مقالات > جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۴ تعداد بازدید: 207

افکاری چون جاهلیت جوامع اسلامی باعث شد گروهای تکفیری و به‌اصطلاح خود، سلفی جهادی شکل بگیرد که دست به چپاول اموال و ناموس مسلمانان می‌زنند و خون مسلمانان را با اندک بهانه‌ای مباح می‌دانند.



نويسنده : رحیم صبور
افکاری چون جاهلیت جوامع اسلامی باعث شد گروهای تکفیری و به‌اصطلاح خود، سلفی جهادی شکل بگیرد که دست به چپاول اموال و ناموس مسلمانان می‌زنند و خون مسلمانان را با اندک بهانه‌ای مباح می‌دانند. این گروه برای جاهلیت احکامی مترتب کردند که جز ضرر و زیان چیز دیگری در پی نداشته است و نه‌تنها به پیش‌برد اهداف اسلام کمکی نکرده، بلکه باعث افول و انزجار جوامع دیگر از دین اسلام شده است. دشمنان نیز از این فرصت به نفع خویش استفاده کرده‌اند و با استفاده از ابزارهای تبلیغاتی، اسلام را دینی خشونت‌طلب و خون‌ریز معرفی کرده‌اند.

کلمات کليدي : سلفیه جهادی، جاهلیت، جهاد، تکفیر، سید قطب، القاعده، داعش.
مقدمه
در این چهارده قرن، گروه‌های بسیاری با ادعای داشتن تفسیر صحیح از اسلام روی کار آمده‌اند و هر یک با مبانی و تفسیر خاص خود از اسلام شروع به تبلیغ آن کرده‌اند. در قرون اخیر، پیدایش این‌گونه افراد و گروه‌ها شکل منسجم‌تر و شتاب‌زده‌تری به خود گرفته است. می‌توان گفت افرادی چون محمد بن عبدالوهاب در بُعد عقاید، و پس از او گروه‌های افراطی و رادیکالی که تحت تأثیر افکار محمد بن عبدالوهاب و سید قطب بوده‌اند، همچون گروه التکفیر والهجرة، گروه جماعة اسلامیة و جماعة الجهاد در مصر و در ادامه گروه‌های القاعده و داعش با تفسیر خاص خود از اسلام لطمات جبران‌ناپذیری بر جوامع اسلامی وارد کرده‌اند و اثرات مخربی بر جای گذاشته‌اند. افکاری چون جاهلیت جوامع اسلامی باعث شد گروهای تکفیری و به‌اصطلاح خود، سلفی جهادی شکل بگیرد که دست به چپاول اموال و ناموس مسلمانان می‌زنند و خون مسلمانان را با اندک بهانه‌ای مباح می‌دانند. این گروه برای جاهلیت احکامی مترتب کردند که جز ضرر و زیان چیز دیگری در پی نداشته است و نه‌تنها به پیش‌برد اهداف اسلام کمکی نکرده، بلکه باعث افول و انزجار جوامع دیگر از دین اسلام شده است. دشمنان نیز از این فرصت به نفع خویش استفاده کرده‌اند و با استفاده از ابزارهای تبلیغاتی، اسلام را دینی خشونت‌طلب و خون‌ریز معرفی کرده‌اند.هدف از این مقاله بررسی سیر تطور مفهوم «جاهلیت» در سلفیه جهادی و آثار این واژه در جامعه اسلامی است. هرچند درباره افکار این گروه مطالبی نگاشته شده، اما به‌ صورت مبسوط درباره این واژه تحقیقی صورت نگرفته است. لذا نیاز است در این زمینه به بررسی جاهلیت در سه دوره زمانی (قبل از القاعده، القاعده، داعش) و نیز آثار آن در جامعه اسلامی بپردازیم.


مفهوم جاهلیت
جاهلیت از ماده جهل، نقیض علم[1] است و اسم منسوب[2] به معنای منتسب به جهل است. این واژه ریشه قرآنی دارد و استعمال آن به صدر اسلام برمی‌گردد. در آیه 50 سوره مائده آمده است: )أَفَحُکمَ اَلْجاهِلِیةِ یبْغُونَ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اَللّهِ حُکماً لِقَوْمٍ یوقِنُونَ(؛ «پس آیا داوری جاهلیت را می‌طلبند؟! و برای قومی که یقین دارند، چه کسی در داوری بهتر از خدا است؟». در سه آیه دیگر[3] نیز به این واژه اشاره ‌شده است. ذیل همین آیه، مفسران به نکات مهمی اشاره کرده‌اند، از جمله اینکه منظور از حکم جاهلیت، حکم به آیین یهود است؛[4] در بعضی تفاسیر، حکم جاهلیت همان احکامی است که مخالف کتاب خدا و حکم کتاب خدا است،[5] و حکم خداوند همان حکم به قرآن است.[6] سید قطب در کتاب تفسیر خود، جاهلیت و حکم به جاهلیت را در برابر ایمان و اسلام و جامعه‌ای که در آن حکم به جاهلیت شود جامعه جاهلی در مقابل جامعه اسلامی قرار داده است.[7] محمد قطب نیز جاهلیت در این آیه را به همین معنا می‌گیرد و تفسیر می‌کند.[8]به نظر می‌رسد همه این معانی از باب تطبیق مصداق با مفهوم است؛ یعنی مواردی که در کتب تفسیری و در جاهای دیگر بیان ‌شده مصادیقی از جاهلیت است نه اینکه مفهوم جاهلیت باشد. زیرا جاهلیت معنای واحدی دارد که همان فقدان علم است، همان‌گونه که در معنای لغوی آن بیان شد و این فقدان علم در هر جایی مصداق خاص خود را دارد.


مفهوم جاهلیت قرن بیستم؛ جاهلیت نوین
بنا به دیدگاه گروه سلفیه جهادی، جاهلیت عبارت است از حالت نفسانی و کیفیت روانی که از پیروی و هدایت الهی سرباز می‌زند و حکومت خدا را در مسائل زندگی به رسمیت نمی‌شناسد. طبق دیدگاه این گروه، جاهلیت در مقابل توحید و احکام دین و حاکمیت خدا قرار می‌گیرد؛ یعنی در جامعه‌ای که در آن جاهلیت است احکام و دستورهای خدا و یکتاپرستی جایی ندارد. از دید سلفیه جهادی، جاهلیت قبل از اسلام و جاهلیت کنونی (نوین) همه در ماهیت و مفهوم یکی است و فقط در مصداق و کیفیت و برخی از ویژگی‌ها با هم تفاوت دارند نه در ماهیت.[9]در نگاه سلفیه جهادی، جاهلیت به سه دوره مهم تقسیم می‌شود:
الف. جاهلیت نخستین
این جاهلیت خود مصادیقی دارد:

    ۱. جاهلیت عرب قبل از اسلام: این قسم از جاهلیت به معنای دوره‌ای پیش از اسلام است که در مقابل علم و فرهنگ قرار می‌گیرد. از مصادیق این نوع جاهلیت وحشی‌گری و جنگ‌های خانمان‌سوز قبل از اسلام در اروپا است.[10] در سوره احزاب آیه 33 به این نوع جاهلیت اشاره ‌شده است.[11]
    ۲. جاهلیت یونان باستان (جاهلیت قدیم): در این قسم جاهلیت، دشمنی بشر با خدایان خیالی و بهای بیش ‌از اندازه به عقل دادن از مصادیق این جاهلیت است. از نظر جاهلیت یونان، بشر از راه غصب و دزدی، آتش معرفت را از چنگ خدایان بیرون می‌آورد تا در پرتو دزدی پی به اسرار آفرینش و زندگانی ببرد و از این راه خود را در صف خدایان وارد کند.[12]
    ۳. جاهلیت رومِ قدیم (جاهلیت قدیم): جاهلیت روم جاهلیت ماده و جاهلیت حواس است. مهم‌ترین انحرافات جاهلیت روم، ایمان محکم این جاهلیت به ماده است و بی‌اعتنایی آن به روح انسانی. لذت درندگی و قتل از ثمرات این نوع جاهلیت است.[13]

ب. جاهلیت قرون ‌وسطا
طغیان کلیسا و گسترش فساد آن در صومعه‌ها و دیرها و خرید و فروش جهنم و بهشت و تقسیم برات‌های مغفرت و غفران، از جمله مشخصه‌ها و ویژگی‌های منحصر به‌ فرد این قسم از اقسام جاهلیت است.[14]
ج. جاهلیت نوین
این قسم جاهلیت در قرن نوزدهم و بیستم میلادی شکل‌ گرفته است که به نظر محمد قطب جاهلیت کنونی ترکیبی از جاهلیت قدیم (یونان و روم) و جاهلیت قرون ‌وسطا است.[15] معنایی که سلفیه جهادی برای این قسم از جاهلیت مطرح کرده‌اند همان معنایی است که برای اقسام دیگر جاهلیت ذکر ‌شده است.[16] جاهلیت نوین هم خلاصه‌ای از همه این جاهلیت‌ها است، به ‌اضافه یک‌ رشته انحرافات جدید که در این عصر پیدا شده است.[17] طبق این دیدگاه و برداشت از جاهلیت، این مفهوم در مقابل علم و فرهنگ قرار نمی‌گیرد. پیشرفت سریع و بی‌نظیر علمی است که در این راه یکی از بارزترین وسایل انحراف مردم از خدا شده است، خودخواهی و مغرورشدن به علم و پیشرفت مادی خویش و پیدایش این تصور غلط که انسان قرن بیستم از خدا بی‌نیاز است، عنان‌گسیختگی زنان، خودباختگی فرهنگی، از ویژگی‌های این جاهلیت است.[18]در جمع‌بندی مفهوم جاهلیت، باید گفت واژه «جاهلیت» به ‌طور عام در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله وجود داشته است و مردم قبل از اسلام و جوامع آن زمان به این واژه متصف بودند. استعمال این واژه در زمان‌ها و دوره‌های مختلف با ماهیت واحد اما با شکل مختلف ظهور کرده است؛ اما ورود این واژه در عصر مدرن با بار معنایی خاص خود، نتیجه اندیشه ابوالاعلی مودودی[19] و شاگردش ابوالحسن ندوی[20] است. آن‌ها اندیشه‌های غربی و کمونیستی را، ولو اینکه در درون جوامع اسلامی باشد، جاهلی نامیدند.[21]
بررسی مفهوم جاهلیت در گروه‌های سلفیه جهادی
با توجه به اینکه استفاده از مفهوم جاهلیت در گروه‌های سلفیه جهادی به‌ مرور زمان فرق کرده است لذا لازم است این واژه را در ادوار زمانی مختلف بررسی و نقد کنیم تا روشن شود مصادیق جاهلیت در دوره‌های زمانی مختلف چه تغییری کرده است. با تتبع در نوشته‌های رهبران این گروه، جاهلیت در سه دوره زمانی مصادیق متغیری داشته که در ادامه به آن اشاره می‌شود.
الف. جاهلیت از نگاه گروه‌های جهادی قبل از القاعده
قبل از تشکیل القاعده گروه‌های سلفی جهادی مختلفی، به دست افراد رادیکالی که تحت تأثیر مفهوم جاهلیت بودند، تشکیل شد. در ذیل به بررسی تأثیر مفهوم جاهلیت در افکار رادیکالی این گروه‌ها می‌پردازیم.


حزب التحریر یا آکادمی ارتش با رهبری صالح سریه[22]
این گروه به رهبری صالح سریه تمام جوامع اسلامی کنونی را جاهلی دانسته است. نزد این گروه، خودنمایی زنان و مردان، رقص، توهین به دین، انجام‌ندادن فرایض به‌ صورت علنی، وجود خمر و زنا و قمار به ‌صورت علنی، و وجود دیگر رذایل از مصادیق این جاهلیت است. البته او قائل به جهل و کفر افراد نیست و فقط حکومت‌ها را به جهل و کفر متهم می‌کند.[23]به نظر رهبران این گروه، دولت نه‌تنها حمایتی برای مبارزه با جاهلیت نمی‌کرد، بلکه با مسلمانانی که قصد مقابله با جاهلیت داشتند مواجه می‌شد و از فعالیت آن‌ها جلوگیری می‌‌کرد. لذا این گروه درصدد بودند با به دست آوردن حکومت و تشکیل دولت اسلامی با جاهلیت مبارزه کنند.[24]


گروه التکفیر و الهجره به رهبری شکری احمد مصطفی[25]
این گروه در دهه هفتاد میلادی با رهبری علی اسماعیل و شکری احمد مصطفی (از جوانان اخوان‌المسملین) شکل گرفت. آن‌ها تحت تأثیر افکار سید قطب برای رهایی از جامعه جاهلی، در گوشه‌هایی از شهر قاهره، اسکندریه و جیزه، واحدهای مسکونی برای اعضای خود اجاره کرده بودند و در آنجا زندگی می‌کردند و در سال 1973 به کوه‌ها و غارها مهاجرت کردند. در نظر این گروه، تمام کسانی که تابع این گروه نبودند کافر محسوب می‌شدند. تمام عصرها بعد از قرن چهارم قمری عصرهای جاهلیت شناخته می‌شد. هجرت از جامعه جاهلی مهم‌ترین عنصر در قاموس این گروه شناخته می‌شد که برای رهایی از جامعه جاهلی تدارک دیده ‌شده بود؛ عنصری که به‌خوبی در کلام سید قطب به‌ عنوان یکی از مفاهیم ظهور و بروز دارد.[26]گروه مذکور دوران کنونی را شبیه دوران پیامبر می‌داند و شکری مصطفی به‌ عنوان رهبر این گروه خود را شبیه پیامبری می‌دانست که باید مردم را نجات دهد. شکری مصطفی دوران خود را دوران جاهلی می‌داند که او می‌خواهد با کمک گروه خود جامعه را از جاهلیت به‌ سوی اسلام هدایت کند. او مؤسسات و لشکر و دیگر تشکیلات را جاهلی و غیراسلامی و دارای فسق و فجور می‌داند.[27]


گروه الجهاد به رهبری محمد عبدالسلام فرج[28]
این گروه نیز در دهه هفتاد پا به عرصه وجود گذاشت و با کمترین افراد شروع به کار کرد. رشد این گروه زمانی بود که در مدارس و دانشگاه‌ها شهرت یافت. تشکیلات منسجم از ویژگی‌های آن بود. از جمله افراد شاخص در این گروه محمد عبدالسلام فرج، صاحب کتاب الفریضة الغائبة، است. می‌توان به ‌عنوان مهم‌ترین مرام‌نامه این گروه آثار ابن‌تیمیه و سید قطب را نام برد.[29]بنا به گفته عبدالسلام فرج، پس از سال 1924 که خلافت اسلامی از بین رفت، جامعه دوباره به جاهلیت بازگشت. او علت این بازگشت را از بین رفتن احکام اسلام و جایگزین‌شدن احکام غیراسلامی اعلام می‌کند. درنتیجه این تغییر، جامعه کنونی مسلمانان تبدیل به دارالکفر شده است. او در ادامه حاکمان سرزمین‌های اسلامی را به دلیل حکم به جاهلی‌کردن، محکوم‌ به ارتداد و کفر می‌کند.[30] متهم‌کردن جامعه به جاهلیت باعث ترور انور سادات، رئیس‌جمهور مصر، و 9 عملیات خشونت‌بار دیگر به منظور مبارزه با حکومت جاهلی آن زمان شد.[31]


گروه افغان‌العرب با رهبری عبدالله عزام[32]
عبدالله عزام، به ‌عنوان یکی از برجسته‌ترین رهبران سلفیه جهادی، در دوره دوم به مسئله جاهلیت و فرو رفتن جامعه در گرداب مشکلات اشاره می‌کند و به ‌عنوان نمونه بارز به جوامع غربی می‌پردازد.[33] او به سخنانی از دانشمندان غربی و آمریکایی، که اعتراف به سقوط جامعه خود و دوری از مسائل انسانی دارند، اشاره می‌کند.[34] به نظر او، جامعه کنونی غوطه‌ور در ضلالت و جاهلیت است.[35] راه برون‌رفت از این مشکل، چیزی جز اسلام و جاری‌کردن برنامه‌های اسلام نیست. نباید از تأثر افکار عبدالله از افکار و اندیشه‌های سید قطب، به‌ عنوان پدر معنوی سلفیه جهادی، غافل شد خصوصاً وقتی دیده می‌شود که عزام در تحلیل و تبیین اندیشه‌های سید کتاب می‌نویسد.[36]در نظر او، حکمی که به ‌واسطه بشر وضع می‌شود مصداق حکم جاهلیت و تحت آیه )أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ( قرار می‌گیرد.[37] و هر کسی که چنین حکمی کند کافر، و از دایره اسلام خارج است.[38] او همچنین در تعریفی جوامع جاهلی را جوامعی می‌داند که حکم غیرخدا در آن اجرا شود.[39] گردن‌نهادن به احکام قومیت همچون قوم ایرانی و کردی (که مصداق جاهلیت است)، شخص را در زمره کفار قرار می‌دهد و درنتیجه آن تمام احکام شخص کافر بر روی آن شخص پیاده می‌شود.[40] به عقیده او، باید حکومت اسلامی را بر روی زمین برقرار کنیم تا در زیر سایه آن بتوان با جامعه جاهلی مبارزه کرد.[41]به‌ طور کلی، در این دوره زمانی از سلفیه جهادی (دوره قبل از تشکیل القاعده) می‌توان چنین گفت که به نظر رهبران این دوره، احکامی که در جوامع جاهلی اجرا می‌شود همه برخلاف احکام الهی است. زیرا آن جامعه یا به‌ طور کامل در کفر و جاهلیت فرو رفته، مانند جوامع غربی و یهودی و مسیحی که باید گفت این جامعه ممحض در جاهلیت است یا فقط پوسته‌ای اسلامی دارد و خبری از اجرای احکام اسلامی در آن نیست که درنتیجه باز آن جامعه، جامعه جاهلی است؛ یعنی به ‌جای اجرای فرمان‌های اسلام دست به دامن احکام جاهلی و غیراسلامی شدند؛ زیرا نمی‌تواند بعضی از احکام، اسلامی و بعضی دیگر جاهلی باشد. در اندیشه رهبران این گروه‌ها جامعه جاهلی قابل‌جمع‌شدن با احکام اسلامی نیست. در جامعه جاهلی، قانون‌گذار بشر است که با دست خود قوانینی را به وجود آورده و آن را جایگزین احکام الهی کرده است. تشریع و تحلیل محرمات، تبعیت از حاکم جور، قانون‌گذاری به شیوه غربی‌ها، بدحجابی و بی‌حجابی در جوامع همه از احکام جاهلی است که باید با آن مبارزه شود.[42]همان‌طور که مشاهده می‌شود، در این دوره بیشتر تمرکز رهبران این گروه‌ها، بر سران حکومت‌های اسلامی بود و به فکر براندازی آن‌ها بودند. هرچند در پاره‌ای از موارد پا را فراتر گذاشته، به حکومت‌های غربی و آمریکا نیز به‌ عنوان مصداق جاهلیت اشاره کردند.


ب. جاهلیت از نگاه گروه جهادی القاعده
گروه القاعده ابتدا با داعیه جهاد برای دفاع از سرزمین‌های اسلامی در افغانستان به دست عبدالله عزام و اسامه بن‌لادن[43] تشکیل شد. هدف این گروه مبارزه با دول غربی و بیگانه‌ای اعلان ‌شده بود که وارد خاک کشورهای مسلمان (در آن زمان افغانستان) شده بودند. این گروه با پیوستن ایمن الظواهری و زرقاوی و جذب نیروی بیشتر قدرت بیشتری یافت. هدف این گروه تشکیل حکومت اسلامی و مبارزه با دول غربی و حاکمان کشورهای اسلامی و گستراندن اسلام به تمام جهان بود.[44] دامنه فعالیت‌های این گروه به دیگر کشورهای اسلامی از جمله یمن، سودان و برخی دیگر از کشورهای آفریقایی نیز کشانده شده است. این گروه که خود را سلفیه جهادی می‌نامد به عملیات نظامی علیه نظامیان و غیرنظامیان دست می‌زند و هنوز به فعالیت خود ادامه می‌دهد. برخی فعالیت‌های تروریستی گروه القاعده عبارت است از: بمب‌گذاری در هتل عدن در سال 1992، بمب‌گذاری در مرکز تجاری جهانی، کشتن نوزده سرباز آمریکایی و ده‌ها عملیات خرابکارانه دیگر.[45]بن‌لادن، به ‌عنوان یکی از مهم‌ترین رهبران القاعده، در نامه خود به فهد بن عبدالعزیز حکم به غیر ما انزل الله را از مصادیق حکم به جاهلیت می‌داند.[46] همچنین، او حاکمان جامعه اسلامی کنونی را جاهل می‌خواند و آن‌ها را متهم به کفر و ارتداد می‌کند.[47] او فرقی بین حاکمان کشورهای اسلامی و حاکمان کشورهای غربی و آمریکا نمی‌گذارد و هر دو را به علت مانع از اجراشدن احکام اسلامی به کفر منتسب می‌کند.[48] به همین علت، جهاد نه‌تنها علیه کفار بلکه علیه مرتدان و حاکمان جامعه اسلامی نیز واجب است.[49] او تمام افراد جامعه را به جهاد علیه کفار دعوت می‌کند. بن‌لادن در این‌ باره به کلامی از سید قطب استشهاد می‌کند که او می‌نویسد جاهلیت با اسلام به‌هیچ‌وجه در یک مسیر قرار نمی‌گیرد و با هم جمع نمی‌شود، جاهلیت چه در صدر اسلام و چه در زمان کنونی و چه در زمان آینده فرقی با هم نمی‌کند.[50] بن‌لادن کفر و جهالت را به رؤسای دولت‌ها نسبت می‌دهد.[51] به نظر او، پارلمان، دین جاهلیت در مقابل دین اسلام است. بدین معنا که مجلس در مقابل خداوند و قوانین خداوند مشغول به قانون‌گذاری است و در کار خداوند دخالت می‌کند.با دقت در کلام بن‌لادن به این نتیجه می‌رسیم که مصداق جاهلیت، سران حکومت‌های اسلامی هستند که با آمریکا همکاری می‌کنند و نیز کشورهای غربی و آمریکا. او سعی دارد مردم را تحریک به جهاد برای مبارزه با سران حکومت‌های اسلامی کند؛ خصوصاً مبارزه با نظام طاغوت، یعنی آمریکا و غربی‌هایی که در کشورهای اسلامی مستقر شدند. لذا در دو مرحله مواضع و دشمنی خود را با آمریکا اعلام می‌کند؛ در مرحله اول، روی سخن او با نظامیان اروپایی و آمریکایی است که در افغانستان مستقر هستند و در مرحله دوم روی سخن او با تمام آمریکایی‌ها در هر منطقه از جهان است که به آن‌ها اعلام جنگ می‌کند. از شواهدی که نشان می‌دهد دشمن او و مصداق جاهلیت در نظر او آمریکا است، انفجارهایی است که او علیه آمریکا سامان‌دهی کرد، از جمله این موارد انفجار بمب در مقابل سفارت آمریکا در کشور افغانستان است.[52]ابو عبدالرحمن ایمن الظواهری،[53] از دیگر رهبران این گروه، اجرای احکام اسلامی در جامعه را شرط لازم برای تبدیل جامعه به دارالاسلام می‌داند و فرق بین جامعه جاهلیت و جامعه اسلامی را در همین می‌داند.[54] در جامعه‌ای که قانون بشریت به ‌جای قانون الهی حاکم شود و بشریت برای جامعه تصمیم بگیرد و قانون‌گذاری کند، آن جامعه، جامعه‌ای جاهلی می‌شود.[55] در نظر او، کشورهای اسلامی بلاد کفر هستند، زیرا احکام اسلامی در آن پیاده نمی‌شود[56] و علت اجرانشدن احکام اسلامی در کشورهای به‌ظاهر اسلامی حکام کافر آن هستند. لذا باید برای عزل این حکام جهاد کرد و این جهاد بر همه واجب است.[57] تکیه ‌بر سخنان سید قطب در کلام ایمن الظواهری به‌خوبی مشهود است، با این تفاوت که سید تمام جامعه را جامعه جاهلی می‌داند، اما ایمن الظواهری فقط حکومت را متهم به جهالت می‌کند.[58] او در نامه‌ها و کتب مختلف خود به این مسئله اشاره دارد.[59]از دیگر رهبران این دوره ابومصعب سوری[60] است. او دهه هشتاد میلادی را دهه مبارزه با جاهلیت می‌داند که به پیروی از سید قطب برای از بین‌بردن جاهلیت مجاهدت می‌کردند.[61] به نظر او، هر کس مشارکت بشر را در حکم خداوند تجویز کند به بیراهه رفته است و در واقع اجرای قوانین بشری به‌ جای قانون اسلام و حکومت اسلامی را از طرح‌های جاهلیت می‌داند.[62] در جای دیگری به کلام سید قطب استشهاد می‌کند که مجتمع اسلامی تشکلی غیر از تشکل جوامع جاهلی دارد که این مجتمع متشکل از نیروها و گروه‌ها است که در مقابل جاهلیت مجاهدت می‌کند.[63] او عقیده دارد جوامع اسلامی دوباره به جاهلیت برگشتند. لذا برای رهایی از این جاهلیت باید سلاح به دست گرفت و با آن جنگید.[64]از دیگر رهبران برجسته این دوره ابومحمد مقدسی[65] است. او نیز مثل دیگر هم‌کیشان خود جامعه کنونی را فرورفته در جاهلیتی همچون جاهلیت دوران پیامبر، بلکه بدتر از آن، می‌داند. به نظر او، عقاید، آداب ‌و رسوم، حتی بعضی از علوم همچون فلسفه، جاهلیت است. او می‌نویسد باید بر این جامعه جاهلی چیره شویم.[66] در نظر او، جهاد با کفار و حاکمان مرتد جامعه اسلامی واجب است.[67] در اندیشه مقدسی دعوت و جهاد مکمل یکدیگرند و هر یک مسئولیتی را در اعمال توحید به دوش دارند.[68]ابوقتاده فلسطینی،[69] به‌ عنوان دیگر رهبر القاعده، با استشهاد به کلامی از سید قطب جامعه کنونی را جامعه جاهلی نوین می‌داند که مزین به نیرنگ و دورویی است که درنتیجه آن حقیقت در پشت آن پنهان مانده است.[70] در نظر ابوقتاده، اهل اسلام نسبت به دین اسلام جاهل‌اند.[71] او با این عقیده که اکنون امت اسلام در شرک و جهل فرو رفته است، وظیفه گروه سلفیه جهادی را نجات کامل دین اسلام از جهالت و شرک و بازگرداندن آن به همان دوران پیامبر صلی الله علیه و آله و صحابه می‌داند.[72] دشمن به نظر او یهود و سران حکومت‌های اسلامی هستند.[73] او در پاسخ به این پرسش که «چرا جهاد واجب است؟» می‌نویسد: «جهاد برای مبارزه با جاهلیتی است که جامعه به آن مبتلا شده است».[74]با توجه به گفته‌های رهبران این گروه، مصداق بارز جاهلیت در این دوره، آمریکا و جوامع غربی است. درنتیجه باید برای رهایی از این جاهلیت مبارزه کرد. زیرا این کشورها وارد خاک‌های جوامع اسلامی‌ شده بودند. لذا رهبران این گروه، آمریکا و کشورهای غربی متجاوز به خاک افغانستان را جامعه جاهلیت نامیدند و جوانان کشورهای اسلامی را به مبارزه با آن‌ها دعوت کردند.


ج. جاهلیت از نگاه گروه جهادی داعش[75]
از دیگر گروه‌هایی که تحت تأثیر افکار سید قطب و محمد بن عبدالوهاب پا به عرصه ظهور گذاشت و باز به با این ادعا که می‌خواهد اسلام و حاکمیت اسلامی را زنده و با جاهلیت مبارزه کند گروه تروریستی داعش است که اکنون بیشترین فعالیت تروریستی خود را بر روی دو کشور مسلمان سوریه و عراق تمرکز داده است. این گروه با بی‌رحمی هرچه‌ تمام‌تر و به نام اسلام و مبارزه با کفر و جاهلیت در حال کشتار مردم مسلمان این دو کشور است و به‌ جای قتال با بیگانگان و کفار، دشمن خود را مسلمانان دانسته، با بی‌رحمی هرچه ‌تمام‌تر به قتل‌عام آن‌ها و چپاول ناموس و مال و به یغما بردن ثروت این کشورها می‌پردازد.[76]یکی از مهم‌ترین رهبران این دوره ابومصعب زرقاوی[77] است. زرقاوی نیز همچون سید قطب جوامع را فرورفته در جاهلیت می‌داند. جاهلیتی که او معنا می‌کند مانند جاهلیتی است که سید معنا می‌کند؛ یعنی عبودیت غیرخدا به ‌جای عبودیت خداوند و تشریع احکامی که به دست خود، آن را جعل کرده‌اند. در نظر او، جاهلیت به سه دوره اول، وسطا و جاهلیت کنونی (نوین) تقسیم می‌شود. در جاهلیت کنونی تشریع به دست بشر صورت می‌گیرد و حلال خدا حرام و حرام خدا حلال می‌شود.[78] او متولیان حکومت در کشورهای اسلامی را متهم به ‌حکم‌کردن به ‌حکم جاهلیت می‌کند،[79] و علت غوطه‌ورشدن مردم کشورهای اسلامی در جهل و دوری از احکام را همین حکام می‌داند. دعوت به مبارزه با طاغوت و شرک به ‌وسیله جهاد از راهکارهای او است.[80] وی رافضه را متهم به ناآگاهی از اسلام و احکام اسلام می‌کند و آن‌ها را بی‌خبر از دنیای اسلام می‌داند و در این ‌باره خواستار اتحاد علمای اهل سنت در مقابله با روافض است.[81] او روافض را دشمن اصلی خود معرفی می‌کند و برای اسلام، آنان را بدتر از آمریکا می‌داند.[82] به نظر می‌رسد استفاده او از مفهوم جاهلیت برای بخشی از جامعه اسلامی یعنی شیعه است.در این دوره (عصر داعش) مصداق بارز جامعه جاهلی، شیعه و شیعیان و هر فردی از اهل سنت است که با شیعه هم‌نوا باشد.
آثار جاهلیت بر جوامع اسلامی
پس از بررسی جاهلیت و بار معنایی آن، باید دید آثاری که این واژه بر جوامع اسلامی گذاشته چه بوده است. در ذیل به اهم این آثار اشاره می‌شود:
الف. گسترش جریان‌های تکفیری
در قرن بیستم و بیست‌ویکم، با تکیه‌ بر مفهوم جاهلیت و عَلَم‌کردن آن و داعیه مبارزه با آن، هر روز بر تعداد این گروه‌های تروریستی در سراسر جهان، خصوصاً در کشورهای اسلامی، افزوده می‌شود. جا دارد در اینجا به برخی از مهم‌ترین این گروه‌ها در این سه دوره زمانی اشاره شود:

    ۱. گروه جماعت المسلمین (تکفیر و هجرت).[83]
    ۲. گروه جماعت اسلامیه در مصر (جماعة الجهاد).[84]
    ۳. گروه تروریستی القاعده (القاعده افغانستان، القاعده عراق و ...).[85]
    ۴. گروه تروریستی داعش.[86]

این‌ها فقط بخشی از ده‌ها گروه سلفیه جهادی است که به نام اسلام و مبارزه با جاهلیت در کشورهای اسلامی برای نابودی اسلام و مسلمانان به وجود آمدند و فعالیت می‌کنند.
ب. اسلام‌هراسی در غرب
گروه‌های سلفی جهادی با تکیه ‌بر مفهوم جاهلیت و برای مبارزه با آن، دست به اقدامات خشونت‌باری زدند که به ‌جای پیش‌برد و رسوخ اسلام در قلب مردم جهان باعث ترس و هراس جوامع بشری خصوصاً کسانی شدند که با اسلام حقیقی یعنی جوامع غربی آشنایی چندانی نداشتند. صهیونیست جهانی پس از به وجود آمدن گروه‌های سلفی جهادی که به اسم اسلام دست به کشتار فجیعانه مردم و مسلمانان می‌زدند از این فرصت به‌خوبی برای تخریب اسلام و اسلام‌هراسی استفاده کردند.رسانه‌ها، احزاب سیاسی و برخی از اندیشمندان سیاسی غرب با تکیه ‌بر خشونت منشعب‌شده از مفاهیمی همچون جاهلیت، نقش اساسی در گسترش اسلام‌هراسی و درنهایت اسلام‌ستیزی در این قاره داشته‌اند. لذا دیده می‌شود جوی نامناسب برای اسلام و برخی از ساکنان مسلمان در جوامع اروپایی به وجود آمده است.[87]ادوارد سعید، در مقدمه کتاب خود، اسلام و رسانه‌ها، در سال 1996، سیمای جهان اسلام را در رسانه‌های غربی در دوران پس از جنگ سرد، با شاخصه‌های ذیل معرفی می‌کند: متحدان دارالاسلام، دین تروریستی، تشنگان خون، خطر برای غرب و سوءاستفاده از زنان. یکی از جدیدترین نمونه مطالعات درباره چگونگی تصویر اسلام در رسانه‌های آلمانی، پژوهشی است به نام «چهره خشن و تضادگرایی اسلام» در شبکه‌های تلویزیونی ARD و ZDF آلمان به مدیریت کی حافظ صورت می‌گیرد که بیش از 80 درصد برنامه‌های او درباره اسلام، بار منفی اسلام‌هراسی دارد و طبق ارزیابی به‌عمل‌آمده، در 24 درصد از آن، از مسئله گروه‌های تکفیری استفاده ‌شده است.[88]در فرانسه، حزب جبهه ملی، توانست با ایجاد هراس از حضور مسلمانان و ارتباط‌دادن آنان با تروریسم، جایگاه سیاسی درخور توجهی در فرانسه در سال‌های گذشته کسب کند.[89] اوج این اسلام‌هراسی از یازدهم سپتامبر 2001 در جریان حمله القاعده به برج‌های دوقلو به اسم مبارزه با جاهلیت اتفاق افتاد که بعد از آن مسئولان مختلف بلوک غرب اقدام به توهین به اسلام و وارونه نشان‌دادن آن در سخنرانی‌ها و مقالات خود کردند.[90]به‌جرئت می‌توان گفت بیشترین عامل مؤثر در اسلام‌هراسی برگرفته از همین گروه‌های سلفیه جهادی است که با تکیه ‌بر مفاهیم غلطی چون جاهلیت جوامع و ... به اعمال خشونت‌بار و متحجرانه و ضدبشریت دست زدند و بهانه‌ای به دست دشمنان برای هراساندن جهانیان از اسلام دادند.
ج. جنگ مذهبی و تفرقه
گاه دیده می‌شود که گروه‌های سلفیه جهادی، به اسم مبارزه با جاهلیت و دشمنان اسلام، اهل سنت را برای مبارزه با دیگر طوایف مسلمانان از جمله شیعه فرا می‌خوانند و از آن‌ها برای مقابله با خطر شیعه تقاضای اتحاد دارند که درنتیجه به اهداف دشمن، که همان جنگ مذهبی است، کمک بیشتری کنند. در این ‌بین جوانان خام و مغرور و جاهل به حقیقت مسئله به دام آنان می‌افتند و در واقع به برادرکشیِ مد نظر استکبار اقدام می‌کنند. ترور شخصیت‌های مذهبی علوی و شیعی در سوریه به دست گروه‌های سلفی جهادی، راه را برای رودررو قراردادن اهل سنت و شیعه و درنتیجه آن تبدیل جنگ سیاسی به جنگ مذهبی مهیا می‌کند.[91] تخریب اماکن مذهبی شیعه و توهین به مقدسات شیعه به دست گروه داعش و نشان‌ندادن واکنش شایسته از سوی علمای اهل سنت باعث دامن‌زدن به این مسئله خواهد شد.[92]


د. برداشت سوء از مفاهیم اسلامی

  تکفیر
واژه «تکفیر» از واژه‌هایی است که صبغه اسلامی دارد و در قرآن نیز به ‌کار رفته است. گروه سلفیه جهادی با استفاده از این مفهوم به اعمال خلاف انسانیت و رویه اسلام دست زدند و می‌زنند. به نظر این گروه، احزاب و کسانی که در این احزاب عضو هستند و تمام تشکیلات آن کافرند؛ زیرا روش آن‌ها برخلاف اسلام و احکام اسلام و مطابق با جاهلیت است. همچنین، تمام کسانی که به احکام اسلام اعتراض دارند کافرند و هر قانونی که با قانون اسلام مخالف باشد کفر محسوب می‌شود.[93] در نظر این گروه، اسلام برای مبارزه با جهل و کفر آمده است. لذا هر کس به مظاهر جاهلیت و کفر چنگ زند کافر است.[94]

  جهاد
در نگاه این گروه، جهاد ابزاری است برای از بین بردن جاهلیت و برقرارکردن حکومتی اسلامی و جامعه اسلامی. این گروه جهاد را بر هر مرد و زن مسلمانی واجب می‌داند.[95] گروه «سلفیه جهاد»، با برداشت سلیقه‌ای از مفهوم جهاد، به منظور مقابله با جاهلیت، دست به کشتار مسلمانان و دیگر اقشار مردم از هر فرقه و مذهبی بدون هیچ‌گونه جرمی و بدون هیچ‌گونه دادگاهی زده است و درنتیجه آن باعث به تاراج‌رفتن جان و مال و ناموس و کشتار زنان و کودکان، و آواره‌شدن میلیون‌ها انسان بی‌گناه شده‌اند. البته باید گفت اعمال این گروه قتال است نه جهاد؛ زیرا جهاد علیه دشمن و کفار است، اما این گروه بیشتر با مسلمانان جنگ دارند تا با کفار. لذا این گروه مشغول به قتال و کشتار مسلمانان است.[96]

   هجرت و کناره‌گیری از جامعه جاهلی
تفکر هجرت، که از دیگر مفاهیم اسلامی است و به دوران پیامبر و هجرت ایشان از مکه برمی‌گردد، یکی دیگر از مفاهیمی است که از آن برداشت سوء شد. برای نمونه، گروه شکری مصطفی با تکیه ‌بر این واژه و جاهلی‌دانستن جامعه و هجرت به واحدهای مسکونی در کنار شهر، شروع به جذب نیرو کرد. او در ادامه با تبلیغات جذاب و دروغین خود جوانان پسر و دختر را جمع کرد و حتی آن‌ها را بدون اجازه پدر و مادر و به‌دور از خانواده به ازدواج یکدیگر درآورد.[97]هجرت و گوشه‌گیری از جامعه تفکری است که این گروه از مهم‌ترین رهبر معنوی خود، یعنی سید قطب، گرفته است؛ تفکری که با قیاسی اشتباه میان دوران سید قطب با دوران پیامبر صورت گرفته است. او عقیده داشت پیامبر در زمان ضعف از جامعه جاهلی کناره گرفت و پس از تشکیل جامعه اسلامی به جنگ جامعه جاهلی آمد، درنتیجه در این دوران نیز باید از جامعه جاهلی فاصله گرفت و پس از تشکیل و تقویت جامعه اسلامی برای مبارزه به ‌سوی جامعه جاهلی آمد.[98]


ه. ویرانی‌های سرزمینی و عقب‌افتادگی علمی و اقتصادی
اولین شرط پیشرفت جامعه، وجود امنیت و آرامش است. اگر در جامعه و کشوری امنیت برقرار نباشد نه‌تنها سرمایه‌گذاران خارجی در آن کشور سرمایه‌گذاری نمی‌کنند بلکه سرمایه‌گذاران داخلی نیز به دلیل نداشتن امنیت جانی و مالی آن سرزمین را ترک می‌کنند. مهم‌تر از آن، سرمایه واقعی آن جامعه، که متفکران و دانشمندان عرصه‌های مختلف است، از آن جامعه به دیگر جوامع که دارای آسایش‌اند کوچ خواهند کرد تا بتوانند نبوغ فکری و دانش خود را به عرصه ظهور برسانند. اکنون ‌که جوامع اسلامی به بلای خانمان‌سوز مبتلا شده است و دیگر جای امنی برای هیچ طیفی از افراد مذکور وجود ندارد چگونه می‌توان توقع پیشرفت جوامع اسلامی را داشت. علاوه بر این، بمب‌گذاری در ساختمان‌های اداری، زیربناهای تجاری و راهبردی، که ساخت هر کدام از آن‌ها نیاز به زمان مدید و بودجه‌های کلان دارد، از دیگر آثار مخرب این گروه‌ها است.


نتیجه
گروه‌های سلفیه جهادی، در دوره‌های مختلف، از واژه «جاهلیت»، که ریشه قرآنی هم دارد، برای اهداف خود که مبارزه با کفر و حکام کافر و ایجاد حکومت اسلامی و اعتلای اسلام بود، استفاده کردند. در دوره اول، جوامع اسلامی، به پیروی از سید قطب جاهلی شناخته شد و رهبران این دوره برای رهایی از جامعه جاهلی، هجرت و جهاد را به ‌عنوان دو عامل مهم پیشنهاد کردند. هرچند در عمل هیچ منفعتی برای دنیای اسلام نداشت. در دوره دوم، مصداق جاهلیت آمریکا و کشورهای هم‌پیمان با آمریکا شناخته شد که جهاد با آنان را در پیش گرفتند که باز هیچ منفعتی برای اسلام و مسلمانان نداشت و در دوره سوم مصداق بارز جاهلیت شیعیان شناخته شدند و راه مبارزه با آن‌ها نیز جهاد معرفی شد. این‌ها همه برای اعتلای اسلام و مسلمانان است! هرچند آنچه در عمل دید شد و می‌شود عکس این مطلب است؛ یعنی نه‌تنها اعتلا و پیشرفت اسلام را نمی‌بینیم بلکه جهان اسلام در اثر حملات گروه‌های سلفیه جهادی به انحطاط رفته است. سوءبرداشت از این واژه در جهان اسلام آثاری چون افزایش تعداد گروه‌های تکفیری با هدف رسیدن به اغراض شیطانی خود، اسلام‌هراسی که دشمن از دیرزمان به دنبال آن بود، کشیده‌شدن جوامع اسلامی به سمت جنگ‌های مذهبی، از بین رفتن فرصت‌ها و صدمات و لطمات جبران‌ناپذیر به مال، ناموس و جان مردم است که هیچ انسان آزادمنشی نمی‌توان به‌راحتی غم و اندوه آن را فراموش کند. 

منابع

    ۱. قرآن کریم.
    ۲. ابراهیم نژاد، محمد، داعش؛ دولت اسلامی عراق و شام، قم: دار الاعلام لمدرسة اهل ‌البیت، چاپ اول، 1393.
    ۳. ابن ابی زمنین، تفسیر القرآن العزیز، قاهره: الفاروق، چاپ اول، 1423.
    ۴. ابن جبر، مجاهد، تفسیر مجاهد، مصر: دار الفکر الاسلامی، چاپ اول، 1410.
    ۵. ابن فارس، احمد، معجم مقائیس اللغة، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول، 1404.
    ۶. ابوقتاده فلسطینی، «عندما تکفّر القری»، ص2، برگرفته از: tawhed.ws
    ۷. استرآبادی، رکن‌الدین، شرح الرضی علی الشافیه، بی‌جا: الثقافة الدینیة، چاپ اول، 1425.
    ۸. اسماعیلی، حمیدرضا، القاعده از پندار تا پدیدار، تهران: مؤسسه اندیشه‌سازان نور، چاپ دوم، 1390.
    ۹. امیرخانی، علی، «ابوالاعلی مودودی و جریان نوسلفی‌گری»، مجله معرفت کلامی، س1، ش3، 1389.
    ۱۰. أیمن الظواهری، الحصاد المر؛ الاخوان المسلمین فی ستین عاماً، مرکز الفجر، tawhed.ws.
    ۱۱. برگن، پیتر ال.، اسامه بن لادن، ترجمه: عباس‌قلی عباسی‌فرد، تهران، چاپ اول، 1390.
    ۱۲. بن لادن، اسامه، النزاع بین حکام آل سعود والمسلمین والسبیل إلی حله، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۱۳. بن‌لادن، اسامه بن محمد، الأرشیف الجامع لکلمات و خطابات اسامه بن محمد بن‌لادن، چاپ اول، 7 جمادی الأولی 1427، tawhed.ws.
    ۱۴. بن‌لادن، اسامه بن محمد، الرسالة الرابعة إلی أهل العراق خاصة و المسلمین عامة: بشائر النصر، وتذکیر بالحقائق والأحکام، ورسالة إلی أمة الاسلام، وبیعة أبو مصعب الزرقاوی أمیراً للقاعدة فی بلاد الرافدین، 15 ذوالقعدة 1425، tawhed.ws.
    ۱۵. بن‌لادن، اسامه بن محمد، الرسالة السادسة إلی الأمة الاسلامیة: التحریض والحث علی الجهاد، 12 ذوالقعدة 1424، tawhed.ws.
    ۱۶. پوراسماعیلی، نجمیه، مرکز مطالعات بین‌المللی صلح، 1390، «peace-ipsc.org».
    ۱۷. تحت نظارت ایمن الظواهری، الحوار مع الطواغیت مقبرة الدعوة والدعاة، من مطبوعات جماعة الجهاد، بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.
    ۱۸. ثعلبی، أحمد بن محمّد، الکشف والبیان عن تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اوّل، 1422.
    ۱۹. الجهنی، مانع بن حماد، الموسوعة المیسرة فی الادیان والمذاهب والاحزاب المعاصرة، ریاض، چاپ پنجم، 1424.
    ۲۰. الحوار مع الشیخ أبی مصعب الزرقاوی، مؤسسة الفرقان، tawhed.ws.
    ۲۱. رازی، ابن ابی حاتم، تفسیر القران العظیم، عربستان سعودی: مکتبة نزار مصطفی الباز، الطبعة الثالثة، 1419.
    ۲۲. رفعت، سید احمد، النبی المسلح الرافضون (1)، عربستان: ریاض الرئیس، چاپ اول، 1991.
    ۲۳. رفیعی، محمد طاهر، «تأثیر تفکر جهادی «عبدالله عزّام» در گسترش خشونت‌های القاعده»، در: مجموعه مقالات کنگره جهانی جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام، ج1، قم: دار الاعلام لمدرسة اهل‌البیت (ع)، چاپ: یکم، 1393.
    ۲۴. زرقاوی، أبو مصعب، «من معانی استشهاد الشیخ أبو مصعب الزرقاوی»، عطیة الله، tawhed.ws.
    ۲۵. زرقاوی، أبو مصعب، کلمات مضیئه، بی‌جا، بی‌نا، الطبعة الاولی، 1427، tawhed.ws.
    ۲۶. الظواهری، ایمن، اعزاز رایة الاسلام ... رسالة فی تأکید تلازم الحاکمیة والتوحید، بی‌جا: مؤسسة السحاب، tawhed.ws.
    ۲۷. عدالت‌نژاد، سعید، «سلفیان تکفیری چه کسانی هستند و چه عقایدی دارند؟»، در: http://www.khabaronline.ir/detail/295703/culture/religion
    ۲۸. عزام، عبدالله، الاسلام والمستقبل البشریه (اسلام و آینده بشریت)، ترجمه: محمدابراهیم کیانی، بی‌جا: بی‌تا، در: agheedeh.com.
    ۲۹. عزام، عبدالله، الأسئلة والأجوبة الجهادیة، بی‌جا: بی‌تا، در tawhed.ws.
    ۳۰. عزام، عبدالله، السیرة الذاتیة، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۳۱. عزام، عبدالله، العقیدة وأثرها فی بناء الجیل، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۳۲. عزام، عبدالله، القومیة العربیة، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۳۳. عزام، عبدالله، عملاق الفکر الاسلامی (سید قطب)، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۳۴. عمر بن عبدالحکیم (ابومصعب سوری)، الثورة الاسلامیة الجهادیة فی سوریا، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۳۵. عمر بن عبدالحکیم (ابومصعب سوری)، اهل السنة فی الشام فی مواجهة النصیریة والصلیبیة والیهود، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws
    ۳۶. عمر بن محمود (ابوقتاده فلسطینی)، احسن الحدیث، بی‌جا، بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۳۷. عمر بن محمود (ابوقتاده فلسطینی)، الجهاد والاجتهاد، در: tawhed.ws.
    ۳۸. عمر بن محمود (ابوقتاده فلسطینی)، حکم الاعداد العسکری، بی‌جا، بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۳۹. عمر بن محمود (ابوقتاده فلسطینی)، لماذا الجهاد؟، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۴۰. فرج، عبدالسلام، الجهاد الفریضة الغائبة، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۴۱. قاسمی، مصطفی، آشنایی با کشورهای جهان اسلام؛ مصر، تهران: مؤسسه اندیشه‌سازان نور، چاپ اول، 1392.
    ۴۲. قاعود ابراهیم، الاخوان المسلمون فی دائرة‌ المعارف الحقیقة الغائبة، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۴۳. قطب، سید، فی ظلال القرآن، بیروت - القاهره: دار الشروق، الطبعة السابع عشر، 1412.
    ۴۴. قطب، سید، معالم فی الطریق (نشانه‌های راه)، ترجمه: محمود محمودی، تهران: نشر احسان، چاپ دوم، 1390.
    ۴۵. قطب، محمد، جاهلیت قرن بیستم، ترجمه: محمدعلی عابدی، بی‌جا: بی‌تا، در: aqeedeh.com.
    ۴۶. الکتاب الجامع لکلمات ورسائل الشیخ أیمن المفرغة، الطبعة الاولی، 1431/2010، در: tawhed.ws.
    ۴۷. کریسچن ساینس مانیتور (هیئت سردبیری)، «پیش‌گیری از جنگ مذهبی در خاورمیانه»، مترجم: داود حیدری، آمریکا، تاریخ نشر 6/1/2014، برگرفته از سایت: foreignmedia.farhang.gov.ir
    ۴۸. مقدسی، أبو محمد عاصم، عداد القادة الفوارس بهجر فساد المدارس، بی‌جا: بی‌تا، در: tawhed.ws.
    ۴۹. مقدسی، ابو محمد، وقفات مع ثمرات الجهاد، در: tawhed.ws.
    ۵۰. مقدسی، ابو محمد، هذه عقیدتنا، در: tawhed.ws.
    ۵۱. مودودی، ابوالاعلی، اسلام و جاهلیت، ترجمه: عبیدالله اسد، بی‌جا: بی‌تا، در:

www.agheedeh.com.

    ۱. مودودی، ابوالاعلی، تئوری اخلاق اسلامی، در: aqeedeh.com.
    ۲. مودودی، ابوالاعلی، حجاب، ترجمه: نعمت‌الله شهرستانی، تهران: نشر احسان، چاپ سوم، 1389.
    ۳. ندوی، علی أبو الحسن، ماذا خسر العالم بانحطاط المسلمین، مصر: الایمان، المنصورة، بی تا.
    ۴. هاشمی، حمید، «تحلیلی بر گفتمان اسلام‌هراسی غرب و بیداری جهان اسلام در مقابل آن؛ گفتمان بیم و بیداری»، در: پگاه حوزه، ش270، 1388.

 [1]. احمد ابن فارس، معجم مقائیس اللغة، ج1، ص498.[2]. رکن الدین استرآبادی، شرح الرضی علی شافیه ابن حاجب، ج1، ص370-372.[3]. سوره آل‌عمران، آیه 154؛ سوره احزاب، آیه 33؛ سوره فتح، آیه 26.[4]. أحمد بن محمّد ثعلبی، الکشف والبیان عن تفسیر القرآن، ج4، ص73؛ مجاهد ابن جبر، تفسیر مجاهد، ص310.[5]. ابن ابی زمنین، تفسیر القرآن العزیز، ج2، ص32.[6]. ابن ابی حاتم رازی، تفسیر القرآن العظیم، ج4، ص1154.[7]. سید قطب، فی ظلال القرآن، ج2، ص888.[8]. محمد قطب، جاهلیت قرن بیستم، ص10.[9]. همان، ص9-13؛ محمد قطب یکی از پدران معنوی این گروه است.[10]. همان، ص7-14 و 94.[11]. سید قطب، فی ظلال القرآن، ج5، ص314-315.[12]. محمد قطب، جاهلیت قرن بیستم، ص41.[13]. همان، ص46-48.[14]. همان، ص49-53 و 97.[15]. همان، ص36 و 41-42.[16]. همان، ص71.[17]. محمد قطب، جاهلیت قرن بیستم، ص53.[18]. همان، ص97-98.[19]. ابوالاعلی مودودی، اسلام و جاهلیت، ص11-12.[20]. أبوالحسن ندوی، ماذا خسر العالم بانحطاط المسلمین، ص229 و 233-234 و 241.[21]. ابوالاعلی مودودی، اسلام و جاهلیت، ص11-12؛ ندوی، ماذا خسر العالم بانحطاط المسلمین، ص229 و 233-234 و 241.[22]. برای شناخت صالح سریه، نک.: مصطفی قاسمی، آشنایی با کشورهای جهان اسلام؛ مصر، ص203-208.[23]. سید احمد رفعت، النبی المسلح (1)، (وثیقه رسالة الایمان نوشته صالح سریه)، ص39 و 41.[24]. مصطفی قاسمی، آشنایی با کشورهای جهان اسلام؛ مصر، ص203-208.[25]. برای آشنایی با شکری احمد مصطفی، نک.: همان، ص195-203.[26]. مانع بن حماد الجهنی، الموسوعة المیسرة فی الادیان و المذاهب و الاحزاب المعاصرة، ج2، ص335-336.[27]. همان (اعترافات و اقوال شکری مصطفی)، ص91-93.[28]. برای آشنایی با محمد عبدالسلام فرج، نک.: النبی المسلح (2): الثائرون، ص81-82، به نقل از مقاله سعید عدالت‌نژاد، «سلفیان تکفیری چه کسانی هستند و چه عقایدی دارند؟»، در:http://www.khabaronline.ir/detail/295703/culture/religion[29]. مانع بن حماد الجهنی، الموسوعة المیسرة فی الادیان و المذاهب و الاحزاب المعاصرة، ج2، ص348-354.[30]. محمد عبدالسلام فرج، الجهاد الفریضة الغائبة، ص4-6.[31]. سید احمد رفعت، النبی المسلح (2): الثائرون، ص81-82.[32]. برای آشنایی با عبدالله عزام، نک.: السیرة الذاتیة للشیخ عبد الله عزام.[33]. عبدالله عزام، الاسلام و المستقبل البشریه (اسلام و آینده بشریت)، ص7.[34]. همان، ص13-19.[35]. همان، ص4.[36]. همو، عملاق الفکر الاسلامی (الشهید سید قطب).[37]. همو، العقیدة وأثرها فی بناء الجیل، ص82.[38]. همان، ص97.[39]. همو، القومیة العربیة، ص44.[40]. همان، ص46.[41]. همو، الأسئلة والأجوبة الجهادیة، ص15.[42]. ابوالاعلی مودودی، اسلام و جاهلیت، ص7-30؛ همو، تئوری اخلاق اسلامی، ص7-11؛ همو، حجاب، ترجمه: نعمت‌الله شهرستانی، ص121 و 123 و 183. سید قطب، معالم فی الطریق (نشانه‌های راه)، ترجمه: محمود محمودی، ص55-67 و 201-221؛ علی امیرخانی، «ابوالاعلی مودودی و جریان نوسلفی»، در: مجله معرفت کلامی، ش3، ص147.[43]. برای آشنایی با اسامه بن لادن، نک.: پیتر ال. برگن، اسامه بن لادن، ترجمه: عباس‌قلی عباسی‌فرد، ص27.[44]. محمد طاهر رفیعی، «تأثیر تفکر جهادی «عبدالله عزّام» در گسترش خشونت‌های القاعده»، در: مجموعه مقالات کنگره جهانی جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام، ج1، ص27-29.[45]. حمیدرضا اسماعیلی، القاعده از پندار تا پدیدار، ص73.[46]. اسامه بن لادن، نامه به فهد بن عبدالعزیز، ص3، برگرفته از: www.alaqideh.ws.[47]. همو، الأرشیف الجامع لکلمات و خطابات، نامه اول، ص92، در: www.tawhed.ws.[48]. همو، النزاع بین حکام آل سعود والمسلمین والسبیل إلی حله، ص12، در: www.tawhed.ws.[49]. همان، ص87.[50]. اسامه بن لادن، الرسالة السادسة إلی الأمة الاسلامیة: (التحریض و الحث علی الجهاد) تاریخ نامه: 12 ذوالقعدة 1424، در: www.tawhed.ws.[51]. همو، الرسالة الرابعة إلی أهل العراق خاصة و المسلمین عامة: (بشائر النصر، وتذکیر بالحقائق والأحکام، ورسالة إلی أمة الاسلام، وبیعة أبو مصعب الزرقاوی أمیراً للقاعدة فی بلاد الرافدین)، ص275، در: www.tawhed.ws.[52]. بی‌نام، التعریف بالشیخ اسامه، ص19-21.[53]. برای آشنایی با ایمن، نک.: صفحه سی.ان.ان. به آدرس: http://edition.cnn.com.[54]. ابو عبدالرحمن ایمن الظواهری، اعزاز رایة الاسلام، ص13، www.tawhed.ws.[55]. همان، ص16-17.[56]. ایمن الظواهری، الحصاد المر الاخوان المسلمین فی ستین عامًا، ص28، www.tawhed.ws.[57]. تحت نظارت ایمن الظواهری، الحوار مع الطواغیت مقبرة الدعوة والدعاة - از مطبوعات جماعة الجهاد، ص4-8، www.tawhed.ws.[58]. همان، ص31.[59]. نک.: الکتاب الجامع لکلمات ورسائل الشیخ أیمن الظواهری.[60]. برای آشنایی با ابومصعب سوری نک.: مرکز رزیز قندهار، تعریف الشیخ المجاهد ابومصعب سوری، برگرفته از: www.tawhed.ws.[61]. ابومصعب سوری، الثورة الاسلامیة الجهادیة فی سوریا، ص58، برگرفته از: www.tawhed.ws.[62]. همان، ص85-86؛ همو، اهل السنة فی الشام فی مواجهة النصیریة والصلیبیة والیهود، ص25.[63]. همان، ص228.[64]. همان، ص265.[65]. او به عنوان یکی از رهبران فکری سلفیه جهادی در دوره‌های القاعده و داعش است.[66]. أبو محمد عاصم مقدسی، عداد القادة الفوارس بهجر فساد المدارس، ص29-30، برگرفته از: www.tawhed.ws.[67]. همو، هذه عقیدتنا، ص34-35، برگرفته از: www.tawhed.ws.[68]. همو، وقفات مع ثمرات الجهاد، ص90، برگرفته از: www.tawhed.ws.[69]. او یکی از رهبران القاعده است.[70]. ابوقتاده فلسطینی، احسن الحدیث، ص2، برگرفته از: www.tawhed.ws.[71]. همو، عندما تکفّر القری، ص2، برگرفته از: www.tawhed.ws.[72]. همو، الجهاد والاجتهاد، ص120، برگرفته از: www.tawhed.ws.[73]. همو، حکم الاعداد العسکری، ص1، برگرفته از: www.tawhed.ws.[74]. همو، لماذا الجهاد، ص8، برگرفته از: www.tawhed.ws.[75]. برای آشنایی کامل با این گروه نک.: محمد ابراهیم‌نژاد، داعش؛ دولت اسلامی عراق و شام.[76]. نک.: همان.[77]. برای شناخت ابومصعب زرقاوی، نک.: همان، ص17- 19.[78]. ابومصعب زرقاوی، کلمات مضئیه، ص7، www.tawhed.ws.[79]. همان، ص21.

    ۱.  همان، ص505.

[81]. ابومصعب زرقاوی، «من معانی استشهاد الشیخ أبومصعب الزرقاوی»، عطیة الله، ص15، برگرفته از:www.tawhed.ws

    ۱.  همو، «الحوار مع الشیخ أبی مصعب الزرقاوی»، ص12-14-19، برگرفته از: www.tawhed.ws.

[83]. مانع بن حماد الجهنی، الموسوعة المیسرة فی الادیان و المذاهب و الاحزاب المعاصرة، ج2، ص335-336.[84]. همان، ج2، ص348-354.[85]. حمیدرضا اسماعیلی، القاعده از پندار تا پدیدار، ص73.[86]. نک.: محمد ابراهیم‌نژاد، داعش (دولت اسلامی عراق و شام).[87]. نجمیه پوراسماعیلی، مرکز بین‌المللی مطالعات صلح، در: www.peace-ipsc.org.[88]. همان.[89]. همان.[90]. پایگاه «رحماء»، www.rohama.org؛ حمید هاشمی، «تحلیلی بر گفتمان اسلام‌هراسی غرب و بیداری جهان اسلام در مقابل آن/گفتمان بیم و بیداری»، در: پگاه حوزه، ش270، ص26.[91]. حسن هانی‌زاده، «جنگ مذهبی در انتظار خاورمیانه»، در: www.khabaronline.ir.[92]. کریسچن ساینس مانیتور (هیئت سردبیری)، «پیش‌گیری از جنگ مذهبی در خاورمیانه» (6 ژوئیه 2014)، در: www.foreignmedia.farhang.gov.ir[93]. ابومصعب سوری، الثورة الاسلامیة الجهادیة فی سوریا، ص85-86؛ ابومصعب سوری، اهل السنة فی الشام فی مواجهة النصیریة و الصلیبیة و الیهود، ص25.[94]. ابوقتاده فلسطینی، حکم الاعداد العسکری، ص1، برگرفته از: www.tawhed.ws.[95]. سید احمد رفعت، النبی المسلح (1) (صالح سریه)، ص42.[96]. مانع بن حماد الجهنی، الموسوعة المیسرة فی الادیان والمذاهب والاحزاب المعاصرة، ج2، ص352.[97]. قاعود إبراهیم، الاخوان المسلمون فی دائرة الحقیقة الغائبة، ص107.[98]. سید قطب، معالم فی الطریق، ص68؛ همو، فی ظلال القرآن، ج1، ص563.


  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

آشنایی با مکتب سلفیه

آل سعود و عربستان سعودی

آموزه‌ها و آینده داعش

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

آينده داعش در عراق

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

آینده جنبش های اسلامی

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

ابن تیمیه و اهل بیت

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

ابن تیمیه که بود و چه کرد

ابوبكر بغدادی

ابومصعب زرقاوي و داعش

اجتهاد از نگاه وهابیون

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

احزاب سلفی در مصر

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

اسامه بن‌ لادن

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

استراتژی داعش در عراق و شام

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

افترائات وهابیت علیه شیعه

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

افغانستان در دوران پساطالبان

افغانستان و گروه طالبان

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

التکفیر و الهجره

القاعده

القاعده در اوگاندا

القاعده در تانزانیا

القاعده و تروریسم مذهبی

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

الگوی سازمانی القاعده و داعش

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

ایمن الظواهری

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

بدعت

بدعت از منظر وهابیان

بدعت در دین

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

بربهاری

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

بررسی قتال در قرآن 1

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی مبانی فقهی تکفیر

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

بن بست خلافت با اندیشه داعش

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

بیوگرافی ابن تیمیه

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأویل

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تاریخ وهابیت

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

تبرک و استشفا به آثار اولیا

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

ترسیم نقشه راه جدید داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

توحید در مذاهب کلامی

توحید عبادی و شبهات وهابیت

توحید و شرک

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

تکفیر

تکفیر

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

تکفیر از دیدگاه سید قطب

تکفیر از دیدگاه قرآن

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

تکفیر اهل قبله

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

تکفیر در آیات و روایات

تکفیر در جهان اسلام

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

تکفیر در روایات نبوی (3)

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر گذشته، حال، آینده

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

تکفیریها در انگلستان

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

جریان شناسی القاعده

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

جریان شناسی وهابیت مصری

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

جریان شناسی سلفیگری

جریان های تکفیری عراق

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

جنبش شاه ولی­ الله در هند

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

جهاد در اندیشه سید قطب

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

جهادی‌های جدید کیستند؟

جهان از نگاه داعش

جهانى شدن و القاعده

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جوانان يهودی در صف داعش

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

حرکت سلفیه

حزب التحریر ازبکستان

حزب التحریر در آسیای مرکزی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

خاستگاه سلفی گری تکفیری

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

خاورمیانه و جنگ های دینی

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

داعش خوب داعش بد

داعش در مسیر القاعده شدن

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

دشمن نزدیک و دور

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

دموکراسی

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

رقابتى براى هويت و شناسه‏

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

روش های تبلیغی وهابیت

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

ریشه‌های تفکر داعش (١)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

زمینه های تاریخی سلفیه

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

سب الصحابه

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

سرچشمه اندیشه وهابیت

سرچشمه های فکری القاعده

سفر وهابیت به مصر

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

سلفيان

سلفيان

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

سلفی گری

سلفی گری در مصر و دوره جدید

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

سلفیه

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

سلفیه درباری

سلفیه و تقریب

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

سونامی تکفیری در جهان بشری

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (جهادی تکفیری)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت تکمیلی)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت مقدماتی)

شباهت وهابی ها با خوارج

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

صحیحین و نفی تکفیر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

طالبان؛ دین و حکومت

ظهور داعش در شبه‌ قاره

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

ظهور و افول القاعده در عراق

عبادت

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

عبور از «خاورمیانه جدید»

عربستان در عرصه تبلیغات

عربستان معمار جنایت و مکافات

عربستان و وهابیت در آفریقا

عزاداری بدعت یا سنت

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

عقل از دیدگاه سلفیه

عقل از منظر وهابیان

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

عوامل روانی تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

فتنه تكفير

فتنه و هابیت

فرا واقعیت بنا العابد!

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

فعالیت وهابیت در جهان

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

قبیله انحراف

قبیله بدعت

قبیله خشونت

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

لشگر جهنگوی

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

مانیفست توحش در فقه داعش

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

مباني اعتقادی داعش

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مبانی فکری ابن تیمیه

مبانی مذهبی و قومی طالبان

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مراتب و متعلقات ایمان

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

مفهوم و مراحل شرک

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

موافقين و مخالفين خلافت داعش

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

نظری بر تاریخ وهابیت

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

نقش وهابیت در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

نقش وهابیت در کنیا

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

نگاه داعش به مهدویت

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی بر وهابیت

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

وهابيت از نگاهي ديگر

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

وهابیان و توحید در اسما و صفات

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

وهابیت در آیینه تاریخ

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

وهابیت و تخریب قبور

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و تکفیر شیعه

وهابیت و سماع موتی

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

وهابیت، مکتب تشبیه

پاسخ به شبهات جهاد

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

کتاب شناسی تکفیر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

کودتا در داعش

کویت و وهابیت در آفریقا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام