اطلس > مفاهیم و مبانی > خروج بر حاکم مسلمان (2)

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۱۵ تعداد بازدید: 287

در همه مذاهب، اطاعت از حاکم مشروع  واجب بوده و خروج علیه او حرام است. هر چند درباره حاکم مشروع از نظر مذاهب اسلامی اختلافاتی وجود دارد.



مقدمه

ایجاد حکومت و حفظ آن در شریعت اسلام اهمیت فراوان دارد زیرا اجرای احکام و حدود الهی و تامین نظم و امنیت اجتماعی -و به نظر شیعه؛ تبیین دین و راهنمایی امت اسلامی- متوقف بر آن است. در این میان حاکم اسلامی بخاطر نقش محوری که در اداره حکومت دارد بیشتر مورد توجه است و در همه مذاهب، اطاعت از حاکم مشروع  واجب بوده و خروج علیه او حرام است. هر چند درباره حاکم مشروع از نظر مذاهب اسلامی اختلافاتی وجود دارد و بر همین اساس در مذهب شیعه اگر حاکم، اسلام شناس و عادل نباشد مشروع نخواهد بود و اطاعت از او واجب نیست،[1] اما در فقه اهل سنت، اسلام شناسی و عدالت حاکم، شرط مشروعیت حاکم نیست و اطاعت از حاکم فاسق و نیز حاکمی که با قهر و غلبه بر مسلمانان مسلط شده باشد، واجب است.[2] از نظر اهل سنت، تنها زمانی که کفر آشکاری از حاکم سرزند خروج علیه او جایز است که در صورت قدرت داشتن مردم بر عزل حاکم، خروج علیه او واجب می‌شود.

 

در عصر حاضر گروه‌های تکفیری که خود را اهل سنت واقعی می‌دانند، برای یافتن مجوز شرعی در خروج بر حاکم، با استناد به برخی آیات و روایات ابتدا حکام اسلامی را تکفیر می‌کنند،[3] سپس به این بهانه علیه حاکمان خروج کرده و موجب کشتار وسیع، ناامنی و هرج و مرج در میان مسلمانان شده‌اند.

 

تبیین دیدگاه گروه‌های تکفیری

از جمله دلایلی که در نظر گروه‌های تکفیری موجب کفر حاکمان کشور های اسلامی می‌شود؛ پذیرش دمکراسی و تدوین و اجرای قوانین بشری و غربی است که مصداق «حکم به غیر ما انزل الله» بوده[4] و موجب کفر آشکار(بواح) حاکمان می‌گردد[5] و در نتیجه خروج علیه آنان واجب خواهد بود.

 

نقد و بررسی

اولا: به عقیده اهل سنت تنها در صورتی می توان حاکم را تکفیر کرد که یقین حاصل کنیم او مرتکب کفر شده است و کفر او نیز یک کفر صریح و غیر قابل تاویل است.[6] در حالی که حاکمان کشورهای اسلامی به شهادتین اقرار دارند و به خدا و قرآن و رسالت و معاد معتقدند، پس نمی توان آنان را تکفیر کرد.

 

ثانیا: مفسرین و علمای بزرگ اهل سنت و سلفیه مانند ابن كثير،[7] مروزی،[8] سمعاني،[9] بغوی،[10]قرطبي،[11] ابن تيمية[12] و ابن قيم[13]کفر در آیه«و من لم یحکم بما انزل الله...» را کفر اصغر یعنی گناه و ظلم دانسته‌اند نه کفر اکبر که موجب خروج از اسلام می‌شود.

 

 ثالثا: حکم به غیر ما انزل الله در صورتی موجب کفر می شود که منشأ آن؛ حرام کردن حلال الهی  یا حلال کردن حرام الهی باشد. بنابراین ترک یک عمل واجب یا ارتکاب یک عمل خلاف شرع به خاطر تبعیت از هوای نفس یا تاویل موجب کفر نیست.[14]

 

رابعا: پیش از اتمام حجت و اقامه‌ی محکمه نمی توان کسی را تکفیر کرد زیرا اسلامِِ کسی که با یقین ثابت گشته با شک و شبهه زائل نمی‌گردد، بلکه این اسلام ثابت است و با اقامه حجت و ازاله شبهه حجت تمام می‌شود[15] و این کار تنها از عهده عالمان و مفتیان دین بر می‌آید نه از هر فرد جاهلی که اسلحه به دوش گرفته و خود را مفتی و مجری احکام عمل می‌داند.[16]

 

خامسا: با نگاهی به رفتار علماء اهل سنت در طول تاریخ مشاهده می‌کنیم؛ در دوره هایی از تاریخ اسلامی، برخی از حاکمان، مروج عقائدی بودندکه در نظرعلماء اهل سنت کفر محسوب می‌شد ولی علماء، آنان را تکفیر نکرده و علیه آنان خروج نکردند. مانند دوره محنت و فتنه خلق قرآن بود که در زمان سه خلیفه عباسی؛ مامون، معتصم و واثق اتفاق افتاد، ولی علمای آن زمان از جمله احمد بن حنبل، این حکام را تکفیر نکردند و حتی احمد در حق مامون دعا نمود.[17]

 

سادسا: یکی از شروط اساسی در خروج علیه حاکم  کافر، قدرت بر عزل حاکم و حفظ امنیت امت اسلامی است.[18] در حالی که امروزه خروج تکفیری‌ها علیه حاکمان بلاد اسلامی، چیزی غیر از کشتار و ناامنی و آوارگی و ویرانی نصیب دنیای اسلام نکرده است!

 

نتیجه

هر چند از نظر اهل سنت نیز خروج علیه حاکمی که مبتلی به کفر آشکارا باشد جایز است، اما برخلاف تصور تکفیریها که تدوین و اجرای قوانین بشری و اجرای آن توسط حاکم و پذیرش دمکراسی و... را موجب کفر حکام می‌پندارند، این امور سبب تکفیر حاکمان نمی‌شود زیرا تنها در صورتی این امور موجب تکفیر است که با استحلال یا تحریم حکم خداوند همراه باشد. [19] در غیر این صورت موجب فسق خواهد بود و طبق عقیده اهل سنت –نه شیعه- اطاعت از حاکم فاسق و جائر واجب و خروج علیه او حرام است.

پی نوشتها:

[1] . همان، ص 27.

[2] .عادل بن السید، الحاکمیه و السیاسه الشرعیه عند الشیوخ جماعه الانصارالسنه المحمدیه، ص 359، 360.

.[3] ابی قتاده فلسطینی،  "لماذا كفّرت الحكومات"ص 6 ؛ ابو مصعب السوری، دعوه المقاومه الاسلامیه العالمیه، ص96؛ عبدالسلام فرج، فریضه الغائبه، ص 4 ؛مریوانی، ابوعائشه، حکم بما انزل الله،ص 149 ؛ابو قتاده فلسطینی، معالم الطائفة المنصورة فی عقر دار المؤمنين (بلاد الشام)، ص 5.

.[4] عبدالسلام فرج، فریضه الغائبه، ص 4. ، خالد المشوح، التیارات الدینیه فی السعودیه من السلفیه الی جهادیه القاعده و ما بینهما من تیارات، ص41.

.[5] ابی قتاده فلسطینی،  "لماذا كفّرت الحكومات"ص 6.

[6]. بن عثیمین، محمد ، شرح رياض الصالحين، ج2، ص422.

[7]. ابن كثير دمشقی، اسماعيل، تفسير القرآن العظيم، ج3، ص108.

8. مروزی، محمد بن نصر، تعظيم قدر الصلاة ، ج2، ص520.

.[9] تفسير سمعانی، ج2، ص42.

[10]. بغوی، حسين بن مسعود، معالم التنزيل في تفسير القرآن ، ج2، ص55

11. قرطبی، محمّد بن احمد، الجامع لأحكام القرآن، ج6، ص190.

12. ابن تیمیه، احمد ، مجموع الفتاوى ، ج7، ص 312.

13. ابن قیم، محمد بن أبي بکر،  مدارج السالكين بين منازل إياك نعبد وإياك نستعين ، ج1، ص 345.

[14]. الحبیشی، علی بن حسن، خلاصه الکلام فی الرد علی من فتن بتکفیر الحکام وغیرهم من اهل الاسلام، ص45

[15]. ابن تیمیه، مجموع الفتاوى، ج12،ص466.

16. الحبیشی، علی بن حسن، خلاصه الکلام فی الرد علی من فتن بتکفیر الحکام وغیرهم من اهل الاسلام، ص 59

[17]. ابن تیمیه، مجموع الفتاوى ، ج12، ص 489. ثم إن الإمام أحمد دعا للخليفة.... ممن ضربه وحبسه واستغفر لهم وحللهم مما فعلوه به من الظلم.

بن برجس عبدالکریم، عبدالسلام، معامله الحکام فی ضوء الکتاب والسنه، ص8.«فامر بطاعه ولی امر»

 عبد الرحمن بن محمد، الدرر السنية في الأجوبة النجدية - الرقمية ، ج8، ص 378.

[18]. بن عثیمین، لقاء الباب المفتوح (51/ 20، بترقيم الشاملة آليا)

.[19] عبدالرحمن، الحکم بغیر ماانزل الله احواله و احکامه،ص381 ؛ابن تیمیه، احمد، مجموع الفتاوا، ج3، ص267.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه