اطلس > جریان ها > دورنمائی از مکتب دیویند (2)

دورنمائی از مکتب دیویند (2)

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۱۲ تعداد بازدید: 476

شاه عبدالعزیز دهلوی فرزند شاه ولی الله دهلوی مهم ترین میراث دار مکتب فکری پدر بود، امّا بر خلاف پدر به تقلید از مذهب حنفی تمایل داشت و روش پدر در زمینه اجتهاد را قبول نداشت. اکثر طرفداران مکتب فکری شاه ولی الله دهلوی از شاه عبد العزیز تبعیت کردند و به مذهب حنفی مقید و مقلد بودند و با شعار مبارزه با بدعت و خرافات به ترویج افکار ابن تیمیه پرداختند.



نویسند: ملا موسی میبدی

شاه عبدالعزیز دهلوی فرزند شاه ولی الله دهلوی مهم ترین میراث دار مکتب فکری پدر بود،[1] امّا بر خلاف پدر به تقلید از مذهب حنفی تمایل داشت و روش پدر در زمینه اجتهاد را قبول نداشت. اکثر طرفداران مکتب فکری شاه ولی الله دهلوی از شاه عبد العزیز تبعیت کردند و به مذهب حنفی مقید و مقلد بودند و با شعار مبارزه با بدعت و خرافات به ترویج افکار ابن تیمیه پرداختند. در کنار اکثریت متمایل به تقلید از مذهب حنفی، برخی دیگر دوری از تقلید مذهب حنفی و گرایش به حدیث را برای خود برگزیدند.[2] بنابراین هم مقلدان و هم غیر مقلدان، خود را به شاه ولی الله دهلوی منسوب کرده و از وی پیروی می کنند.

در اواخر قرن هیجدهم میلادی وضعیت شبه قاره به گونه­ای شد که عملاً شیرازه حکومت مغول از هم پاشید و کمپانی هند شرقی[3] بر کل کشور هند مسلط شد و مهره های آن از سرداران و رؤسای قبایل به سر کار آمدند.[4] در این زمان جنبش شاه ولی الله به یک جنبش اجتماعی- سیاسی و ضد استعماری تبدیل گشت[5] و عبد العزیز دهلوی در سال 1803م حکم معروف خود یعنی جهاد مسلمین علیه انگلستان را صادر کرد و اعلام داشت:

كشور اسلامى هندوستان، با تسلط و سيطره انگليس ها به دارالحرب تبديل شده، لذا بر همه مردان و زنان مسلمان واجب است كه آنقدر با آنها بجنگند و آنچنان روابط دوستانه خود را با آنها قطع كنند كه ناگزير از هندوستان خارج شوند، زيرا انگليسیها دشمن و محارب مسلمانند.[6]

جوانان مسلمان هندی که حکومت اسلامی خود را از دست رفته میدیدند در صدد بازگرداندن حکومت شدند. در این میان احمد بن عرفان از شاگردان عبدالعزیز دهلوی با توصیه استاد سپاهی برای مقابله و جهاد علیه انگلستان آماده می کند و شیخ عبدالحی بن هبة الله برهانوی و شیخ اسماعیل بن عبد الغنی دهلوی و بسیاری از خاندان شیخ عبد العزیز دهلوی با او بیعت میکنند.[7]

بعد از سفر حج، احمد عرفان با هدف پایان دادن به حکومت انگلستان و نفوذ جماعت سیک و برگرداندن حکومت اسلامی در منطقه دست به حرکت جهادی می­زند.[8]

حرکت جهادی احمد عرفان متوقف نشد[9] و شعلههای جهادی آن، انقلاب هندوستان در سال 1857م را شعلهور ساخت[10]. در سال (1274ق/1857م) ملّت هند به رهبری امرای مسلمان و چند تن از هندوها انقلاب خونینی به پا کردند. انقلابیون موفق شدند دهلی را تصرّف کرده و سراج الدین مظفر را امپراطور هند خواندند، اما متاسفانه انگلیسیها توانستند انقلابیون را شکست داده و در (فوریه 1858م / جمادی الثانی 1274)دهلی به دست انگلیسی ها فتح شد و انقلاب آنان در هم شکسته شد. پس از شکست انقلاب، ملکه ویکتوریا هند را جزئی از امپراتوری بریتانیا اعلام کرد.[11]

وقایع پیش آمده موجب صف بندی میان اهل حدیث و مذهب حنفی در شبه قاره هند شد و تعصّبات مذهبی رو به ازدیاد نهاد.[12] در این میان نذیر حسین دهلوی شاگرد محمّد اسحاق دهلوی[13] رویکرد حدیث گرائی و دوری از تقلید را در پیش گرفت و مکتب اهل حدیث را تاسیس کرد.[14] در طرف دیگر رشید احمد گَنگوهی[15] و ملّا محمّد قاسم نانوتوی از شاگردان عبدالغنی مجدّدی با تاسیس مدارسی در راستای تقویت مذهب حنفی برآمده و با شعار مبارزه با بدعت و خرافات و تقویت روحیه جهاد در صدد تربیت نسل جوان با برنامهای مستقل و به دور از گرایش به استعمار راه جدیدی را ایجاد کردند. نخستین مدرسهای که با الهام از این فکر بوجود آمد، مدرسه دارالعلوم دیوبند[16] بود. کار تدریس در این مدرسه با یک دانشجو به نام محمود حسن و یک استاد به نام مولوی قاری محمود در سایه درختی در مسجد تشتی در سال (1283ق/1867م) و با نظارت رشید احمد گنگوهی آغاز گردید.[17]

در اواخر حیات ملامحمّد قاسم نانوتوی 1879م سرپرست دارالعلوم، دوازده مدرسه دیوبندی در مناطق مختلف هند فعال بود.[18]. پس از او، ریاست مدرسه به محمود الحسن رسید، وی مدیری کوشا و پرکار بود و در دوره چهل ساله مدیریتش بر این مرکز، همه اهتمام خود را صرف ترویج علوم دینی و ارتقاء جایگاه علمی مدرسه و توسعه آن از راه ایجاد شعبههای وابسته در شبه قاره نمود. از همین زمان بود که این مرکز تعلیمی توانست با جذب دانشجویانی از سراسر شبه قاره وکشورهای پیرامون نظیر: افغانستان، ایران، آسیای میانه، عربستان، یمن، برمه، اندونزی، مالزی، ترکیه، و حتی کشورهای آفریقایی به بزرگترین مرکز نشر اندیشه اسلامی در شرق جهان اسلام بدل شود، بطوریکه در سایه مدیریت محمود الحسن دیوبند به شهرت جهانی نائل گشت و در رتبهای پس از دانشگاه الأزهر در جهان اهل تسنن قرار گرفت.[19] و تا اواخر قرن بیستم به حدود 10 هزار مدرسه ارتقاء یافت[20] و تعداد فارغ التحصیلان مدارس دیوبندیه به حدّی رسید که طبق گفته محمّد تقی عثمانی رئیس دارالعلوم کراچی در مقدمه کتاب «علماء دیوبند عقیده و منهجا» تعداد آنان به بیش از یکصد هزار نفر رسید.[21]

 

پی نوشت :

[1]. دیوید کامنیز، وهابیت و عربستان سعودی، ص228-227.

[2]. مسعود ندوی، تاریخ الدعوة الاسلامیة في الهند، ص190؛ صلاح الدین مقبول احمد، دعوة شیخ الاسلام ابن تیمیة وأثرها علی الحرکات الاسلامیة المعاصرة وموقف الخصوم منها، ص585.

[3][3]. East India Company

[4]. ابو الحسن ندوی، آنگاه که نسیم ایمان وزید، ص14.

[5]. سید احمد موثقی، جنبش های اسلامی معاصر، ص193.

[6]. سيد علی خامنهای، مسلمانان در نهضت آزادى هندوستان، ص156؛ عبد المنعم النمر، تاریخ الاسلام في الهند، ص416.

[7]. ابو الحسن ندوی، اذا هبت ریح الایمان، ص15.

[8]. محمد بن عبد الله السلمان، دعوة محمد بن عبد الوهاب وأثرها في العالم الإسلامي، ص78.

[9]. ابو الحسن ندوی، اذا هبت ریح الایمان، ص9.

[10]. همو، المسلمون في الهند، ص179.

[11]. آیت الله سيد علی خامنهای، مسلمانان در نهضت آزادى هندوستان، ص13.

[12]. صلاح الدین مقبول احمد، دعوة شیخ الاسلام ابن تیمیة وأثرها علی الحرکات الاسلامیة المعاصرة وموقف الخصوم منها، ص586-585.

[13]. لازم به ذکر است که «عبد الغنی مجددی و محمد اسحاق دهلوی» هر دو از شاگردان عبدالعزیز دهلوی به شمار میآیند.

[14]. مسعود ندوی، تاریخ الدعوة الاسلامیة في الهند، ص192-190. گرچه در ترویج این مذهب، به غیر از مدرسه حدیثی شاه ولی الله، صدیق حسن خان قنوجی از شاگردان حسین بن محسن سبعی یمنی(م 1327) تلمیذ شوکانی در هندوستان تأثیر به سزایی داشت و از او آثار زیادی در این زمینه بر جای مانده است.

[15]. عبد الحی الحسنی، الثقافة الإسلامیة في الهند، ص141.

[16] . این شهر در 90 مایلی شمال دهلی و از شهرهای ایالت سهارنپور میباشد.

[17]. آیت الله سيد علی خامنهای، مسلمانان در نهضت آزادى هندوستان، ص46 – 42؛ عماد، عبد الغنی، الحرکات الاسلامیة في الوطن العربي، ج1، ص847.

[18]. احمد رشید، اسلام نفت بازی بزرگ جدید، ص144.

[19] . علی ناظمیان فرد، دار العلوم دیوبند زمینهها و راهبردها، ص137-139.

[20]. ر.ک: عبد الرحیم علی، حلف الإرهاب تنظیم القاعدة من عبد الله عزام إلی أیمن الظواهری، ج2، ص100.

[21] . قاری محمد طیب، علماء دیوبند عقیدة ومنهجاً،  ص14.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

ظهور و انحطاط انصار الشریعة در لیبی

شبکه حقانی (2)

طالبان پاکستان

گردان های عبدالله عزام

طالبان

سپاه صحابه(2)

جیش محمد

جنبش اسلامی ترکستان شرقی

انصار الشریعه یمن

سلفیت سنتی(وهابی) در یمن

التوحید و الجهاد فی ارض الکنانه (توحید و جهاد در مصر)

لواء التوحید

جنبش نورالدین زنکی

جنبش انصار الدین مالی

اخوان المسلمین اردن

عمليات درع الفرات

اخوان المسلمين يمن

جیش الحر السوری

حرکه احرار الشام الاسلامیه

المرابطون (مالی)

القاعده فی بلاد المغرب الاسلامی

انصار الشریعه تونس

جیش احرار الشام

جنبش حسم «حرکة سواعد مصر»

جماعت اسلامی اندونزی

الشباب المجاهدین

هیئه تحریر الشام

جماعة المسلمين في بلاد الشام

جیش محمد فی بلاد الشام

سرایا مروان حدید

جماعت انصار بیت المقدس

جنبش انصار الشریعه لیبی

کتیبه صقور العز

اجناد القوقاز

التکفیر و الهجره

جند الاقصی

حرکه الفجر الاسلامیه

حرکه شام الاسلام

جیش المهاجرین و الانصار                                          

الکتبیه الخضراء

احرار الشام

تحریر الشام

آل شیخ

القاعده عراق

دیوبندیه در پاکستان

تقابل دیوبندیه با جریان ها و مذاهب دیگر

اندیشه های طیف حیاتی جریان دیوبندیه

اندیشه های گرایش «مماتی» جریان دیوبندیه

امارت اسلامی قفقاز

دورنمائی از مکتب دیویند (2)

دورنمائی از مکتب دیویند (1)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جريان نوسلفي‌ها

داعش 2017/دگرگونی ها و تاکتیک ها

گروهک تروریستی ـ تکفیری جندالله

آشنایی با گروهک تررویستی جندالشیطان

گروه تکفیری ریاض الصالحین

حدادیه

سازمان جماعة التبلیغ

النهضه تونس؛ از «حرکت» تا «حزب»

وهابیت تکفیری (دوران تاسیس و تثبیت)

قبیله انحراف

تحریک نفاذ شریعت محمدی

سلفیه درباری

جیش محمد

حرکت النهضه تونس

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

شباب محمد (آکادمی ارتش)

گونه شناسی جریان های فکری و جنبش های اسلامگرا

احزاب سلفی در مصر

گروه طالبان

شبکه ی حقانی (1)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره سوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره دوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار(دوره اول)

جريان نوسلفي‌ها در دوران معاصر (2)

اخوان المسلمین سوریه

القاعده در تانزانیا

القاعده در کنیا

جماعت تبلیغ

سلفی گری در شبه قاره هند

جریان شناسی جماعت التبلیغ و الدعوه

دیوبندیه، بریلویه و رابطه آنها با وهابیت

جریان های تکفیری عراق

حزب التحریر ازبکستان

سلفی گری در پاکستان

جريان های سلفی در تونس

جماعت اخوان المسلمین: ریشه ها و روندها

سازمان القاعده

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

بوکوحرام

خلافت داعش، موافقان و مخالفان

لشکر طیبه

اخوان المسلمين و شيعه (بخش دوم)

اخوان المسلمين و شيعه (بخش اول)

گروههای تروریستی در آفریقا

حرکت المجاهدین

سیر شکل گیری جریان دیوبندیه در شبه قاره هند

گروههای تروریستی در آفریقا

حزب التحریر: آسیب ها وتحریف ها

آشنایی با داعش

سپاه صحابه

طالبان

لشگر جهنگوی

اخوان‌المسلمین امارات؛ پیوندی دیرهنگام

اخوان المسلمین عربستان؛ زندگی گیاهی

اخوان اصیل (حسن البناء)؛ جریانی در رؤیای اصلاح

اخوان المسلمین قطر؛ حرکتی خزنده

سروریه

حازمیه

اخوان در عربستان

البانیه

جریان جامیة یا عالمان درباری

حرکت جهیمان العتیبی

جریان اخوان‌التوحید

جریان های سلفیه