اطلس > مفاهیم و مبانی > حکم بغیر ما انزل الله

حکم بغیر ما انزل الله

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۱۳ تعداد بازدید: 293

یکی از مهم‌ترین آیاتی که مورد سوء استفاده گروه های تکفیری اعم از داعش، القاعده، بوکوحرام و ... قرار گرفته، آیه «ومَن لم يَحكُم بماأنزل الله فأولئك هم الكافرون» است.



یکی از مهم‌ترین آیاتی که مورد سوء استفاده گروه های تکفیری اعم از داعش، القاعده، بوکوحرام و ... قرار گرفته، آیه «ومَن لم يَحكُم بماأنزل الله فأولئك هم الكافرون»[1] است. گروه‌های تکفیری با استناد به این آیه، به تکفیر مسلمین به خصوص حاکمان کشورهای اسلامی پرداخته و جنگ علیه آنان را واجب دانسته اند که نتیجه آن؛ قتل و غارتی است که امروز جهان اسلام را فراگرفته و اسلام هراسی را به دنبال داشته است.

تبیین دیدگاه تکفیری‌ها

گروه‌های تکفیری، ادعا می‌کنند که قوانین جاری در کشورهای اسلامی، با قرآن و سنت مخالف است و با استناد به آیه‌ی فوق، تصویب یا اجرای هر حکمی که با قرآن و سنت مخالف باشد به منزله‌ی انکار حکم خداوند و نقض حاکمیت الله است که طبق آیه فوق، موجب کفر و خروج از دین می‌شود.

هيات فتوای داعش در این باره می‌نویسد: «اگر حاکم اسلامی مختار باشد و حکم خلاف شرع دهد و قانونی به صورت دائمی و ثابت وضع شود، از مصادیق کفر اکبر است و حاکم از دائره اسلام خارج است. زیرا خود را شریک خدا در حکم و ربوبیت او قرار داده است».[2] طبق این فتوا، تمام حاکمان عصر حاضر مرتکب کفر اکبر شده و از دین خارج اند. ابوعایشه مریوانی از مفتیان داعش نیز می‌گوید: «کسی که به غیر آنچه خدا نازل کرده، حکم کند، دشمنی با پیامبران نموده و احکام الهی را باطل کرده که در نتیجه، کافر شده است». [3]

تبیین محل نزاع

حکم کردن به غیر ماانزل الله بر دو نوع است؛

نوع اول: حکم به غیر ماانزل الله، با انگیزه‌ و قصد انکار شریعت یا حلال کردن حرام الهی و حرام کردن حلال الهی.

شکی نیست که این نوع از حکم به غیر ماانزل الله قطعا موجب کفر اکبر و خروج از دین می‌شود و کسی در این مورد اختلافی ندارد.

نوع دوم: حکم به غیر ماانزل الله بدون نیتِ انکار شریعت و دخالت در تشریع، که سه صورت برای آن فرض می شود:

 

  1. وضع قوانین جدیدی که در قرآن و سنت مطرح نشده اما برای اداره جامعه اسلامی لازم بوده و با اصول کلی اسلام نیز مخالف نیست. این صورت موجب شرک و حتی گناه نیست. چنانکه خلیفه دوم قوانین زیادی از این قبیل که در زمان پیامبر و خلیفه اول وجود نداشت را وضع کرد. مثل ایجاد زندان، ثبت نام سربازان در دفتر حکومت و... [4] که مشروعیت این مورد، محل اتفاق است.
  2. تصویب قوانین بشری یا مخالفت با حکم الهی از روی هوا و هوس و برای رسیدن به منافع و مصالح دنیوی، که این مورد، محل نزاع است.
  3. تصویب قوانین بشری یا اجرا نکردن حکم شرع به‌خاطر ترس از مذمت غیر مسلمانان یا اعتقاد به این که بعضی از احکام شرع مانند برابری ارث و دیه و ... قابل تطبیق بر شرایط جامعه امروزی نیست، که این مورد نیز محل نزاع است.

گروه های تکفیری صورت دوم و سوم از نوع دوم را نیز سبب کفر و ارتداد می‌دانند، در حالی که علمای اسلام چنین افرادی را به خاطر تبعیت از هوای نفس یا تاویل و جهل تقصیری، مسلمان فاسق(گنهکار) دانسته و آنان را تکفیر نمی‌کنند.

نقد و بررسی دیدگاه تکفیری‌ها

اولا: اگر منشاء هر حکم به غیر ماانزل الله را انکار حکم خدا و قصد تشریع بدانیم، باید همه گناهکاران و بسیاری از مسلمانان از صدر اسلام تا امروز که با حکم خداوند مخالفت کرده‌اند را تکفیر کنیم در حالی که هیچ یک از علما چنین فتوایی نمی‌دهد.

ثانیا: نمی‌توان قصد حاکمان کشورهای اسلامی از صدور قوانین را تحریم حلال یا تحلیل حرام دانست زیرا آنان به شهادتین اقرار می‌کنند، پس معلوم می‌شود که منشاء تصویب این قوانین، پیروی آنان از هوای نفس یا تاویل است که موجب کفر نمی‌شود.

ثالثا: اکثریت قریب به اتفاق مفسرین ملاک کفر در آیه «ومن لم یحکم...» را مخالفت با حکم الهی با قصد انکار شریعت و دخالت در تشریع دانسته‌اند -نه مطلق مخالفت- از این رو مخالفت اهل‌کتاب با حکم پیامبر که با قصد انکار آن بود را موجب کفر می‌دانند اما مخالفت مسلمانان با احکام الهی را که با قصد انکار شریعت نیست، تنها موجب فسق شمرده‌اند. چنانکه ابن عباس با در نظر داشتن همین ملاک، در نقد عقیده خوارج که مسلمان مرتکب کبیره را کافر می‌دانستند، کفر در این آیه را به معنای «کفر دون کفر» دانسته که موجب خروج از اسلام نمی‌شود، و گرنه روشن است که ابن عباس نیز حکم کردن به غیر ما انزل الله را با قصد انکار حکم خدا و دخالت در تشریع موجب کفر می‌شمارد.

قرطبي و ابن كثير نیز تصریح کرده اند که؛ سبب تعبیر به کفر در این آیه، عناد و انکار است اما ترک حکم الهی به خاطر هوی و هوس فقط گناه محسوب می‌شود.[5] همین دیدگاه را ابن مسعود، ابراهیم، عطاء، طاووس،[6] احمد بن حنبل[7] و ابن تیمیه[8] پذیرفته اند.

نتیجه

گروه‌های تکفیری با استناد به ظاهر آیه «و من لم یحکم بماانزل الله فاولئک هم الکافرون» حکام کشورهای اسلامی را تکفیر می‌کنند در حالی که با توجه به مجموع آیات و روایات، ملاک تکفیر در این آیه؛ قصد انکار شریعت و دخالت در تشریع است، پس مخالفت با حکم خداوند با این قصد، موجب کفر است اما مخالفت با حکم خدا به خاطر تبعیت از هوای نفس یا تاویل و جهل، گناه (موجب فسق) است.

پی نوشتها:

[1] . سوره مائده، آیه 44. (هر کس به غیر آنچه خدا نازل کرده، حکم کند، کافر است).

[2] . هیئت البحوث و الافتاء، مقرر فی التوحید للمعسکرات، ص35-38.

[3] . ابوعایشه مریوانی، حکم بما انزل الله، ص47.

[4] . شنقیطی،أضواء البيان في إيضاح القرآن بالقرآن،ج3ص260.

[5] . قرطبي،أحكام القرآن،ج2ص 127؛ ابن کثیر، تفسير القرآن العظيم،ج2ص61.

[6] . أبي حيان الأندلسي، محمد بن يوسف، تفسير البحر المحيط ج3ص394.

[7] . ابن هاني،سؤالات ،ج2ص192.

[8] . ابن تيميه حراني، احمد، مجموع الفتاوى،ج7ص312 ؛ همان،ج3ص 268؛ منهاج السنة النبوية ج5ص130.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه