اطلس > مفاهیم و مبانی > نواقض الاسلام (2)

نواقض الاسلام (2)

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۱۱ تعداد بازدید: 640

موضوع نواقض اسلام در باب احکام مرتد مورد بررسی قرار گرفته است. بزرگان وهابی در این موضوع با یکدیگر اختلاف دارند و بعضی از مبانی آنان در این زمینه کاملاً در مقابل قرار دارد.



حسین قاضی‌زاده

محمد بن عبدالوهاب نواقض اسلام را ده مورد عنوان می­کند که عبارت‌اند از: شرک در عبادت خدا، جعل واسطه بین خدا و خلق، تکفیر نکردن مشرکان، اعتقاد به هدایتی برتر از هدایت نبی6 بغض به آنچه رسول6 آورده، استهزاء به آنچه رسول6 آورده، سحر، کمک به مشرکان بر ضد مسلمین، اعتقاد به جواز خروج از شریعت پیامبر6 و اعراض از دین خدا.[1]

ابن­عثیمین از دیگر بزرگان وهابی، دایره نواقض اسلام را وسیع‌تر از آنچه محمد بن عبدالوهاب بیان کرده، می­داند. او معتقد است نواقضی که ابن­عبدالوهاب بیان کرده در مقام تمثیل است و نه در مقام حصر.[2] ابن­عثیمین اعتقاد دارد نواقض اسلام بسیار است و نمی­توان حصری برای آن قرار داد. او در مقام بیان ضابطه‌ای کلی برای تعیین نواقض اسلام، تمام نواقض را دایر مدار دو امر می­داند که عبارت است از: انکار حکم خدا و استکبار در مقام عمل.

مقصود از انکار آن است که انسان منکر مطلبی شود که خدا و رسول6به آن خبر داده­اند (امور اخباری) و یا منکر حکمی از احکام شریعت گردد (امور انشایی)، مشروط بر این که آن حکم مورد اتفاق جمیع مسلمین باشد. به این دسته از نواقض اسلام در اصطلاح «مخالفت اعتقادی» گویند. اما استکبار یعنی انسان با وجود اقرار به آن حکم، در مقام عمل آن را ترک کند؛ مثلاً به وجوب نماز اقرار دارد، اما با این حال آن را ترک می­کند. البته لازم نیست که بگوید من از روی استکبار نماز را ترک می­کنم، بلکه همین که بدون عذر نماز نمی­خواند، استکبار محقّق شده است، لذا به عقیده ابن‌عثیمین تارک صلاة، کافر است.[3] به این دسته از نواقض اسلام در اصطلاح «مخالفت عملی» گویند.

البته در کلام ابن­عثیمین قیدی وجود دارد که موجب می­شود دایره وسیع نواقض اسلام، محدودتر شود. ابن­‌عثیمین معتقد است زمانی انکار یا استکبار، محقق می­شود که موضوع مورد انکار یا استکبار مورد اجماع مسلمین باشد؛ یعنی مسائل اختلافی نمی‌تواند موجب تکفیر شود.[4]

بن‌باز، مفتی اعظم سابق عربستان معتقد است نواقض اسلام نه تنها محصور به ده عدد نیست، بلکه اساساً حصری برای آن نیست. [5] او نیز مانند ابن­عثیمین معتقد است مخالفت اعتقادی و مخالفت عملی با احکام خداوند ناقض اسلام محسوب می­شود، لذا او نیز تارک نماز از روی تنبلی (و نه اعتقادی) را کافر می­داند.[6] اما عقیده بن‌باز از یک جهت با کلام ابن­عثیمین متفاوت است. او معتقد است نواقض اسلام، تابعی است از ادّله شرعیه. اگر برای فقیهی دلیل شرعی قائم شد بر این که موضوعی از نواقض اسلام است، حکم به ناقض بودن آن می­شود، لذا ممکن است برای زید، چهارصد ناقض اثبات شود و برای دیگری پانصد ناقض.[7]

با توجه به این مبنای بن باز باید گفت: حکم به تکفیر (مطلق) در مواردی که ناقض بودن آن موضوع خاص، مورد اختلاف است هم صادر می­شود. و لازم نیست که ناقض اسلام از ضروریات اسلام باشد، چرا که در حکم به ناقض بودن عملی، کافی است دلیل شرعی برای شخصی ثابت شود، اگرچه برای دیگری حاصل نشود. طبق این مبنا، هر فرقه­ای از مسلمین حق دارد که فرقه دیگر را تکفیر کند؛ زیرا حقانیت عقیده خود را از ادله استنباط کرده­اند و این نتیجه­ای وحشت‌ناک است.

البانی از دیگر بزرگان وهابی، مخالف این محدودۀ وسیع برای نواقض اسلام است. او بر خلاف ابن­عثیمین و بن­باز معتقد است مخالفت عملی، موجب تکفیر نمی­شود. البانی در توضیح مخالفت عملی به موضوع ترک نماز اشاره کرده و در عباراتی قابل تأمّل به تطبیق بحث مخالفت عملی پرداخته است:

بسیاری از جوانان مسلمان[جوانان وهابی] بلکه می­توان گفت اکثر آنان نماز نمی‌خوانند. آیا می­توان حکم به تکفیر آنان صادر کرد یا خیر؟ امروزه فتاوای زیادی شنیده می­شود که تارک نماز کافر است؛ یعنی مرتد از اسلام است… در حالی که او منکر فریضه بودن نماز نیست. چنین شخصی فاسق است، نه کافر. اما کسی که شرعیت نماز را انکار می­کند؛ چنان­که متأسفانه از بعضی جوانان می­شنویم که می­گویند: نماز در بین عرب‌ها زمانی نازل شد که زندگی بادیه‌نشینی در کنار نجاسات و کثافات و شترچرانی داشتند، اما الان مردم متمدن شدند، لذا اگر کسی نماز بخواند که هیچ، اما اگر نخواند هم چیزی بر او نخواهد بود این کلام موجب کفر و خروج از اسلام خواهد بود، اما اگر بگویی: نماز بخوان و او در جواب بگوید: خدا می‌بخشد، در حالی که اعتراف به فریضه بودن نماز دارد و اقرار به گناه می­کند... این شخص را نمی‌توان تکفیر کرد.[8]

بنابر موضع البانی، نواقض اسلام تنها محدود به مخالفت‌های اعتقادی است و نه مخالفت‌های عملی. طبق عقیده او، گذشته از آن که مخالفت عملی منجر به تکفیر نمی‌شود، مخالفت اعتقادی هم باید در مواردی باشد که در دین معلوم بالضروره باشد.[9]

قید «مورد اتفاقی بودن» از این جهت حائز اهمیت است که اگر کسی به این قید معتقد باشد، باید به محدودترین دایره ممکن برای تکفیر قایل شود، زیرا باید محدوده‌ای را برای تکفیر قرار دهد که متیقّن و حتمی باشد و موارد اختلافی را خارج کند. بنابراین امثال ابن­عثیمین که معتقد به قید «اتفاقی بودن» هستند، باید تنها مخالفت اعتقادی را ناقض محسوب کنند، چراکه ناقض بودن مخالفت عملی، اتفاقی نیست و کسانی هستند که تنها مخالفت اعتقادی را ناقض می­دانند. (مانند البانی که تنها مخالفت اعتقادی را ناقض می­داند.)



[1][1]. اعلم أن نواقض الإسلام عشرة نواقض. (الأول:) الشرك في عبادة الله تعالى ... (العاشر:) الإعراض عن دين الله تعالى. (محمد ابن‌عبد الوهاب، مجموعة رسائل في التوحيد والإيمان، ص387).

[2]. شيخ الإسلام رحمه الله ذكر نواقض الإسلام عشرة ليس على سبيل الحصر لكنه على سبيل التمثيل؛ يعني من نواقض الإسلام هذه العشرة. (محمد ابن­عثیمین، اللقاء الشهري، ج48، ص26).

[3]. نذكر قاعدة وهي أن الذي يخرج من الملة هو يدور على أمرين. إما الإنكار، وإما الاستكبار... فجميع أنواع الردة تعود إلى هذا. إلى الإنكار أو الاستكبار. (محمد ابن­عثیمین، فتاوى نور على الدرب، ج14، ص3).

[4]. ينكر حكماً من أحكام الشريعة الظاهرة التي أجمع المسلمون عليها. (همان).

[5]. عبد العزيز بن باز، فتاوى نور على الدرب، ج4، ص107.

[6]. وترك الصلاة ردة عن الإسلام، وجحد وجوبها ردة عن الإسلام. (همان، ص139).

[7]. نواقض الإسلام كثيرة وليس لها حصر، لأن عددها قد يحصره زيد ولا يحصره عمرو حسب آراء العلماء واجتهادهم واستنباطهم الأحكام من الأدلة الشرعية، فقد يعدها زيد مثلا أربع‌مائة ناقض ويعدها الآخر خمس‌مائة ناقض، لأنه استنبطها من أدلة أخرى، فهذا يخضع للأدلة الشرعية، نواقض الإسلام تخضع للأدلة الشرعية. (همان، ص107).

[8]. كثير من الشباب المسلم بل نستطيع أن نقول مع الأسف أكثرهم لا يصلون، ... هذا لا يجوز تكفيره. (ناصر الدین البانی، موسوعة البانی، ج4، ص249). با توجه به اعتراف البانی به تارک الصلاة بودن اکثر جوانان خودشان و بنابر دیدگاه بن باز و ابن­عثيمين، باید اکثر جوانان وهابی کشته شوند.

[9] . من أنكر من الإسلام ما هو معلوم بالدين بالضرورة فهو كافر. (همان، ص 43).

برگرفته از مقاله «بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل»

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه