پرسش و پاسخ > آیا رسول خدا حیات برزخی داشته و با این دنیا در ارتباط هستند؟

آیا رسول خدا حیات برزخی داشته و با این دنیا در ارتباط هستند؟

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۱۷ تعداد بازدید: 100

وهابیت پیامبر اکرم (ص) را بعد از وفات، شخصی بی تأثیر و بی خبر از اوضاع کنونی معرفی نموده و به همین دلیل، زیارت و درخواست شفاعت از ایشان را امری بی فایده می پندارند [1] و برای منطقی نشان دادن این ادعای خود، دلایلی را نیز ارائه می نمایند که مورد نقد و بررسی قرار می گیرد.



آیات مورد استدلال وهابیت

آیه اول (بقره 259) در ارتباط با شخصی است [2] که با دیدن شهری ویران و خالی از سکنه، بدون آن که منکر معاد شود، در تعجب فرو مانده بود که زنده شدن مردگان این شهر که در زیر خروارها خاک قرار گرفته اند، چگونه خواهد بود؟!

به دنبال خطور چنین تصوری، خداوند او را به مدت صد سال میراند و سپس زنده گردانید و از او پرسید که گمان می کنی چه مدت در این مکان توقف کرده ای؟ او در پاسخ عرضه داشت که یک روز و یا بخشی از یک روز! سپس خداوند او را از مرگ صدساله اش آگاه ساخت.

وهابیان می گویند شخصی که بر اساس این آیه، به مدت صد سال مرده بود، هیچ اطلاعی از جهان پیرامون خود نداشت و به همین دلیل، در پاسخ خداوند، مدت مکث خود را کمتر از یک روز اعلام نمود! و به همین دلیل، نتیجه می گیرند که انسان ها بعد از مرگ، حتی متوجه گذشت زمان نخواهند شد، تا چه رسد به این که منشأ آثار و برکاتی برای دیگران باشند و به همین دلیل، سخن گفتن با مردگان کاری بیهوده و عبث است.

آیه دوم (مائده 117-116) نیز بیانگر پاسخ عیسی (ع) به خداوند است که از او پرسید: آیا تو مردم را به پرستش خود و مادرت دعوت نمودی؟! که ایشان در جواب عرضه می دارند: اگر چنین گفتاری از من صادر شده بود، تو خود بهتر آن را می دانی! تو هرچه بر دلم می گذرد می دانی، اما من چنین دانشی نسبت به تو ندارم ... من تا زمانی که میانشان بودم، بر گفتار و کردار آنان نظارت داشتم، اما اکنون که مرا از میان آنان برداشتی، مراقبت از آنان، تنها بر عهده خود تو است.

وهابیان از این آیه نتیجه می گیرند که پیامبران، تنها زمانی می توانند بر امت خود نظارت داشته باشند که زنده و میان آنان باشند و بعد از مرگ، دستشان از انجام هر کاری کوتاه است. بنابر این، دلیلی ندارد که ما بیهوده وقت خود را با گفت و گو با آنان گذرانده و از آنان درخواست نماییم که واسطه ما در برآورده شدن حاجاتمان توسط خداوند باشند!

 

نقد و بررسی آیات

در ارتباط با آیه اول باید دانست که خداوند، یک انسان را حتی در زمان زنده بودنش، در یک سطح هوشیاری قرار نداده است. او زمانی که بیدار است و تفکر می نماید، آگاهی دقیق تری نسبت به دنیای پیرامونی خود دارد و زمانی که در گوشه ای مشغول استراحت است، شاید به بسیاری از اتفاقاتی که در اطراف او واقع می شود، توجه چندانی نمی نماید و در نهایت، زمانی که خواب است، هوشیاری او به حداقل ممکن خواهد رسید و با این وجود، در تمام موارد فوق، به عنوان انسانی زنده به شمار می آید.

اعتقاد شیعیان در ارتباط با مردگان نیز آن نیست که تمام آنان در موقعیت یکسان و برابری قرار دارند، بلکه خداوند می تواند، مطابق با آنچه صلاح می داند، آنان را در جایگاه های مختلفی قرار دهد، به نحوی که برخی از آنان، چه از نیکان و چه از بدان، مانند زندگان و بلکه بیشتر از آنان از هوشیاری و دانش برخوردار بوده و برخی دیگر، حتی از حداقل ها نیز برخوردار نباشند. در قسمت بعد و در ارتباط با زنده بودن شهیدان نیز در این مورد، سخن خواهیم گفت.

بر این اساس، طبیعی است که خداوند برای نشان دادن قدرت خود به شخصی که با وجود ایمان قلبی، اندک تعجبی در ارتباط با زنده نمودن مردگان داشته است، به گونه ای برخورد نماید که برای مدت زیادی، ارتباط او را با دنیای پیرامونی به طور کامل قطع نموده و سپس با برگشت چنین ارتباطی، یقین او را نسبت به معاد افزون سازد و بدیهی است که نمی توان از این ماجرا، نتیجه ای کلی گرفت که تمام اشخاصی که از دنیا رفته اند، نمی توانند احساس و ارتباطی نسبت به جهان مادی داشته باشند، بلکه همان گونه که خواهیم دید، ممکن است خداوند برای برخی افراد مانند شهدا، این توانایی را حتی بعد از شهادتشان نیز حفظ نموده باشد.

از سوی دیگر، اگر در همین آیه نیز دقت کنیم، مشاهده می نماییم که خداوند، این برخورد دوگانه را بیان نموده است، به گونه ای که در شرایط کاملا مساوی و برابر، چهارپای آن فرد متوفی، بر اثر مرور زمان، تبدیل به استخوانی شده، اما غذایی که به همراه داشته، کاملا سالم و دست نخورده باقی مانده بود!

از شما می پرسیم: آیا خداوند نمی تواند، فردی مانند پیامبر اکرم (ص) را حتی بعد از رحلتشان نیز واسطه میان خود و بندگانش نماید، همان گونه که به تصریح قرآن، در زمان حیاتشان نیز، در بسیاری از موارد، چنین ارتباطی میان خدا و خلق، با وساطت ایشان انجام می شده است؟! [3] و آیا این موضوع، هیچ تضادی با عقاید اسلامی خواهد داشت؟

 

پاسخ به آیه دوم:

یک انسان می تواند با حضور فیزیکی خود بر جامعه تأثیر گذار باشد. با مردم نشست و برخاست داشته و آنان را به خوبی ها دعوت نموده و از بدی ها بازدارد. اما در ارتباط با برخی انسان ها، علاوه بر آن که حضور فیزیکی آنان مؤثر است، حضور معنویشان نیز می تواند تأثیرگذار باشد. روایتی در ارتباط با حضور معنوی پیامبر (ص) وجود دارد که بیشتر محدثان و مفسران اهل سنت نیز آن را نقل نموده اند مبنی بر این که پیامبر (ص) فرموده است که من بر دشمنانی پیروز شده ام که یک ماه باید مسافت طی نماییم تا به آنان برسیم و این به دلیل ترسی است که خدا بر دل آنان انداخته است. [4]

طبیعی است که حضور فیزیکی پیامبران در متن جامعه بر اثر عواملی؛ مانند مرگ، مسافرت، زندانی شدن و ... منتفی می شود، اما چه دلیلی وجود دارد که این امور را پایان دهنده حضور معنوی آنان ارزیابی نماییم؟!

آنچه در سوره مائده از زبان عیسای پیامبر (ع) نقل شده، تنها به پایان حضور و نظارت فیزیکی این پیامبر الاهی اشاره نموده که به عقیده بیشتر مفسران، این قطع ارتباط هم به دلیل مرگ ایشان نبوده است، چون غالب مسلمانان معتقدند که عیسی (ع) زنده بوده و در آخر الزمان نیز بار دیگر شاهد حضور فیزیکی ایشان خواهیم بود. [5] براین اساس، اظهارات عیسی (ع) بدان معنا نیست که حضور معنوی ایشان خاتمه یافته است، بلکه تنها به این موضوع اشاره می نماید که ایشان دیگر در مواردی که نیاز به حضور فیزیکی است، نمی تواند تأثیر گذار بوده و مستقیما به پیروان خویش اعلام نماید که دست از عقاید باطل خود بردارند و این که ایشان خطاب به خداوند عرضه داشته که بعد از وفاتم تنها تو ناظر بر کردار آنان خواهی بود، بدین معنا نیست که نظارت معنوی عیسی (ع) خاتمه یافته است، بلکه ایشان به این واقعیت اشاره می نمایند که در واقع، تنها این خداوند است که در ورای تمام ناظران کردار بشر، چه فرشتگان و چه انبیا، بر اعمال آنان احاطه دارد و آیات بسیار دیگری از قرآن کریم نیز بیانگر چنین واقعیتی است، از جمله آیه ای که در توبیخ برخی همسران پیامبر(ص) نازل شده و اعلام می نماید که در صورت ادامه آزار و اذیتشان، خداوند به تنهایی پشتیبان او بوده و علاوه بر آن، ایشان از پشتیبانی جبریل و افراد با ایمان و فرشتگان نیز برخوردار خواهد بود، [6] و همان گونه که عبارت انحصارگونه "فإن الله هو مولاه" در این آیه، ولایت و پشتیبانی جبرئیل و فرشتگان و ... را منتفی نمی داند، عبارت مشابه "کنت انت الرقیب علیهم" در سوره مائده نیز، هیچ دلالتی بر پایان نظارت و حضور معنوی عیسی (ع) نخواهد نمود.

با توجه به آنچه گفته شد، به این نکته نیز توجه فرمایید که از میان صدها هزار مسلمانی که در زمان زندگی پیامبر (ص) وجود داشته اند، تنها درصد کمی از آنان، امکان ارتباط مستقیم و رو در رو و در میان گذاشتن خواهش های خود و درخواست شفاعت از ایشان را داشته اند و از طرفی در قرآن کریم، به همان تعداد اندک نیز توصیه شده که بیش از حد معمول مزاحم اوقات پیامبر (ص) نشده و ایشان را از زندگی عادی بازندارند که این موضوع، موجب اذیت و آزارشان شده و حیایشان مانع می شود تا پیروان خود را از اطراف خویش متفرق سازند. [7] حال، اگر از طرفی، توصیه قرآن به مراجعه به پیامبر (ص) و ارتباط معنوی با ایشان، بعد از انجام گناهان را ملاحظه نماییم [8] و از طرف دیگر این واقعیت بدیهی را نیز در نظر بگیریم که تمام مسلمانان بعد از رحلت ایشان و نیز اکثریت آنانی که در زمان حیاتشان حضور داشته اند، توانایی مشاهده فیزیکی و درخواست مستقیم از ایشان را نداشته اند، آیا این ناعادلانه نیست که اکثریت قریب به اتفاق مسلمانان را از ارتباط معنوی با پیامبر خویش محروم بدانیم و توصیه خداوند به چنین ارتباطی را منحصر به اشخاصی بدانیم که به هر دلیل، امکان ارتباط فیزیکی با ایشان را داشته اند، حتی اگر از ایمان و اعتقاد متزلزل تری نسبت به سایرین برخوردار بوده اند؟!

شیعیان، به دلیل آموزه های پیشوایان معصوم خود معتقدند که اکنون نیز می توان چنین ارتباطی را ایجاد نموده و شفاعت ایشان را خواستار شد و این موضوع منحصر به پیامبر (ص) نیز نبوده، بلکه ارواح اولیای الاهی و شهیدان نیز بر رفتار و کردار ما نظارت دارند.

آیات قرآنی دال بر حیات برزخی و ارتباط با این دنیا

خداوند در قرآن کریم، خطاب به پیامبر (ص) می فرماید که از پیامبران گذشته بپرس که آیا غیر از خداوند، الهه های دیگری را نیز برای پرستش قرار دادیم [9] ؟!

پرسش ما این است که چگونه پیامبر (ص) می تواند از پیامبران گذشته که وفات نموده اند، موضوعی را بپرسد؟! غالب مفسران اهل سنت، معتقدند که پیامبرمان در شب معراج، این پرسش را از پیامبران گذشته مطرح نمود. [10]

پس براین اساس، آنان دارای نوعی از حیات بوده اند که توانسته اند به پرسش پیامبر (ص) پاسخ دهند. پس چه ایرادی دارد که همان نوع از زندگانی را اکنون برای پیامبر خویش نیز متصور بدانیم؟!

در آیه دیگری از قرآن می خوانیم: «وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ ۖ وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ [11] که بعد از سخنانی در ارتباط با موسی (ع)، خطاب به پیامبر (ص) بیان می شود که در دیدار با "او" تردیدی نداشته باش! هر چند برخی مفسران، ضمیر موجود در آیه را به خداوند برگردانده و بیان نموده اند که مراد از "دیدار او"، "لقاء الله" است، اما بسیاری از مفسران نیز تفسیر دیگری را برگزیده اند که نتیجه اش آن است که خداوند به پیامبر ما مژده داده که قبل از رحلتشان نیز با موسی (ع) دیداری خواهند داشت و به دنبال آن، این ملاقات در شب معراج، انجام شده است. [12]

صرف نظر از این که کدام تفسیر، صحیح باشد، اما جالب است بدانید که هیچ مفسر برجسته ای از اهل سنت، امکان وقوع چنین ملاقاتی را به دلیل رحلت حضرت موسی (ع)، منتفی ندانسته است.

حال اگر براساس قرآن کریم، امکان ملاقات با مردگان وجود داشته باشد، آیا زیارت قبور و ارتباط معنوی با آنان، شرک و بدعت به شمار خواهد آمد؟

در چندین آیه به مردم اعلام شده است که شهیدان راه خدا را مرده نپندارند، بلکه آنان هم اکنون زنده بوده و نزد خداوند از روزی خوبی برخوردارند، هر چند که این موضوع برای برخی، قابل درک نباشد! [13] به تصریح قرآن کریم، این شهیدان می توانند با دوستان خود، ارتباط معنوی ایجاد نموده و آنان را به نترسیدن و غمناک نبودن توصیه نموده و اظهار دارند که خداوند پاداش افراد نیکوکار را از یاد نخواهد برد. [14]

زنده بودن پیامبر (ص) و امکان ایجاد ارتباط معنوی با ایشان را به خوبی می توان از این دسته از آیات استفاده نمود، به این ترتیب که:

اولا: بر اساس آیه ای از قرآن، مقام پیامبران و صدیقان در مرتبه ای والاتر از شهیدان قرار دارد، [15] بنابراین، اگر شهیدان بعد از شهادتشان زنده باشند، آیا زنده بودن پیامبرانی که در مقام والاتری از آنان قرار دارند، عجیب خواهد بود؟!

ثانیا: حتی اگر زنده بودن را منحصر به شهیدان دانسته و آن را به پیامبران سرایت ندهیم، باید بدانیم که پیامبر گرامی اسلام نیز بر اساس عقیده بیشتر شیعیان و اهل سنت، مسموم شده و به شهادت رسیده اند.

بنابراین، پیامبر ما شهید زنده ای است که ناظر بر اعمالمان بوده و توانایی برقراری ارتباط معنوی با ما را دارد و شبهه های وهابیان، حتی نتوانسته است، اهل سنت را متقاعد نماید تا از زیارت ایشان و ایجاد چنین ارتباطی دست بردارند. مشکل اصلی وهابیت در این نکته است که آنان به جای دقت و ریشه یابی آیات و روایات به ظواهر آن بسنده نموده و نوعی جمود و تحجر بر افکار آنان حاکم است، به نحوی که آنان در مواردی که روایات مسلم و غیر قابل انکاری در ارتباط با امکان برقراری ارتباط با مردگان وجود دارد، آن را می پذیرند. به عنوان نمونه، گفت و گوی پیامبر (ص) با کافران کشته شده در جنگ بدر را منکر نمی شوند [16] و معتقدند که مردگان صدای کفش افرادی که بر مزار آنان عبور می کنند را می شنوند. [17] آنان حتی معتقدند که پیامبر (ص) می تواند جواب افرادی را بدهد که بر او سلام می کنند، [18] اما نمی خواهند به خود بباورانند که همان پیامبری که توانایی جواب سلام آنان را دارد، خواهد توانست به عنوان واسطه ای میان خدا و ایشان نیز قرار گیرد.

پی نوشت:

 [1] گروهی از وهابیون، توسل به پیامبر (ص) و درخواست از ایشان را در زمان حیاتشان مجاز دانسته و بعد از رحلتشان بی فایده می دانند. شما می توانید برای دریافت معنای توسل و این که این موضوع، هیچ منافاتی با توحید الاهی ندارد، پرسشهای 286 (سایت: 2579) را مرور فرمایید.

[2] در بیشتر روایات و تفاسیر، عزیر پیامبر به عنوان فردی معرفی شده است که این آیه به بیان ماجرای او می پردازد. ر.ک: مستدرک حاکم نیشابوری، ج 2، ص 282، دار المعرفة، بیروت، 1406 ق.

 [3] نساء، 64، "...لو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاؤک فاستغفروا الله و استغفر لهم الرسول...".

[4] به عنوان نمونه: ر.ک: ابو جعفر طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج 3، ص 2، دار المعرفة، بیروت، 1412 ق، "نصرت بالرعب مسیره شهر".

[5] همان، ج 3، ص 203.

[6] تحریم، 4.

[7] احزاب، 53، "...لا تدخلوا بیوت النبی إلا أن یؤذن لکم...".

[8] نساء، 64.

 [9] زخرف، 45.

[10] قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج 16، ص 95، انتشارات ناصر خسرو، تهران، 1364 ش.

[11] سجده، 23.

[12] الجامع لأحکام القرآن، ج 14، ص 108.

[13] یس، 27- 26، "قیل ادخل الجنة قال یا لیت قومی یعلمون بما غفر لی ربی و جعلنی من المکرمین".

[14] الجامع لأحکام القرآن، ج 16، ص 20.

[15] بقره، 154؛ آل عمران، 169.

[16] آل عمران، 171-170، "یستبشرون بالذین لم یلحقوا بهم ....و أن الله لا یضیع أجر المحسنین".

[17] نساء، 69، "فأولئک مع الذین أنعم الله علیهم من النبیین و الصدیقین و الشهداء و الصالحین..".

 [18] صحیح بخاری، ج 5، ص 9، دار الفکر، بیروت، 1401 ق.

[19] صحیح بخاری، ج 2، ص 92.

[20] مسند احمد، ج 2، ص 537، دار صادر، بیروت، بی تا

منبع: پایگاه وهابیت شناسی

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

آیا بزرگان اهل سنت درباره سماع موتی ادعای تواتر معنوی کرده اند؟

آیا جشن گرفتن به مناسبت میلاد پیامبر(ص) بدعت است؟

اهل سنت واقعی از نگاه ابن عثیمین چه کسانی هستند؟

آیا سند روایت مالک الدار در جواز توسل به رسول خدا صحیح است؟

آیا رسول خدا و اهل بیت برای عزیزان خود گریه و عزاداری می کردند؟

حدود ایمان و کفر در عقیده اهل سنت و جماعت چیست؟ (بخش دوم)

حدود ایمان و کفر در عقیده اهل سنت و جماعت چیست؟ (بخش اول)

آیا سفر به مدینه منوره به قصد زیارت قبر رسول الله اشکال دارد؟

مرز بين تروريسم و جهاد در اسلام چيست ؟

آیا سلفیان تکفیری شیعه را مسلمان می دانند؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند، چیست؟

مخازن فکری این همه خشونت تکفیری چیست؟ و از کجا نشات و تغذیه می شود؟

آیا تکریم و بزرگ داشت قبور انبیاء و اولیاء تعظیم شعائر الهى است؟

آیا طلب شفاعت از اموات شرک است؟

آیا ابن تیمیه در عمل پیرو احمد بن حنبل بوده است؟

آیا در طول تاریخ، وهابیت با غیر مسلمانان هم جنگ کرده است؟

ابن قيم جوزي چه تأثیری در ترویج افکار ابن تیمیه داشت؟

ازدرخواست حضرت یوسف برای سرپرستی خزائن مصرچگونه علیه تکفیریها استدلال می شود؟

شرط علمای اسلام بر استعانت کردن مسلمین از کفار چیست؟

آیا گروه های تکفیری در موضوع استعانت از کفار اختلاف نظر دارند؟

انتقاد علمای اهل سنت برتقسیمات سه گانه توحید ابن تیمیه چیست؟

آیا ابن تیمیه از تکفیر مسلمانان به بهانه استغاثه به اولیای الهی پشیمان شد؟

با توجه به آیه انک لا تسمع الموتی آیا مردگان قدرت شنوایی ندارند؟‌

روایت ابن‌عمر از پیامبر (صلی الله علیه و آله) صحیح است یا تأویل عایشه؟

وهابیت در موضوع شفاعت دچار چه انحرافی شده اند؟

انحراف وهابیت در شرک پنداشتن استغاثه به ارواح انبیاء و اولیاء چیست؟

گروه های تکفیری دچار چه انحرافی در فهم مساله جهاد شدند؟

استناد تکفیری ها به «قاعده لا ضرر»دچار چه انحرافی است؟

دیدگاه علماء درباره استعانت از کفار چیست؟

شباهت میان تکفیری ها با خوارج در مساله هجرت چیست؟

آیا هر استعانتی از کفار به معنای موالات داشتن به ایشان است؟

تکفیری ها در تفسیر آیه افحم الجاهلیه دچار چه انحرافی شده اند؟

برخورد رسول گرامی اسلام با مظاهر جاهلیّت چگونه بوده است؟

تکفیری ها در معنای «اِجْتَنِبُوا اَلطّاغُوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

از نظر تکفیری ها علم غیب از مصادیق طاغوت است انحراف این اندیشه در چیست؟

چه نقدهایی بر دیدگاه تکفیری ها بر تکفیر یاری کنندگان طواغیت وجود دارد؟

آیا کفر به طاغوت، مقدمه ایمان به خدا است؟

تکفیری ها در معنای «یَکفُر بالطّاغوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

چه اشکالاتی بر دیدگاه تفکیری ها نسبت به آیه من لم یحکم بما انزل الله وجود دارد؟

آیا از انتساب جاهلیت به کفار می توان رفتارهای تعصبی را محکوم به کفر نمود؟

آیا قران عنوان جاهلیت را به مسلمانان نیز نسبت داده است؟

اخوان المسلمین یکی از گرو ه های نسل دوم سلفیان، دارای چه ویژگی های بودند؟

آیا دلایلی برای همراهی ابن تیمیه و اهل حدیث با حاکم فاجر وجود دارد؟

پاسخ به اشتباه وهابیت در تفسیر آیه ما انت بمسمع من فی القبور چیست؟

اندیشه های سیدقطب چه تاثیراتی بر جریان های فکری معاصر داشته است؟

انتقادات تند علمای اهل سنت نسبت به ابن تیمیه شامل چه مواردی است؟

متن نامه توبیخی ذهبی نسبت به ابن تیمیه چه بوده است؟

گروه های تکفیری جهت تحقق مفهوم امت دچار چه انحرافاتی شدند؟

آیا این ادعای وهابیت که «عنوان وهابیت را دشمنان بر ما نهاده اند» صحیح است؟

اشتباهات تکفیری ها در فهم معنای دموکراسی شامل چه مواردی است؟

برخی از فتاوای وهابیت که نشان ازعدم تعمق آنان از اسلام است را بیان کنید؟

اقدامات فتنه برانگیر بربهاری و یاران او علیه مذاهب اسلامی چه بوده است؟

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت که بوده است؟

آیا روش سلف در تبیین صفات خبریه موافق دیدگاه وهابیت است؟

پاسخ به اشکال وهابیت درباره پیامد تاویل صفات خبری در قران چیست؟

نقد دیدگاه وهابیت در معنای صفات خبری خداوند چیست؟

چه اشکالاتی بر عقیده توحید سلفیه درباری وارد است؟

علمای وهابی درباری که آنان را جامی یا مدخلی می نامند چه کسانی هستند؟

آیا ساختار قومی و قبیله ای جامعه افغانستان علاقه ای به حضور طالبان دارد؟

نقد دیدگاه وهابیت در نفی سماع موتی مستند به آیه انک لاتسمع الموتی چیست؟

چه نقدهایی بر سلفیه بر عدم وجود مجاز در قران وجود دارد؟

گزیده ای از اعتقادات ابن تیمیه را بیان کنید؟

دلائل مخالفت اسلام با ترور چیست؟

مانیفست توحش در فقه داعش برگرفته از چه محتوایی است؟

جهاد به مفهوم نظامی در اسلام چه شرائطی دارد؟

آیا ترور در فرهنگ اسلامی وجود دارد؟

تفاوت دیدگاه سلفیه و اهل سنت در موضوع اجتهاد و تقلیدچیست؟

برخی از اختلاف میان دیوبندیه و وهابیت چیست؟

نقدهای حسن بن علی السقاف بر افراط گری های وهابیت چیست؟

رمضان البوطی چه دیدگاهی نسبت به وهابیت دارد؟

اشکالات مبانی فکری وهابیت از نظر حسن بن فرحان المالکی چیست؟

محمد زاهد کوثری چه نقدهایی بر اندیشه وهابیت دارد؟

نقدهای سید احمد زینی دحلان بر اعتقادات وهابیت چیست؟

نقد سلیمان بن عبدالوهابی بر اعتقادات برادرش محمد بن عبدالوهاب چه بوده است؟

دیدگاه علما و اندیشمندان اسلام درباره وهابیت و ابن تیمیه چیست؟

یکی از شبهات وهابیت در خصوص احتفال را پاسخ دهید.

بررسی واژه رب در لغت و اصطلاح را بیان کنید؟

برخی از نتايج و آثار توحيد در حاکميت چیست؟

برخی از ادله انحصار توحید حاکمیت خدا را بیان کنید؟

مفهوم حاکمیت در اسلام چیست؟

توحید در حاکمیت چیست؟

اشکالات وهابیت در تعریف عبادت چیست؟

انحراف وهابیت در فهم توحید عبادت چیست؟

توحید الوهی در قران به چه مفهومی استعمال شده است؟

رابطه ایمان و اسلام چیست؟

آیا اجتماع ایمان و شرک ممکن است؟

مراتب و درجات ایمان چگونه است؟

سلفيه جهادی به چه معناست؟

تکفیر چه پیامدهایی در پی دارد؟

موضع داعش نسبت به اسرائیل چگونه است؟

تعریف وهابیت از عبادت و اشکالات وارد بر آن چیست؟

پاسخ این ادعای نادرست که اسلام با جنگ و لشکر کشی گسترش یافت چیست؟

از تناقضات محمد بن عبدالوهاب پذیرش اجتهاد دیگران است توضیح آن چیست؟

از تناقضات محمدبن عبدالوهاب مدعای جواز استغاثه به مخلوق است. تناقض آن در چیست؟

از ادعاهای محمد بن عبدالوهاب عدم ادعای اجتهاد است، تناقض این ادعا در چیست؟

چند مورد از توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت، بیان کنید؟

ادله جواز توسل به انبیاء و اولیاء صالح چیست؟

چه ادله ای بر جواز توسل وجود دارد؟

دعا در قران دارای چند معنا و چه اقسامی است؟

آیا بین دعاء و نداء که در موضوع استغاثه مطرح است تفاوتی وجود دارد؟

چه نقد هایی بر ادله وهابیت بر عدم جواز استغاثه وجود دارد؟

حکم انواع استغاثه و صورت های آن چگونه است؟

چرا استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان منجر به شرک نمی شود؟

از نظر اسلام اگر فردی کفر کافری را اعلام نکند خودش مرتکب کفر می گردد؟

موضع قرآن و سیره مسلمین در حفظ آثارو اماکن تاریخی چیست؟

آیا توسل به اولیای الهی، همچون عمل مشرکین، مصداق آیه ی سوم سوره زمر است؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند؛ چیست؟

مهم ترین اندیشه وهابیت و چهار اشتباه اساسی آنان چیست؟

نمونه های تاریخی از چگونگی توسل به انبياء و صالحان را ذکر نمایید؟

کفر و اقسام کفر را نام ببرید. دیدگاه علمای اسلام در تکفیراهل قبله چیست؟

ادله ای از قران و سنت نام ببرید که نشان دهد عمل شرط ایمان نیست؟

نام گروه های تکفیری در عراق چیست و عملکرد آنان چگونه بوده است؟

دیدگاههای علما را در مورد بدعت بیان کنید؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

چه کتابهایی در رد وهابیت نگارش شده است ؟

القاعده پس از بروز امواج بیداری اسلامی از چه فرصتهایی بهره برد؟

مهمترین اختلاف گروه های سلفی جهادی با وهابیت در چه موضوعی است؟

اصطلاح «دشمن نزدیک و دشمن دور» چه نقشی در رفتار سلفی های مسلح دارد.

مبانی جهاد از منظر القاعده چگونه شکل گرفته است؟

آرا و افکار القاعده برگرفته از چه کتبی است و توحید از منظر آنان چیست؟

مهم ترین اقدامات سازمان القاعده چه بوده است؟

سازمان القاعده چگونه بوجود آمد؟

تاریخچه مختصر عقاید سلفی چیست؟

نام اصلی سازمان القاعده چیست و اهداف آن چه بوده است؟

آیا تکفیر نکردن کافر سبب کفر می شود؟

آیا وهابیت قائل به اجتهاد هستند؟ دیدگاه آن ها نسبت به اجتهاد چیست؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مکاتب فقهی و کلامی اهل سنت چیست؟

کتابهایی از علمای اهل سنت نام ببرید که در جواز برگزاری جشن میلاد پیامبر اسلام نگارش شده است.

آئين وهابيت چيست ؟ و پايه گذار آن كيست؟

آیا توسل به اولیای الهی شرک است؟

آیا در خواست از اولیاء الهی پس از مرگ آنها جایز است؟

نظر علمای اهل سنت در مورد گروه های تکفیری چیست؟

ارتداد چیست و چه عواملی موجب ارتداد می شود؟

تفاوت توحید ربوبی و توحید الوهی در چیست؟

عوامل موفقیت محمد بن عبدالوهاب در شکل گیری وهابیت چیست؟

وهابیت چه جنایت هایی در مکه و مدینه مرتکب شدند؟

ادله جواز توسل به اوليای الهي چیست؟

ادله جواز بوسیدن ضریح معصومین و امامزاده ها چیست؟

آیا طلب شفاعت از اولیاء خدا شرک است؟

آیا بزرگداشت ایام تولد و وفات اولیاء خدا بدعت است؟

آیا توسل به پیامبر و اولیاء الهی شرک است؟

نظر علماي اهل سنت درباره گريه بر اموات چیست؟

آيا ساختن و بناء بر قبور از قبيل گنبد و ضريح منع شرعى دارد؟

ادله استحباب زیارت قبور پاکان چیست؟

دیدگاه علمای اهل سنت در جواز نذر چیست؟

چرا خواندن و صدا زدن غیر خدا در کنار خدا شرک نیست؟

آیا نامگذاری فرزندان به عبدالنبی و عبدالرسول شرک محسوب می شود؟

آیا تنها معیار در تعریف عبادت خضوع و خشوع است؟

نظر سلفیان تکفیری در ارتباط با آیه «فَقَاتلُواْ أَوْليَاء الشَّيْطَان» چیست؟

آیا برگزاری جشن میلاد پیامبر گرامی اسلام شرک است؟

آیا تکفیر مسلمانان با مبانی قرآن و سنت سازگاری دارد؟

آیا استعمال عدو قریب(دشمن نزدیک) برای مسلمین صحیح است؟

توحید و شرک از دیدگاه وهابیت چگونه است؟

آیا مرکز دولت داعش به شمال افغانستان و آسیای مرکزی منتقل می‌شود؟

واژه ی دعا (خواندن) در قرآن به چند معنی استعمال شده است؟

از دیدگاه تکفیری ها، «انصار طاغوت» به چه کسانی گفته می شود؟

مراد از آیه «و ما انت بمسمع من القبور» چیست؟

حاکمان طاغوتی از منظر سلفیان تکفیری چه کسانی هستند؟

آيا سوگند به غير خدا جايز است؟

اقسام طاغوت از دیدگاه سلفیه تکفیری چیست؟

طاغوت چیست و دیدگاه سلفیه تکفیری جهادی در این باره چیست؟

دیدگاه وهابیت درباره تبرک به پیامبر و قبر آن حضرت چیست؟

آیا در سیره ی اهل بیت(علیهم السلام) توسل انجام شده است؟

انتقادات احناف نسبت به وهابی ها چیست؟

گروه تکفیری «اجناد القوقاز» در منطقه چچن چه کسانی هستند؟

وحدت بین اهل سنت و شیعه به چه معنا است؟

سلفی ها چه کسانی هستند؟

در نظر تکفیری ها، تقلید از چه جایگاهی برخوردار است؟

انحراف وهابیت در تعریف «نواقض الاسلام» چیست؟

مفهوم طاغوت و دیدگاه سلفیه تکفیری-جهادی در این باره چیست؟

اختلافات داعش و القاعده چیست؟

نظرعلمای اهل سنت درباره جشن ولادت پیامبر(صلی الله علیه وآله) چیست؟

آیا جشن میلاد پیامبر بدعت و حرام است؟

چگونه رشید رضا پس از برهه ای مخالفت با وهابیت به یکباره از مروجین تفکر وهابیت شد؟

عقیده گروه های تکفیری درباره ولاء و براء چیست؟

دلائل عقلی بر جواز برگزاری جشن میلاد نبی اسلام چیست؟

آیا صحابه به غیر خدا قسم خورده اند؟

نقش معبود در مفهوم عبادت به چه شکل است؟

چه شباهتی بین وهابیت و خوارج وجود دارد؟

ماهیت و ارکان ایمان از نگاه علمای دیوبند چگونه است؟

منظور از جاهلیت در ادبیات گروه‏‎های تکفیری چیست؟

ارکان بدعت چیست؟

منظور از «انقطاع عمل» بعد از موت چیست؟

«آل الشیخ» به چه کسانی گفته می شود؟

فرق عبادت و اطاعت در چیست؟

آیا طبق نظر محمد بن عبد الوهاب، احمد بن حنبل مشرک بود؟

نقش مدارس مذهبی پاکستان در رشد افراطی‌گری به چه شکل است؟

نظر متکلمین و فقهای اهل سنت درباره تکفیر چیست؟

آیا اموات در قبر و برزخ می شنوند؟

مفهوم اسلام در قرآن و روایات به چه معنا است؟

وهابیت و تکفیری ها از چه روش هایی در تبلیغات خود استفاده می کنند؟

آیا نام گذاری اشخاص به عبد النبی و یا عبد الحسین و امثال آن اشکال دارد؟

جریان «سلفیه درباری» چه جریانی است؟

عقاید داعش چیست؟

آیا دلیلی بر زیارت قبور توسط زنان وجود دارد؟

دیدگاه ابن تیمیه در مورد مسح و تقبیل اماکن متبرکه چیست؟

آیا علمای هم عصر ابن تیمیه با افکار او مخالف بودند؟

نگاه مکتب دیوبند به جریان‌های تکفیری چگونه است؟

دیدگاه سلفی های معاصر در مورد عملیات استشهادی چیست؟

نظر فقهای مذاهب اربعه در مورد عملیات استشهادی چیست؟

آیا از منظر اسلام، کمک گرفتن از کفار جایز است؟

مفهوم عملیات استشهادی، انتحاری و انغماسی چیست؟

منظور از کفر چیست؟

منظور از توسل چیست؟ و چه جایگاهی در دین دارد؟

منظور از سنت و بدعت در نگاه سلفیه چیست؟

منظور از «نکایه و انهاک» و «اداره التوحش» در نگاه تکفیری ها چیست؟

نظر علمای حنفی در مورد توسل به مقام و جاه انبیاء و اولیاء چیست؟

آیا از سیره صحابه دلیلی بر جواز سفر برای زیارت (شد الرحال) وجود دارد؟

آیا همکاری با کفار ناقض رکن عبودیت است؟

آیا قرآن، استعانت از کفار را از نتایج دوستی با آنها می‌داند؟

نظر علمای اسلام در جواز کمک خواستن از کفار در جنگ چیست؟

اندیشه سیاسی سلفی ها در زمینه های اجتماعی چیست؟

آیا در سیره پیامبر خدا دلیلی بر استعانت از کفار در جنگ وجود دارد؟

اقسام همکاری با کفار از دیدگاه اسلام به چند صورت است؟

چرا درخواست از غیر خدا شرک نیست؟

آیا نذر بر قبور اولیاء مانند عمل مشرکان است؟

آیا اموات می شنوند؟

جریان تکفیری «حدادیه» چیست و بر چه کسانی اطلاق می شود؟

آیا رسول خدا حیات برزخی داشته و با این دنیا در ارتباط هستند؟

آیا علمای اهل سنت، توسل به صالحین برای رسیدن به حوائج را جایز می دانند؟

دیدگاه وهایت و تکفیری ها در خصوص «حقیقت و مجاز» چیست؟

دیدگاه تکفیری ها در مورد دموکراسی چیست؟

آیا در مفهوم و مصداق عدو قریب و بعید انحراف ایجاد شده است؟

قاعده اولويت جهاد عليه دشمن نزدیک چیست؟

زمینه های شکل گیری وحدت و ریشه کن شدن تکفیر چیست؟

مفهوم سلف در کلمات سلفی های امروزی به چه معناست؟

آیا انبیاء و اولیاء الهی دارای قدرت خارق العاده (سلطه غیبی) هستند؟

آیا تقسیم افعال به مقدور انسان و غیر مقدور انسان صحیح است؟

دیدگاه وهابیت، نسبت به تقلید اهل سنّت از ائمه اربعه چیست؟

نواقض الاسلام از دیدگاه تفکیری ها چیست؟

جریان «اخوان التوحید» چه گروهی بودند و چه عملکردی داشتند؟

مفهوم و مراحل شرک چیست؟

چرا وهابیون استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان را شرک می دانند؟

وهابیت در مخالفت با اهل سنت از چه روشهایی استفاده می کند؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مسئله شفاعت چیست؟

آیا گسترش دین اسلام با شمشیر بوده است؟

آیا ازآیه يُحَكِّمُوكَ فِيمَاشَجَرَبَيْنَهُمْ می توان به کفرحكام حکم کرد؟

سیر تحول حاکمیت نزد اهل سنت در دوران معاصرچگونه رقم خورد؟

آیادلیل شرک مشرکین عصرپیامبر،تنها درعبادت و پرستش غیرخدابود؟

تترس چیست و چرا داعش به بهانه آن اقدام به بمب گذاری می کند؟

آیاقوانین وضع شده دربلاد اسلامی مخالفت با«إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلَّه‏»است؟

آیا جریانی تندرو و افراطی تر از داعش نیز وجود دارد؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای اهل سنت چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه چیست؟

مصادیق جاهلیت در قران چیست؟

سلفی‌گری ایرانی چیست؟

آیا محمد ابن عبدالوهاب، مسلمانان قبل از زمان خود را کافر می دانست؟

معنا و اقسام کفر چیست و دیدگاه علمای اسلام در تکفیر اهل قبله چیست؟

معیار ایمان چیست؟ آیا عمل در ایمان شرط است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در عراق موجود است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در لبنان موجود است؟

آیا وهابیت در مورد خداوند قائل به تشبیه و تجسیم هستند؟

تفاوت مشرکین جاهلیت با مسلمانان

دیدگاه سلفیان جهادی، نسبت به حکومت داعش چیست؟

سازمان تروریستی «جماعة التوحید والجهاد» چه سازمانی است؟

آیا داعش علیه اسرائیل نیز عملیات نظامی انجام می دهد؟

آیا خشونت و جنایت وهابیت علیه مسلمین اقدامی اسلامی است؟

از باورهای «اهل حدیث و حنابله» که ریشه ی فکری سلفی ها هستند توضیح دهید؟

ابن تیمیه با اشعری ها چگونه برخورد می کرد؟

آیا علمای اهل سنت در رابطه با مراسم جشن میلاد، با نظر ابن تیمیه مخالفند؟

آیا نذر برای اموات، مانند نذر مشرکان است؟

چه كساني جذب گروه‌های تکفیری مي‌شوند؟

آمریکا در سوریه به دنبال چیست؟

منهج ابن تیمیه در پذیرش احادیث چگونه است؟

معنای «من لم یحکم بما انزل الله» از دیدگاه علمای اسلام

دیدگاه علمای اهل سنت در مورد خروج بر حاکم چیست؟

آیات قرآنی دال بر معذور بودن جاهل در امور دینی چیست؟

دیدگاه سلفیان تکفیری در مورد آیه (فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ) چیست؟

پیامدهای فردی، اجتماعی و بین‌المللی خروج بر حاکم اسلامی چیست؟

چه چیزی مجوز خروج گروه های تکفیری بر علیه حاکم مسلمان است؟

ملاک دار الاسلام در نظر سلفیان تکفیری چیست؟

تفاوت «قتال فی سبیل الله» با قتال فی سبیل طاغوت» در چیست؟

آیا روایتی دال بر معذور بودن جاهل در غیر مسائل توحید و شرک وجود دارد؟

چه اشکالاتی بر روایات معذور نبودن جاهل وجود دارد؟

دیدگاه وهابیون نسبت به مسئله تقریب چیست؟

موضع علمای اهل‌سنت در برابر حرمت سفر برای زیارت قبور چیست؟

آیا مسلمانان برای غیر خدا نذر می کنند؟

آیا محمد بن عبد الوهاب کسی را تکفیر معین کرده است؟

آیا رسول خدا در زمان حیاتش به پیامبران گذشته متوسل شدند؟

آیا شیعیان رو به قبر امامان خود نماز می خوانند؟

آیا گریه و عزاداری برای امام حسین (عليه السلام) بدعت است؟

آیا توسل مسلمانان مانند فعل مشرکین جاهلیت شرک می باشد؟

مهمترین اختلاف وهابیت با اهل سنت در چه مسائلی است؟

آیا اموات سخن ما را می‌شنوند؟

آیا حیات برزخی وجود دارد؟ دیدگاه وهابیت در این زمینه چیست؟

شرایط و موانع خروج بر حاکم چیست؟

آیا روایات نبوی بر معذور بودن جاهل دلالت می کند؟

منظور از تکفیر مطلق و معین چیست؟

آیا رسیدن حجت (بلوغ حجت) به تنهایی کفایت در اتمام حجت می کند؟

آیا جهل حواریون به قدرت خداوند دلیل بر معذور بودن جاهل در مسائل توحیدی است؟

آیا با اجرای برخی قوانین بشری، کشور اسلامی به دارالکفر تبدیل می‌شود؟

منظور از آیه سیف (فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ...) چیست؟

آیا آیه میثاق بر معذور نبودن جاهل در مسائل توحیدی دلالت دارد؟

منظور از آیه (وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً) چیست؟

احکام مترتب بر دار الاسلام و دار الکفر چیست؟

اصل در بر خورد با کفار و مشرکین صلح است یا قتال؟

معنای سلفیه و سلفی‌گری چیست؟ از چه زمانی پیدا شده است؟

موجبات کفر در احادیث نبوی چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه و اهل سنت چیست؟

بنیادگرائی چیست و از چه پیشینه ای برخوردار است؟

رابطه میان سازمان القاعده و داعش چگونه است؟

مراد از سلفیه جهادی چه کسانی هستند؟

موجبات کفر در قرآن چیست؟

مراتب ایمان و کفر را از دیدگاه علماء سلفی بیان کنید؟

تعریف ایمان و کفر از دیدگاه علماء اهل سنت و شیعه چیست؟

بنیادگرائی و گونه های آن را بیان فرمائید؟

«وهابی» و «سلفی» به چه کسانی گفته می شود؟

معنا و معیار ایمان و کفر چیست؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

رابطه جهاد و قتال در قرآن چیست؟

پیرامون تکفیر و انواع تکفیر و ضوابط آن توضیح دهید؟

آیا در منابع دینی واژه "سلف" که مورد ادعای سلفی هاست، وجود دارد؟

آیا در منابع اهل سنت، روایتی نسبت به جواز توسل وجود دارد؟

آیا رفتن بانوان به زیارت قبور دارای اشکال است؟

آیا صحابه بعد از رحلت پیامبر، به ایشان توسل کرده اند؟

آیا وهابیت مسأله مجاز و حقیقت را در آیات قرآن قبول دارند؟

آیا فهم وهابیت از توحید ربوبی و الوهی با فهم بقیه مسلمین فرق دارد؟

ابن تیمیه را در حوزه هستی شناسی چگونه می بینید؟

وهابیت چه دیدگاهی درباره یزید بن معاویه دارند؟

چگونه دعوت محمدبن عبدالوهاب رشد پیدا کرد؟

آیا محمد بن عبدالوهاب دارای اثر علمی بوده است؟