اطلس > جریان ها > تقابل دیوبندیه با جریان ها و مذاهب دیگر

تقابل دیوبندیه با جریان ها و مذاهب دیگر

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۱۶ تعداد بازدید: 1047

اختلاف دیوبندیه با اهل حدیث بیشتر در روش اجتهادی آنان است. دیوبندیه تقلید از فقه حنفی را ضروری میداند و معتقد است مجتهد مطلقی بعد از ائمه اربعه نیامده است تا بتوان از آن تقلید کرد؛ ولی اهل حدیث که به غیر مقلّدها مشهورند، رویکرد اجتهادی را برگزیدند.



نویسنده: ملا موسی میبدی

اختلاف دیوبندیه با اهل حدیث بیشتر در روش اجتهادی آنان است. دیوبندیه تقلید از فقه حنفی را ضروری میداند و معتقد است مجتهد مطلقی بعد از ائمه اربعه نیامده است تا بتوان از آن تقلید کرد؛ ولی اهل حدیث که به غیر مقلّدها مشهورند، رویکرد اجتهادی را برگزیدند.[1]

اهل حدیث هند به پیروی از نذیر حسین دهلوی، صدیق حسن خان قنوجی، شیخ فاخر بن یحیی إله آبادی و اتباعشان بر حرمت تقلید و ابطال حجّیت قیاس و اجماع معتقد بودند. در این بین گروه دیگری از غیرمقلدها پدیدار شدند که جانب افراط را پیش گرفته جماعت مقلّد را اهل بدعت معرفی کرده و ائمه مذاهب از جمله ابوحنیفه را بدگویی میکردند.[2]

بریلویه طریقتی از صوفیان شبه قاره هند هستند که به خاطر نام مؤسّس آن احمدرضاخان بریلوی به این اسم نامیده شده اند. احمدرضاخان از بزرگان صوفی و از طریقت قادریه بود و برای مخالفت با دیوبندیه و اهل حدیث، خودش را «عبدالمصطفی» نامید و به این اسم در آثار و مکتوباتش ملتزم بود.[3] احمدرضاخان تقابل زیادی با دیوبندیه داشت و در برابر فتوای عبدالعزیز دهلوی که هند را دارالحرب نامید، با این که با استعمار انگلیس به شدت مخالف بود، به مقابله پرداخت و با نوشتن رسالهای به نام «إعلام الأعلام بأنّ هندوستان دارالإسلام» هندوستان را دارالإسلام نامید.[4] او در کتاب«حسام الحرمین» می نویسد: به حکم اجماع مسلمین، تمامی علمای اهل حدیث و دیوبندیه را کفّار مرتد و خارج از اسلام معرفی میکند.[5]

در مقابل حسین احمد مدنی با نگارش کتاب الشهاب الثاقب علی المسترق الکاذب و خلیل احمد سهارنپوری با نگاشتن کتاب المهنّد علی المفنّد خود را اهل سنّت و جماعت معرفی کرده و به شبهاتی که از سوی احمد رضا خان مطرح شده بود، جواب دادند.

وهابیان به خاطر ویران ساختن بقعههای متبرّک اهل بیت و صحابه در نظر عموم مسلمانان به چهره­ای منفور تبدیل شدند. استعمار پیر انگلیس از این فرصت استفاده کرد و برای اتهام زنی به جریانهای جهادی شبه قاره هند همچون  قیام احمد بن عرفان از کلمه وهابی استفاده نمود تا بتواند آنان را شکست دهد.[6]

بعد از تأسیس مدرسه دارالعلوم دیوبند اتّهام وهابیگری به این مدرسه نیز زده شد. زیرا دیوبندیه تحت تاثیر شاه ولی الله دهلوی برخی از عقائد ابن تیمیه را ترویج می کرد. ملا خلیل احمد سهارنپوری به نمایندگی از علماء دارالعلوم دیوبند، جزوه ای را تالیف کرد و در آن نوشت: ما از اهل سنت و جماعت هستیم و برخی از مواردی که به عنوان عقائد وهابیت و در قالب سؤال مطرح کردهاید؛ با آن مخالفیم.[7]  که به امضاء تمام مشاهیر آن زمان دیوبند در هند رسید و به علماء حرمین ارسال شد. این مکتوب در سال1325ق به شکل کتابی به نام «المهنّد علی المفنّد» تحریر و به چاپ رسید.[8]

برخی از علمای دیوبند همچون رشید احمد گنگوهی که از مؤسّسین اوّلیه مدرسه دارالعلوم است، معتقد بود محمّد بن عبد الوهّاب دارای مذهب حنبلی و عقیده صحیحی بود و پیروانش انسانهای صالحی هستند، الّا اینکه در طبیعت او مقداری تشدّد بود و پیروانش تعدّی کردند.[9]

بنابراین می توان گفت که نوع نگاه دیوبندیان به وهابیت دوگانه است و برخی همچون شیخ حسین احمد مدنی شدیدترین موضع را نسبت به وهابیت اخذ کرده[10] و ابن عبد الوهّاب را شخصی ظالم و سفّاکی معرفی کرد که با عقائد فاسدش خون مسلمین را برای خود حلال شمرد[11]. خلیل احمد سهارنپوری هم ابن عبد الوهّاب و اتباعش را خوارجی میداند که از منطقه نجد خروج کرده و بر حرمین شریفین مستولی شدند، آنان مخالفین خود را مشرک خطاب کرده و بدین جهت کشتار اهل سنّت و علمای آنان را بر خود حلال میدانند[12].

امّا با تشکیل دولت سوّم سعودی با درآمدهای نفتی خود، بسیاری از مراکز دینی را تحت عنوان رابطة العالم الإسلامی مورد تغذیه مالی قرار داد و نوع نگاه آنان به وهابیت را تغییر داد. این تغییر تا به حدی پیش رفت که در دیدار علمای وهابی از مدرسه دیوبند، از موارد قرابت میان وهابیت و دیوبند به این مسئله اشاره می شود که مخالفان دیوبند قبلا به دیوبندیان لقب وهابی داده اند.[13]

بعد از تأسیس مدرسه دارالعلوم دیوبند که توسّط جمعی از علمای احناف شبه قاره به تأسّی از اکابر خود همچون شاه ولی الله و عبد العزیز دهلوی بر علیه مذهب شیعه دست به تألیف زدند. محمود اشرف عثمانی عضو دارالافتاء کراچی، «تحفه اثنا عشریه»؛«هدیة الشیعة»؛«هدایة الشیعة»؛«هدایات الرشید» و «مطرقة الکرامة» از مهمترین کتب علمی بر می شمارد.[14]

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل حکومت اسلامی بر مبنای مذهب شیعه در ایران، تاثیر بسزایی در بیداری مسلمانان جهان بخصوص مردم پاکستان گذاشت. حدود 5 سال از انقلاب ایران، طیف تندرو دیوبندیان پاکستان، در تاریخ 20 ذی الحجّه 1405 هـ به رهبری حقّ نواز جهنگوی انجمن سپاه صحابه را تشکیل میدهند. این انجمن به نام دفاع از مقام صحابه ولی به هدف جلوگیری از تأثیر انقلاب اسلامی ایران به تشویش اذهان عمومی علیه شیعیان و معتقدات آنان پرداخت و معتقدات شیعیان را به گونهای جلوه داد که شیعیان کافر جلوه کنند. آنان حزب «جماعت اسلامی» پاکستان را به خاطر دفاع از انقلاب ایران شدیدا مورد انتقاد قرار دادند[15] تا مبادا آنان از انقلاب ایران تاثیر پذیرند. انجمن سپاه صحابه بهترین راه برای جلوگیری از تاثیر انقلاب ایران در پاکستان را کافر نشان دادن شیعیان دانستند تا با این کار تنفّر عمومی نسبت به شیعه و معتقدات آنان و نظام حکومتی آنان ایجاد شود. فاروقی از رهبران سپاه صحابه معتقد است شیعیان کلمه طیبه لا اله الّا الله را عوض میکنند، قائل به تحریف قرآن کریم و کفر صحابه هستند. تمامی علمای اسلام چه بریلوی و چه دیوبندی و چه اهل حدیث قائلند که عقائد شیعیان از اسلام به دور است.[16].

آنچه حائز اهمیت است و سپاه صحابه و دیگر تندروان باید بدانند این است که از کلمات بسیاری از بزرگان دیوبند، تکفیر شیعه بیرون نمی آید و آخرین مطلبی که می توان از فتاوی علمای دیوبند استنباط کرد این است که شیعه اهل بدعت است. عبد العزیز دهلوی در کتاب فتاوای خود آورده است کسی شیعه را بالاجماع کافر نمیگوید. بلکه علمای ماوراء النهر از حنفیه و علماء مصر و عراق از احناف و همچنین علمای شافعی شیعیان را مبتدع میخوانند.[17]

پی نوشت


[1] . عبد الوهاب خلیل الرحمن، الدعوة السلفیة في شبه القارة الهندیة، ص351.

[2] . حسنی، عبد الحی، الثقافة الإسلامية في الهند، ص103-104.

[3] . احسان الهی ظهیر، البریلویة عقائد وتاریخ، ص13.

[4] . همان، ص40.

[5] . بریلوی، احمد رضا، حسام الحرمین، ص56-64.

[6]. چابهاری، عبد الرحمن، مقدّمه عقائد اهل سنت و جماعت در ردّ وهابیت و بدعت، ص39 - 37.

[7]. همان، ص10.

[8]. همان، ص42-14.

[9]. رشید احمد گنگوهی، فتاوی رشیدیه، ص292.

[10]. ابو المکرم بن عبد الجلیل، همان، ص144 و 142.

[11]. حسین احمد مدنی، الشهاب الثاقب علی المسترق الکاذب، ص42.

[12]. خليل أحمد سهانپوری، المهنّد علی المفنّد، ص58.

[13]. ابو المکرم بن عبد الجلیل، همان، ص142.

[14]. محمود اشرف عثمانی، عقیده امامت و حدیث غدیر، ص2.

[15] . ر. ک: رب نواز طاهر، نقوش جهنگوی، ص24.

[16]. ضیاء الرحمن فاروقی، تاریخی دستاویز، ص13.

[17]. عبد العزیز دهلوی، فتاوی عزیزی، ص48.

 

برگرفته از کتابچه دیوبندیه

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

ظهور و انحطاط انصار الشریعة در لیبی

شبکه حقانی (2)

طالبان پاکستان

گردان های عبدالله عزام

طالبان

سپاه صحابه(2)

جیش محمد

جنبش اسلامی ترکستان شرقی

انصار الشریعه یمن

سلفیت سنتی(وهابی) در یمن

التوحید و الجهاد فی ارض الکنانه (توحید و جهاد در مصر)

لواء التوحید

جنبش نورالدین زنکی

جنبش انصار الدین مالی

اخوان المسلمین اردن

عمليات درع الفرات

اخوان المسلمين يمن

جیش الحر السوری

حرکه احرار الشام الاسلامیه

المرابطون (مالی)

القاعده فی بلاد المغرب الاسلامی

انصار الشریعه تونس

جیش احرار الشام

جنبش حسم «حرکة سواعد مصر»

جماعت اسلامی اندونزی

الشباب المجاهدین

هیئه تحریر الشام

جماعة المسلمين في بلاد الشام

جیش محمد فی بلاد الشام

سرایا مروان حدید

جماعت انصار بیت المقدس

جنبش انصار الشریعه لیبی

کتیبه صقور العز

اجناد القوقاز

التکفیر و الهجره

جند الاقصی

حرکه الفجر الاسلامیه

حرکه شام الاسلام

جیش المهاجرین و الانصار                                          

الکتبیه الخضراء

احرار الشام

تحریر الشام

آل شیخ

القاعده عراق

دیوبندیه در پاکستان

تقابل دیوبندیه با جریان ها و مذاهب دیگر

اندیشه های طیف حیاتی جریان دیوبندیه

اندیشه های گرایش «مماتی» جریان دیوبندیه

امارت اسلامی قفقاز

دورنمائی از مکتب دیویند (2)

دورنمائی از مکتب دیویند (1)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جريان نوسلفي‌ها

داعش 2017/دگرگونی ها و تاکتیک ها

گروهک تروریستی ـ تکفیری جندالله

آشنایی با گروهک تررویستی جندالشیطان

گروه تکفیری ریاض الصالحین

حدادیه

سازمان جماعة التبلیغ

النهضه تونس؛ از «حرکت» تا «حزب»

وهابیت تکفیری (دوران تاسیس و تثبیت)

قبیله انحراف

تحریک نفاذ شریعت محمدی

سلفیه درباری

جیش محمد

حرکت النهضه تونس

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

شباب محمد (آکادمی ارتش)

گونه شناسی جریان های فکری و جنبش های اسلامگرا

احزاب سلفی در مصر

گروه طالبان

شبکه ی حقانی (1)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره سوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره دوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار(دوره اول)

جريان نوسلفي‌ها در دوران معاصر (2)

اخوان المسلمین سوریه

القاعده در تانزانیا

القاعده در کنیا

جماعت تبلیغ

سلفی گری در شبه قاره هند

جریان شناسی جماعت التبلیغ و الدعوه

دیوبندیه، بریلویه و رابطه آنها با وهابیت

جریان های تکفیری عراق

حزب التحریر ازبکستان

سلفی گری در پاکستان

جريان های سلفی در تونس

جماعت اخوان المسلمین: ریشه ها و روندها

سازمان القاعده

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

بوکوحرام

خلافت داعش، موافقان و مخالفان

لشکر طیبه

اخوان المسلمين و شيعه (بخش دوم)

اخوان المسلمين و شيعه (بخش اول)

گروههای تروریستی در آفریقا

حرکت المجاهدین

سیر شکل گیری جریان دیوبندیه در شبه قاره هند

گروههای تروریستی در آفریقا

حزب التحریر: آسیب ها وتحریف ها

آشنایی با داعش

سپاه صحابه

طالبان

لشگر جهنگوی

اخوان‌المسلمین امارات؛ پیوندی دیرهنگام

اخوان المسلمین عربستان؛ زندگی گیاهی

اخوان اصیل (حسن البناء)؛ جریانی در رؤیای اصلاح

اخوان المسلمین قطر؛ حرکتی خزنده

سروریه

حازمیه

اخوان در عربستان

البانیه

جریان جامیة یا عالمان درباری

حرکت جهیمان العتیبی

جریان اخوان‌التوحید

جریان های سلفیه