عمل پس از مرگ آنان اولى است و اكنون به رواياتى در اين باره مى‏پردازيم.

عن ابى حرى جابربن سليم قال: «أَتيْتُ المَدينةَ، فرأيت رَجُلاً يَصدرُ النّاسَ عن رأيه، لا يقول شيئا الا صدروا عنه قلت: من هذا؟ قالوا: هذا رسول‏اللّه‏ صلى الله ‏عليه و آله و سلم قال: قلت عليك السلام يا رسول‏ للّه‏ صلى الله ‏عليه و آله و سلم مَرّتين. قال: لا تقل: عليك السلام، عليك السلام تحيةُ الميّت، قل: السّلام علَيكَ. قلت: أنتَ رسول‏ اللّه‏ صلى الله ‏عليه و آله و سلم قال: أنا رسول‏ اللّه‏ صلى الله ‏عليه و آله و سلم الذى أن أصابَك ضرٌّ فَدَعَوْتَه كَشَفَه وان أصابك عامُ سنةٍ فَدعَوتَه أنبتَها لَكَ و اذا كنت بأرضٍ قَفْرأوفلاتٍ فَضَلتَ راحلتك فدعوتَه رَدّها عليك، الحديث».

ابن حرى جابر بن سليم مى‏گويد: به شهر مدينه وارد شدم شخصى را ديدم كه مردم گفتار و نظرات او را گوش كرده و از او فرا مى‏گيرند و هيچ كلامى از او صادر نمى‏شود مگر اينكه آن را ضبط مى‏كردند. گفتم: اين شخص كيست؟ گفتند: رسول خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلماست. مى‏گويد: گفتم: عليك السلام يا رسول اللّه‏ و اين تحيت را دوباره تكرار كردم.

آن حضرت فرمود: اين‏گونه سلام نكن زيرا اين تحيت مردگان است. بگو: السلام عليك. گفتم: تو رسول خدايى؟ فرمود: من فرستاده الهى‏ام. همان كسى كه اگر ضرر و صدمه‏اى به تو رسد و او را بخوانى آن را برطرف مى‏كند و اگر قحطى نازل شود به او توسل بجويى گياهان را خواهد رويانيد واگر در بيابان خشك قرار گرفتى و شترسوارى خود را كم كرده باشى و از او درخواست كمك كنى آن‏را به تو باز مى‏گرداند.[3]

از اين روايت روشن مى‏شود كه پيامبراكرم صلى الله ‏عليه و آله و سلم واسطه ما با خداوند است و وسيله برآمدن حاجات ما؛ از دفع ضرر گرفته تا روييدن گياه، آمدن باران و پيدا شدن گم شده.

قرآن كريم مى‏فرمايد: «وكانُوا يَسَتَفتَحوُن عَلَى الذّيِن كَفَروا اَفلَّما جائَهُم ماعَرفُوا كَفروُا به فَلَعنةُ اللّه‏ على الكافرين»[4] رحمه‏الله

يهودان اهل كتاب پيش از بعثت رسول‏خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلمبه واسطه آن‏حضرت به خود وعده پيروزى بركفار مى‏دادند ولى آن‏گاه كه آن‏چه مى‏شناختند بر آنان نازل شد بدان كافر شدند پس لعنت خداوند بر كافران باد.

از سدى روايت شده است كه هرگاه جنگ بين يهوديان و مشركان شدت مى‏گرفت تورات را بيرون مى‏آوردند و دست خود را بر جايى كه نام رسول‏گرامى اسلام نوشته شده بود مى‏گذاشتند و مى‏گفتند: خدايا به حق همان پيامبرى كه به ماوعده داده‏اى تا در آخر زمان برانگيزى از تو مى‏خواهيم كه امروز ما را بر دشمنانمان پيروز فرمايى و بدين وسيله فتح را نصيب خويش مى‏كردند.[5]

و اين نيست جز توسل بدان حضرت پيش از ولادت حضرتش و اين خود توسل به روحانيت اوست كه پس از مرگ هم به همين صورت است زيرا روح پس از فوت از بين نمى‏روند بلكه قوى‏تر مى‏شود.

قرآن كريم مى‏فرمايد: «وَ قال لَهُم نَبيّهُم إنّ آيةَ مُلْكِه أن يأتيَكُم التّابُوتَ فيه سكينةٌ مِن رَبِّكُم وَ بَقيّةٌ مِمّا تَرَك آلَ موَسى و آلَ هارون تَحْمِلُهُ المَلائِكة»[6] رحمه‏الله

پيامبر بنى‏اسراييل بدانان گفت نشانه آن پادشاه موعود آن است كه تابوتى كه مايه آرامش شماست و آثارى از آن چه آل موسى و آل هارون باقى گذاشته‏اند در آن است و فرشتگان آن را حمل مى‏كنند.

در معناى بقيّه، اقوال مختلف است. گفته شده است مقصود عصاى حضرت موسى عليه السلام و حضرت هارون و پاره‏هاى الواحى است كه تورات در آن نوشته شده بوده است. ابوصالح گفته است: «مراد از آن عصاى حضرت موسى و لباس او و برادرش هارون و دو لوح از تورات است». ثورى مى‏گويد: «برخى مردم معتقداند بقيه، مقدارى طلا در طشت و عصاى موسى و عمّامه هارون و پاره لوحهايى است كه بر آن تورات نوشته شده بود». و برخى ديگر مى‏گويند: «مقصود از آن عصا و دو نعل حضرت موسى عليه السلام است».[7]

امام فخر رازى مى‏نويسد: «خداوند متعال بر حضرت آدم تابوتى را كه در آن صورت پيامبران از اولاد او نقش بسته بود، نازل فرمود. پس از آن فرزندان آدم عليه السلامآن را يكى پس از ديگرى به ارث گذاشتند تا اين كه به دست حضرت يعقوب عليه السلامرسيد، سپس در دست بنى‏اسراييل بود كه هرگاه در مسأله‏اى اختلاف مى‏كردند آن را بين خود حاكم مى‏كردند و حل خصومت مى‏نمودند و هرگاه جنگى برايشان پيش مى‏آمد آن را پيشاپيش خود حركت مى‏دادند و با توسل و تبرك بدو طلب پيروزى مى‏كردند».[8]

آن‏چه ذكر شد همگى بر توسل به عمامه هارون عليه السلام و عصاى موسى عليه السلام و پاره‏هاى لوحها و تابوت دلالت دارد است كه تمامى اينها جماداند. بنابراين توسل به روح پاكان به طريق اولى جايز بلكه پسنديده و مطلوب است.

قرآن كريم مى‏فرمايد: «وَلَوْلاَ دَفْعُ اللّه‏ِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتْ الْأَرْضُ وَلَكِنَّ اللّه‏َ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِينَ»[9] رحمه‏الله

و اگر نبود اين كه خداوند برخى از مردم را به‏وسيله برخى ديگر دفع مى‏كند فساد برزمين فراگير مى‏شد ولى فضل‏خداوند شامل حال جهانيان است.

در اين كه اين كسانى كه خداوند به واسطه آنها دفع فساد مى‏كند چه گروهى‏اند بين عالمان اختلاف است. برخى مى‏گويند: مقصود از آن ابدال است و آنها چهل نفراند كه هر يك از آنها بميرد خداوند يكى ديگر از آنان را به جاى او قرار مى‏دهد و تا روز قيامت همه آنها مى‏ميرند. بيست و دو نفر آنها در شام‏اند و هشت نفر در عراق. و از على عليه السلام روايت شده است كه فرمود: از رسول خدا شنيدم كه ابدال در شام و عده آنها چهل مرد است. هر يك بميرد خداونند فردى ديگر از آنان را جايگزين آن مى‏كند تا به بركت آنها باران را نازل كرده و مظلومان را بر ستمگران پيروز و بلا را از اهل زمين دفع مى‏فرمايد».[10]

قال رسول‏اللّه‏ صلى الله ‏عليه و آله و سلم: «أنّ اللّه‏ يَدْفَعُ العَذابَ بِمَن يُصَلّى عَمَّن لا يُصَلّىِ و بِمَن يُزَكّى عَمَّنِ لا يُزَكّى وَ بِمَن يَصُومَ عَمَّنَ لا يَصُومِ و بِمَن يَحجُ عَمَّن لا يَحُج و بِمَن يُجاهِدُ عَمَّن لا يجاهد، ولوِ اجْتَمَعوا عَلى تَرِك هذهِ اَلاشياء، ما أَنْظَرهُمُ اللّه‏ طَرفةَ عينٍ»؛

رسول اكرم صلى الله ‏عليه و آله و سلمفرمود: خداوند متعال به بركت وجود نمازگزار از انسان بى‏نماز و به وسيله شخص زكات دهنده از كسى كه از دادن آن امتناع مى‏كند و به وسيله روزه‏دار از روزه‏خوار و به واسطه حج‏گزار از تارك آن و به بركت مجاهدان از قاعدان دفع بلا مى‏كند، و اگر همگان از انجام دادن اين اعمال امتناع ورزند، لحظه‏اى خداوند بدانان مهلت نخواهد داد.[11]

قال ابن عمر: «اِنَّ اللّه‏ لَيَدفَعْ بِالمُؤمنِ منِ اَلصّالحِ عَن مِاةٍ منِ اَهْل‏بَيْتِه و جيرانه اَلبلاَء ثُمَّ قرأ: «وَلَوْلاَ دَفع‏اللّه‏ النّاس بَعْضَهُم بِبَعضٍ لَفَسدتِ الأرض»؛

عبداله بن عمر مى‏گويد: خداوند به وسيله مؤمن صالح از صدنفر از نزديكان و همسايگان او در برابر حوادث ناگوار مصونيت مى‏دهد. آن‏گاه اين آيه را كه ذكر شد قرائت كرد.

روى عن انس سمعت النبى صلى الله ‏عليه و آله و سلم: «ان اللّه‏ تعالى يقول: إنّى لاَهَمُّ بِعذابِ أهلِ الارَضِ فَاذانَظَرْتُ اِلى عُمّارِ بيوُتىِ وَ الىِ المُتحابيّن فىّ والىَ المُتهجدين و المستغفرين صَرفتُ عنهم العذابَ بهم»؛

از انس بن مالك روايت شده است كه شنيدم رسول خدا مى‏فرمود خداوند تعالى مى‏فرمايد من به جهت گناه و فساد ساكنان زمين اراده مى‏كنم عذاب آنان را ولى همين كه به آبادكنندگان خانه‏هاى من وكسانى كه در راه من به يكديگرمحبت نشان مى‏دهند و آنان كه شب‏زنده‏دارى و سحرخيزى مى‏كنند و به استغفار مشغول‏اند نظر مى‏كنم، عذاب را به خاطر آنان از اهل زمين بر مى‏دارم.[12]

ابونعيم اصفهانى مى‏گويد: «هرگاه در امتى پانزده نفر باشند كه استغفار الهى به جاى آوردند و هر روزى بيست و پنج‏بار بدين عمل مبادرت ورزند خداوند اين امت را به عذاب عمومى دچار نمى‏سازد».[13]

از آن‏چه گذشت معلوم شد كه استغفار كنندگان و زكات‏دهندگان و حج‏گزاران و مجاهدان و صالحان و ابدال، همگى وسيله پيروزى ما بر دشمنان و نزول باران و بازگرداندن بلا و گرفتارى از اهل زمين، به حساب مى‏آيند.

بنابراين انكار توسل كار كوچكى نيست در حالى كه بزرگترين وسيله براى ما در رفع عذاب از ساكنان مشرق و مغرب وجود جسم شريف آن حضرت است كه در دل خاك مدينه طيبه مدفون است كه هزاران هزار درود و تحيت بر آن جسد پاك باد.

4. در روايتى صحيح ابن‏عمر نقل مى‏كند: «رسول خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلم با همراهان خود در سرزمين ريگ‏زارى كه قوم ثمود در آن به‏سر مى‏برند فرود آمد اصحاب آن حضرت از چاههاى آن منطقه آب بالا كشيده و با آن خمير درست كردند. نبى اكرم صلى الله ‏عليه و آله و سلم دستور دادند تا تمام آن آبها را بريزند و خمير را هم به شتران بخورانند و بدانان امر كرد تا از آن چاهى آب بردارند كه ناقه صالح از آن آب مى‏نوشيد».[14]

اين كه حضرت رسول‏خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلم فرمان داد تا از چاهى كه ناقه بر آن وارد مى‏شد آب بردارند خود دليل بر تبرك به آثار پيامبران و صالحان است گرچه زمانهاى آنها گذشته و نشانه‏هاى حيات آنان پنهان شده باشد، همچنان كه قسمت نخست اين گزارش نشانه‏اى بر ناخشنودى از فاسدان و ناپسند شمردن و مذمت از آثار و ديار آنان است و اين در حالى است كه جمادات بر چيزى مؤاخذه نمى‏شوند ولى حقيقت اين است كه آن چه مقرون به محبوب است خود نيز محبوب مى‏شود و آن‏چه با مبغوض و مكروه همراه است خود هم ناخوشايند خواهد بود. همان‏گونه كه كثير شاعر مى‏گويد:

أَمُرُّ عَلى الديار ديار ليلى

اُقَبّلُ ذاالجدار و ذاالْجِدارِ

و مَا تلك الديار شَغَفْنَ قَلبى

ولكن حُبُّ مَن سَكِنَ الدّيارَ

أُحبُ لِحُبّها السُّودان حتى

أُحب لِحُبّها سُودَالكلاِبَ

 

من بر ديارى كه در آن ليلى مسكن گزيده است گذر مى‏كنم بدانجا كه مى‏رسم ديوار خانه و صاحب آن را مى‏بوسم. اين محبت خانه نيست كه قلب مرا به شور آورده است بلكه دوستى كسى كه در خانه ساكن است مرا به شوق انداخته است.

چون رنگ پوست او مايل به سياهى و يا سياه است ـ به خاطر او ـ به هر چيزى كه بدين رنگ است علاقه دارم تا آن جا كه به جهت دوستى او سگهاى سياه را نيز دوست مى‏دارم.

از نمونه‏هاى توسل به قبر شريف آن حضرت اين است كه ابوجوزا نقل مى‏كند كه: «اهل مدينه گرفتار قحطى شديدى شدند، به نزد عايشه شكايت بردند او گفت: متوجه قبر پيامبر شويد و مقدارى از سقف حرم را كه برابر قبر آن حضرت است برداريد به صورتى كه بين آن و آسمان مانعى نباشد. مردم اين‏چنين كردند، باران زيادى نازل شد تا جايى كه گياهان روييد و شتران چاق شدند تا حدّى كه پوست آنان  ـ از زيادى چربى ـ شكاف برداشت و لذا آن سال را عام الفتق ناميدند»[15]!

نمونه ديگرى از توسل، گزارشى است كه از اسما بنت ابى‏بكر نقل گرديده است كه روزى او جامه بلندى كه مقامات روحانى ساسانيان به عنوان لباس رويين مى‏پوشيدند و قسمتهايى از آن با ابريشم بافته شده بود نشان داد؛ «و قالت: هَذهِ جُبَّةُ رَسوُل‏اللّه‏ صلى الله ‏عليه و آله و سلم كَانَتْ عِندَ عائِشة فَلَمَّا قَبَضَتْ قَبَضْتُها وَ كان النبَّىُ يَلْبِسُها فَنَحنُ نَغْسِلُها لِلْمَرضى وَ نَسْتَشْفى بِها»؛

گفت: اين لباس رسول خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلم است كه نزد عايشه بود. وقتى او درگذشت من آن را برداشته و نگهدارى كردم. پيامبر صلى الله ‏عليه و آله و سلم اين را مى‏پوشيد و ما آن را مى‏شستيم و غساله آن را به عنوان شفا به مريضان مى‏داديم.[16]

اين گزارش در خصوص توسل به جامه رسول‏اكرم صلى الله ‏عليه و آله و سلم براى طلب شفا صريح است و اين جز به خاطر اتصال آن با بدن شريف آن حضرت نيست، و همين‏طور خاك قبر آن حضرت كه به بدن شريف آن حضرت متصل است بالاتر از كعبه و عرش و كرسى است.

علامه شامى مى‏گويد: «بردن آب زمزم از مكه به ساير نقاط مستحب است». ترمزى از عايشه نقل مى‏كند كه او اين‏كار را انجام مى‏داده و گفته است كه پيامبر صلى الله ‏عليه و آله و سلمنيز اين چنين مى‏كرده است. برخى ديگر گفته‏اند: رسول‏خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلم از آب زمزم برمى‏داشت و بر مريضان مى‏پاشيد و بدانها مى‏نوشانيد و با آن كام حضرت حسن و حضرت حسين عليه السلامرا مالش داده و بالا برد».

سپس مى‏گويد: «خارج كردن خاك و سنگ از حرم اشكالى ندارد و همين نظر را برخى در خاك خود كعبه شريف براى تبرك، در صورتى كه مقدار كمى باشد كه به ساختمان خانه صدمه‏اى وارد نسازد، ابراز مى‏كنند و همين‏طور نسبت به خاك ظهيريه ولى ابن وهبان اين كار را نسبت به خاك خانه كعبه ممنوع دانسته است تا در اثر تسلط جاهلان، رفته رفته اين محمل به خرابى و انهدام بيت ـ پناه بر خدا ـ نينجامد. زيرا مقدار كم وقتى زياد تكرار شود، خود بسيار است. و مصنّف در معين المفتى اين چنين گفته است.

اين سخن در خصوص تبرك و توسل به خاك حرم و كعبه معظم صريح است و نيز اشاره به اين نكته هم هست كه تبرك به خاك قبرهاى پيامبران، اوليا، شهدا و صالحان و بردن آن از شهرى به شهرى ديگر، اشكالى ندارد و اين جز به خاطر شرافتى كه صاحب آن قبر دارد نيست و اين در حالى است كه تبرك به مرقد پيامبر اكرم صلى الله ‏عليه و آله و سلم از تبرك به بيت‏اللّه‏  نيز با فضيلت‏تر است، چه رسد به اين كه شرك باشد.

عن انس: «أنّ النّبى صلى الله ‏عليه و آله و سلم أَتَى مِنى فَأَنىَ الجَمَرةَ فَرَمَاها، ثُمَّ أَتى مُنْزله بمنى و نَحَرلِنُسكُه، ثمَ دَعىَ بالحَلاقِ و ناوَل الحالِق شُقَّه الأَيْمن فَحَلَقه، ثّمَّ دَعى أباطَلْحةِ الأنْصارىِ فَأعَطْاه أيّاه ثُمًّ ناول الشِّقَ الأيْسرَ فَقال: أحْلقَ، فَحَلَقهُ فَأعطَاهُ أباطَلحة، فَقال: أقَسْمِهُ بَيْنَ النّاس، متفق عليه»؛

از انس بن مالك روايت شده است كه: پيامبر اكرم صلى الله ‏عليه و آله و سلم به سرزمين منى آمدند، سپس براى رمى جمره به سوى آن رفتند و پس از آن به محل سكونت خود در منى بازگشتند و قربانى كردند. آن‏گاه پيرايشگرى را طلبيد تا سر مباركشان را بتراشد او نيز ابتدا قسمت راست سر شريفش را تراشيد. سپس رسول خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلم اباطلحه انصارى را خواست و موهاى جدا شده را بدو داد و به پيرايشگر فرمود قسمت چپ سرش را نيز اين‏چنين كند او هم عمل كرد و آن موها را نيز به ابوطلحه دادند و بدو فرمودند: اينها را بين مردم تقسيم كن.[17] اين حديث مورد اتفاق است.

اين حديث صحيح در تبرك به موهاى آن حضرت، با توجه به فرمان آن حضرت براى توزيع آن در بين مردم، صراحت دارد. در اين صورت آيا رسول خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلم با اين كار دستور به شرك داده است؟!! ـ ولا حول ولا قوة الا باللّه‏ العلى العظيم ـ .

در اين خصوص از عثمان‏بن عبداله‏بن موهب، نقل شده است، قال: «أرسلنى أهلى الى أمّ سلمه(رض) بقدح من ماء و كان إذا أصاب الانسان عين أوشى‏ء بعث إليها مخضبه فأخرجت(رض) من شعر رسول‏اللّه‏ صلى الله ‏عليه و آله و سلم و كانت تمسكه فى جلجل من فضة فخضخضته له فشرب منه، قال: فاطلعت فى الجلجل فرأيت شعرات حمراء ـ رواه النجارى ـ»؛

اين شخص مى‏گويد: اهل خانه‏ام مرا نزد ام سلمه با قدحى از آب فرستادند و معمول بود كه هرگاه به كسى چشم بد اثر مى‏كرد يا دچار مريضى و درد ديگرى مى‏شد ظرف آبى به نزد ام‏سلمه مى‏فرستاد و او نيز زنگوله‏اى از نقره را كه موى مبارك پيامبر صلى الله ‏عليه و آله و سلمرا در آن قرار داده بود خارج مى‏ساخت و در آن به حركت مى‏آورد سپس شخص مريض از آن آب مى‏نوشيد. مى‏گويد: من درون زنگوله را نگريستم چند موى سرخ در آن مشاهده كردم.[18] ـ اين روايت را بخارى نقل كرده است ـ  .

از آن‏چه گفتيم روشن شد كه رسول‏اكرم صلى الله ‏عليه و آله و سلم، اصحاب، تابعان و سلف صالح معتقد به توسل و تبرك به ارواح مقدس و جمادات متصل به مكانهاى مقدس بوده‏اند كه نمونه‏هايى ذكر شد و پرواضح است كه هيچ منعى در اين باره از آنها به ما نرسيده است تا اين كه ابن تيميه و محمدبن عبدالوهاب آمدند و بدعتى نهادند كه هيچ يك از گذشتگان چنين چيزى نگفته بودند.

درباره ادب شافعى در برابر ابوحنيفه و توسل به او نقل شده است كه گفته است: «من به ابوحنيفه تبرك مى‏جويم و نزد قبر او مى‏آيم و اگر حاجتى داشته باشم دو ركعت نماز مى‏خوانم و از خداوند قضاى آن را مى‏طلبم و به زودى برآورده مى‏شود».

برخى نوشته‏اند: «شافعى نزد قبر ابوحنيفه نماز صبح گذارد ولى قنوت به جاى نياورد. علت را پرسيدند. گفت: براى رعايت ادب با صاحب اين قبر است و ديگرى گفته است: بسم اللّه‏ را بلند نگفت».[19]

علامه شامى مى‏گويد: «معروف كرخى فرزند فيروز از بزرگان مشايخ و مستجاب الدعوه بود و به قبر او طلب باران مى‏شود. او استاد سرّى سقطى است و به سال دويست هجرى درگذشت و از كار شافعى ـ امام مذهب شافعى ـ به دست مى‏آيد كه نماز، دعا و درخواست حاجت در نزد قبر به سبب وجاهت صاحب آن مستحب و مورد عمل بوده و هست و آن‏گونه كه وهابيهاى جاهل مى‏گويند نيست. در نسبت كفر به كسانى كه همچون شافعى به ضريحهاى اوليا و دوستان خدا متوسل مى‏شوند، شتاب نكنيد پس كسى كه به اهل توحيد و مؤمنان به نبوت رسول‏اكرم صلى الله ‏عليه و آله و سلم نسبت كفر دهد، خود به كفر نزديك‏تر است.

شافعى گفته است: «قبر موسى بن جعفر عليه السلام داروى شفابخش تجربه شده‏اى براى اجابت دعاست».[20]

اى پيروان محمدبن عبدالوهاب نجدى! اگر عقيده فاسد شما درست بود بايد شافعى در اين كارها و گفتارهاى خود مشرك باشد! آيا تنها شما با ابن عبدالوهاب مسلمان‏ايد و ديگران مشرك‏اند؟! پناه بر خدا از اين عقيده فاسد!

سبكى مى‏گويد: «توسل و طلب كمك و شفاعت به نبى‏اكرم صلى الله ‏عليه و آله و سلم در پيشگاه پروردگار، كارى پسنديده است و هيچ كس در اين خصوص درصدد انكار بر نيامده تا اين‏كه ابن تيمه ظاهر شد و آن را انكار كرد و از راه راست منحرف شد و بدعتى گذارد كه احدى از پيشينيان نگفته است و او در اين عقيده بين اهل اسلام انگشت نماست».[21]

علامه شامى مى‏گويد: «نظر من اين است كه زيارت مستحب است گرچه مكان آن دور باشد. ولى آيا بار سفر بستن و كوچ كردن براى آن مطلوب است؟ چون اين عمل، براى زيارت حضرت ابراهيم عليه السلام و فرزندان آن حضرت و نيز زيارت سيد بدوى و غير ايشان از بزرگان، به صورت عادت درآمده است. نديدم كسى از پيشوايان ما بدين موضوع به صراحت پرداخته باشد ولى برخى از بزرگان شافعيها از اين كار جز براى زيارت نبى‏اكرم اسلام صلى الله ‏عليه و آله و سلم منع كرده‏اند و دليل اين كار را قياس آن به ممنوع بودن مسافرت براى رفتن به هر مسجدى غير از مساجد سه‏گانه ـ مسجدالحرام، مسجدالنبى و مسجدالاقصى ـ  قرار داده‏اند.

غزالى اين سخن را مردود شمرده و قايل به فرق بين اين دو مورد شده و گفته است: «مساجد ديگر غير از اين سه مسجد در فضيلت با هم برابراند و در كوچ كردن براى رفتن به آن فايده‏اى مترتب نيست. در حالى كه اولياى الهى در خصوص قرب الهى با يكديگر متفاوت‏اند و زايران آنها بر اساس مقدار معرفت خود از زيارتشان بهره مى‏برند».

ابن حجر در فتاوى خود گفته است: «زيارت به خاطر برخى منكرها و مفاسدى كه بر آن بار مى‏شود همچون اختلاط زن و مرد و مانند آن، ترك نمى‏شود زيرا آن‏چه مايه تقرب است به خاطر چنين امورى رها نمى‏شود بلكه بر انسان فعل آن لازم است و بالاتر اين كه اگر بتواند بايد در اشاعه آن در بين مردم نيز بكوشد.»[22]

غزالى مى‏گويد: «و يدخل فى حيلته زيارة قبور الانبياء و زيارة قبور الصحابه و التابعين و الاولياء و كل من يتبرّك بمشاهدته فى حياته يتبرّك بزيارته بعد وفاته. و يجوز شدّالرّحال لهذا الغرض، و لا يمنع من هذا قوله صلى الله ‏عليه و آله و سلم «لا تشدّواالرّحال الا فى ثلاثة مساجد: مسجدى هذا و مسجد الحرام و مسجد الاقصى» لانّ ذالك فى المساجد فأنها متماثلة بعد هذه المساجد والاّفلا فرق بين زيارة قبور الانبياء و الاولياء و العلماء فى اصل الفضل و ان كان يتفاوت فى انفاسهم و افعالهم»؛

زيارت قبرهاى پيامبران، صحابه، تابعان، اولياى خدا موجب تبرك است چرا كه هر كس كه به مشاهده او در زمان حياتش تبرك جسته مى‏شود پس از وفات او نيز با زيارتش اين امر حاصل مى‏شود. و براى رسيدن بدان، بار سفر بستن جايز است و فرموده رسول خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلم كه: آهنگ سفر نكنيد مگر براى سه مسجد... با آن چه گفتيم منافاتى ندارد، زيرا سخن حضرت رسول‏خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلم درباره مساجد است و آنها به جز اين سه مسجد در فضيلت با يكديگر مساوى‏اند و گرنه در اصل فضيلت زيارت، بين قبرهاى پيامبران و اولياء علما فرقى نيست، بلكه تفاوت به نفوس و كارهاى آنهاست.[23]

قال مولانا عبدالحليم ـ والد مولانا محمد عبدالحى ـ  فى رسالته المسماة نور الايمان بزيارة آثار حبيب الرحمان : «و من التوسل ما روى الترمذى عن كبشه(رض) قالت: دخل على رسول‏ اللّه‏ صلى الله ‏عليه و آله و سلم فشرب من فى قربة معلقة قائما فقمت الى فيها فقطعته».

ترمذى از كبشه روايت كرده است كه گفت: «رسول‏خدا بر من وارد شد و در حالى كه ايستاده بود از دهانه مشكى كه آويزان بود آب نوشيد سپس من بپا خواستم و دهانه آن را جدا كردم».[24]

محدثان مى‏گويند مقصود از اين كار اين بوده است كه با آن قطعه‏اى كه دهان مبارك رسول‏خدا صلى الله ‏عليه و آله و سلم بدان رسيده است تبرك جويد.

وروى البخارى عن ابن سيرين قال: «قلت لِعُبيدةَ: عِنْدَنَا مِنْ شَعْرِالنَّبى صلى الله ‏عليه و آله و سلم اَصبَنْاهُ مِن أَنَس، فَقَال: لأِْ تَكُونَ عِنْدى شَعْرةٌ مِنْهُ أحَبُّ اِلىّ مِنَ الدّنيا وَ ما فيها»؛

بخارى از ابن سيرين روايت كرده است كه گفت: من به عبيده گفتم: از موى پيامبر قسمتى پيش ماست كه از انس آن را گرفته‏ايم. او در جواب گفت: اگر يك موى پيامبر نزد من باشد از دنيا و ثروت آن براى من محبوب‏تر است. هم ايشان مى‏گويد: «در كلاه خالد بن وليد چند موى از موهاى پيامبر صلى الله ‏عليه و آله و سلم قرار داشت و او بدان تبرك مى جست و كوشش داشت كه هميشه كلاه بر سر او باشد». و همچنين جبه‏اى از نبى‏اكرم در نزد اسما دختر ابى‏بكر بود و او آن جبه را مى‏شست و غساله آن را براى شفاى مريضان به آنان هديه مى‏داد. و نيز ام عماره تعدادى از موهاى آن حضرت را با خود داشت و آنها را مى‏شست و به مريضها مى‏نوشانيد و آنان هم شفا مى‏يافتند. برخى از اشياى باقى مانده از آن حضرت را عمر بن عبدالعزيز به دست آورده بود مانند چكمه‏ها و حوله‏اى بزرگ و تيردان و غير آن كه از آن محافظت مى‏كرد و بدان اهميت مى‏داد و روزى يك‏بار آنها را زيارت مى‏كرد، و هرگاه يكى از اشراف به نزد او مى‏رسيد او را به مكانى كه آن اشيا در آن جا بود مى‏برد و مى‏گفت: «اين ميراث كسى است كه خداوند به وسيله او به شما كرامت و عزت بخشيد».[25]

از آن چه گفتيم معلوم شد توسل و تبرك به قبور انبيا و اوليا جايز است و همچنين روشن شد توسل و استشفا به آنچه، زمانى متصل به جسم متبرك بوده است مانند لباس و مكان و هرچه از بدن جدا شود مثل مو و جدا شده ناخن و يا عمامه و كفش و امثال آن، بدون اشكال و جايز است.

و نيز معلوم شد كه طلب شفا از خداوند متعال به‏وسيله آب زمزم، خاك كعبه، حرم، مسجدالنبى و قبر شريف آن حضرت و جميع اصحاب آن حضرت و تابعان آنها و اوليا و صالحان، مجاز و بى اشكال است و بخصوص تبرك و توسل به اهل‏بيت پيامبر صلى الله ‏عليه و آله و سلم و عترت پاك آن حضرت، همانهايى كه خداوند كريم در حق آنان فرمود: «إِنَّمَا يُرِيدُ اللّه‏ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمْ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرا»[26]

درود الهى برسد بر سرور ما حضرت محمد صلى الله ‏عليه و آله و سلم و آل و اصحاب گرامى و پاكش و بندگان صالح خداوند.

 

پی نوشتها:

[1]. ر. ك: فتاوى اسلاميه، ج 1، ص 146.
[2]. ر. ك: مقاله از همين كتاب.
[3]. سنن، ابى‏داوود، ج 4، ص 56، ح 4084 و معجم الكبير، طبرانى، ص 7.
[4]. سوره بقره، آيه 89.
[5]. تفسير روح المعانى، ج 1، ص 320 و درالمنشور، ج 1، ص 216.
[6]. سوره بقره، آيه 248.
[7]. جامع احكام القرآن، قرطبى، ج 3، صص 249 ـ 250.
[8]. تفسير كبير، فخررازى، ج 6، ص 188.
[9]. سوره بقره، آيه 251.
[10]. نوادرالاصول، ترمذى، ص 263 و جامع احكام القرآن، ج 3، ص 259.
[11]. الجامع لاحكام القرآن، ج 3، ص 260.
[12]. همان.
[13]. حليه الاولياء، ج 5، ص 183.
[14]. صحيح بخارى، ج 4، ص 181؛ صحيح، مسلم، ج 4، ص 2286 و جامع احكام القرآن، ج 10، ص 47.
[15]. سنن، دارمى، ج 1، ص 56، ح 92؛ شكاة المصابيح، ج 3، ص 1676 ح5950.
[16]. مشكاة المصابيح، ج 2، ح 4325.
[17]. صحيح، مسلم، ج 2، ص 9047، ح 1305؛ مشكاة المصابيح، ج 2، ص812، ح 2650؛ جامع الصحيح، ج 3، ص 255، ح 912؛
مستدرك حاكم، ج1، صص 474 ـ 475؛ نصب الرايه، ج3، ص80 و عمدة القارى، ج 10، ص 62.
[18]. مشكاة المصابيح، ج 2، ص 1287، ح 4568.
[19]. رد المختار، ج 1، ص 41.
[20]. شرح جامع الصغير، مناوى، ص .
[21]. همان.
[22]. رد المختار، ج 6، ص 665.
[23]. احياء العلوم، ج 2، ص 149.
[24]. سنن، ترمذى، ج 4، ص 270، ح 1892 و مشكاة المصابيح، ج2، ص1233، ح 4281.
[25]. نورالايمان، ص 11.
[26]. سوره احزاب، آيه 33
منبع : تضاد عقايد حنفيت با وهابيت؛ ‌مجموعه مقالات و گفتار علماى اهل سنت(مولوى كاشانى، مولوى عبدالرحمن چابهارى،
مولوى محمد يوسف حسين‏پور، مولوى مقيمى)؛ موسسه مذاهب اسلامی، قم، 1389ش

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش