مقالات > برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۳ تعداد بازدید: 676

عبدالعزیز بن‌باز میراث‌دار تفکر وهابی مبتنی بر افکار و عقاید ابن‌تیمیه و محمد بن‌عبدالوهاب است و همواره در آثار خود، مخطبانش را به مطالعه کتب و آثار این دو سفارش می‌کند.



نویسنده: احمد ربیعی فر

شناسنامه

عبدالعزیز بن عبدالله بن‌باز، در چهاردهم ماه ذی الحجه سال 1330ق، در شهر ریاض عربستان و در خانواده‌ای اهل‌علم به دنیا آمد. در سال 1346ق در سن 16 سالگی، چشمش دچار بیماری شد و رو به ضعف نهاد تا اینکه در سال 1350ق بینایی خود را از دست داد.

او پیش از سن بلوغ، قرآن کریم را حفظ کرد و جدیت و تلاش بسیاری را در تحصیل علوم دینی به‌کار گرفت.

او دروس دینی خود را با شاگردی نزد علمای برجسته وهابیت فرا گرفت. اساتید وی عالمان وهابی بزرگی همچون محمد بن‌عبداللطیف آل‌الشیخ، صالح بن‌عبدالعزیز آل‌الشیخ و محمد بن‌ابراهیم آل‌الشیخ بودند.[1]

از جمله مناصب مهم این قاضی و فقیه سلفی ـ سعودی عبارت است از:

  1. مفتی عام کشور سعودی از سال 1413ق تا زمان وفاتش،
  2. ریاست هیئت کبار العلمای سعودیه،
  3. ریاست اداره مباحث علمی و افتاء،
  4. ریاست مجلس مؤسس سازمان رابطة العالم اسلامی،
  5. ریاست مجمع فقهی اسلامی،
  6. مدیریت دانشگاه اسلامی مدینه طی پنج سال،

او در سال 1402ق جایزه ملک فیصل را در خدمت به اسلام، کسب کرد.

عبدالعزیز بن‌باز در روز پنجشنبه 27محرم سال 1420ق/1999 درگذشت و عبدالعزیز بن‌عبدالله آل‌شیخ به عنوان مفتی عام عربستان، جانشین وی شد.

آراء و تفکرات عبدالعزیز بن‌باز

عبدالعزیز بن‌باز میراث‌دار تفکر وهابی مبتنی بر افکار و عقاید ابن‌تیمیه و محمد بن‌عبدالوهاب است و همواره در آثار خود، مخطبانش را به مطالعه کتب و آثار این دو سفارش می‌کند.

اغلب نظریات و دیدگاه‌های بن‌باز برآمده از تفکر وهابی و مبتنی بر آثار ابن‌تیمیه است. از این‌رو تفاوت چندانی میان تفکرات و آرای او با نظریات ابن‌تیمیه وجود ندارد؛ چرا که بن‌باز بیش از آنکه اندیشمندی صاحب‌نظر باشد، شاگرد و مبلغ افکار و آرای ابن‌تیمیه و ابن‌عبدالوهاب به‌شمار می‌آید.

از آنجا که اغلب مبانی فکری و نظریات و آثار او در مجموعه‌ای با عنوان «مجموع الفتاوی» ثبت گردیده، در ادامه به برخی از مهم‌ترین آرای او که در این مجموعه آمده است اشاره خواهد شد:

1.      توحید و شرک

بن‌باز نیز به تقلید از ابن‌تیمیه، توحید را سه گونه دانسته و آن را به توحید ربوبیت، توحید اسماء و صفات و توحید الوهیت تقسیم کرده است. او بر اساس تفکر وهابی خویش، مهم‌ترین مفهوم توحید را در توحید الوهیت و عبادت متبلور دانسته و سایر زوایای توحید را مورد اشتراک میان مسلمانان و مشرکان دانسته است.[2]

به عقیده بن‌باز و سایر وهابیان، اخلاص در عبادت و انجام ندادن امور عبادی[3] برای غیر خدا، مهم‌ترین جنبه توحید است که مشرکان صدر اسلام نیز تنها به همین خاطر به دشمنی با اسلام پرداختند.

او در مقابل توحید، شرک را به دو قسم شرک اصغر و شرک اکبر منقسم دانسته و انجام تمام عبادت یا نوعی از عبادت را برای غیر خدا به عنوان مهم‌ترین مصداق شرک اکبر یا همان کفر آشکار قلمداد کرده است.[4]

شر ک اصغر نیز بر گناهان و اموری اطلاق می‌شود که بنا بر نصوص شرعی، شرک خوانده شده‌ است، اما به درجه شرک اکبر نمی‌رسد. مانند ریا.[5]

2.      اسلام و ایمان

بن‌باز مبتنی بر روایتی نبوی، ارکان پنجگانه اسلام را اینگونه برمی‌شمرد: شهادت به یگانگی خدا و رسالت حضرت محمد صلی الله علیه و آله، اقامه نماز، دادن زکات، روزه گرفتن در ماه مبارک رمضان و به جا آوردن حج خانه خدا.[6]

او در مورد اسلام و ایمان نوشته است: اسلام مختص به اعمال ظاهری است که به وسیله آن، انقیاد و اطاعت در برابر خداوند متعال و در همه امور آشکار می‌گردد. اما ایمان مختص به امور باطنی و مربوط به دل آدمی است که عبارت است از تصدیق خدا، ملائکه، کتاب‌های مقدس، پیامبران، روز قیامت و ایمان به قدَر الهی است. پس ایمان کامل مستلزم انجام اوامر الهی و ترک اموری است که خدا و پیامبر از آن نهی کرده‌اند. بنابراین کسی که در انجام واجبات و ترک محرمات، کوتاهی کند، ایمانش ناقص است. اما ترک امور واجب و انجام گناهان، موجب خروج از اسلام نمی‌شود؛ چرا که شخص با ترک امور واجب، منکر وجوب آنها نیست. تنها ترک نماز است که بنا بر قول صحیح، موجب خروج از اسلام می‌شود.[7]

3.      مفهوم عبادت

بن‌باز با تبعیت از دیدگاه ابن‌تیمیه و ابن‌عبدالوهاب، دایره وسیعی از اعمال بشر را مشمول عبادت دانسته ودر تعریف عبادت، دعا (خواندن خدا برای برآورده شدن حاجت)، امید، ترس، قربانی کردن، نذر کردن و اموری از این قبیل را همراه با خضوع، رغبت و با کمال حب خدا به معنای عبادت دانسته است.[8] 

چنین تعریفی از عبادت، باعث شده است که وهابیان اغلب مسلمانان را مشرک دانسته و عدم توجه به توحید الوهیت (توحید در عبادت) را عامل تکفیر عده زیادی از مسلمانان قلمداد کنند.

4.      زیارت قبور

بن‌باز زیارت قبور را سه نوع دانسته و در بیان این سه نوع گفته است:

نوع اول: زیارت مشروع است که جهت دعاکردن برای مردگان و یادآوری روز قیامت است.

نوع دوم: برای قرائت قرآن در کنار قبرها یا برای نماز خواندن در کنار قبور یا قربانی کردن در آنجا باشد که این نوع بدعت و از اسباب شرک است.

نوع سوم: این است که برای قربانی کردن برای مردگان و تقرب به آنان با این کار، یا برای دعا و درخواست از مردگان (نه درخواست از خدا)، یا برای طلب یاری و مدد از شخص مُرده باشد که این نوع، شرک اکبر است.[9]

بن باز، زیارت قبور را تنها برای دعا برای مردگان جایز دانسته و حتی در اینصورت شرط دیگری برای زیارت قبور نهاده است که نباید برای زیارت قبور سفر کرد.او در این باره نوشته است: اما زیارت قبور برای یادآوری مرگ و دعا برای مردگان سنتی است که برای مردان جایز است، آن هم بدون سفر و شد رحال.[10]

او مبتنی بر عقاید وهابی خود، حتی سفر برای زیارت قبر شریف نبوی را حرام دانسته و در مورد زیارت قبر پیامبراعظم صلی الله علیه و آله نوشته است: اگر مسلمانی برای زیارت مسجد النبی وارد این مسجد شود، می‌تواند در پی زیارت مسجد، قبر پیامبر و دو همراهش و قبور شهدا و اهل بقیع و مسجد قبا را نیز بدون شد رحال (سفر کردن) به جا بیاورد. اما نباید برای زیارت سفر کند. لکن اگر در مدینه بود، زیارت قبر نبوی برای او جایز است.[11]

او همچنین زیارت قبور را برای زنان حرام دانسته و نهی زنان از زیارت قبور را واجب می‌داند.[12]

5.      ساختن بارگاه بر قبور اولیا و صالحین، شرکت در جشن میلاد پیامبر صلی الله علیه و آله و توسل به اولیای الهی

به عقیده بن‌باز کسی که بین مسلمانان باشد و از مسائل دینی باخبر باشد، اما با این حال، به زیارت قبور می‌رود و از مردگان طلب دعا می‌کند و جهت دعا به درگاه الهی، به اولیای خدا متوسل می‌شود، کافر است و باید توبه داده شود و اگر توبه نکند، حاکمان مسلمان باید او را در حالی که کافر است اعدام کنند.[13]

او ساختن بارگاه برای قبور انبیا و صالحان را از مصادیق غلو برشمرده و طلب کردن حاجت از آنان را نیز از انواع شرک اکبر قلمداد کرده است.[14]

مجالس شادی در روز میلاد پیامبر صلی الله علیه و آله، به عقیده بن‌باز و وسایر وهابیان، شر و بدعت بوده و کسانی که در این مجالس حاضر می‌شوند، اهل بدعت هستند. تا جایی که او در مورد مراسم میلاد نبوی نوشته است: «فإقامة المولد من البدع المنکرة؛ برگزاری مراسم میلاد نبوی از بدعت‌های زشت است».[15]

او همچنین طلب دعای خیر از مردگان را به معنای طلب حاجت از آنان و در نتیجه عبادت مردگان دانسته است. او بر همین اساس، رجوع مسلمانان به قبور انبیا و صالحان جهت طلب دعای خیر و رفع حوایج را شرک اکبر قلمداد کرده است.[16]

اما او در انکار توسل به اولیای الهی به همین مقدار اکتفا نکرده، بلکه از حاکمان کشورهای اسلامی خواسته است که توسل‌کنندگان به اولیای الهی را توبه دهند و در صورتی که توبه نکردند آنها را بکُشند. او دلیل این حُکم را نیز روایت شریف نبوی دانسته است که «من بدّل دینه فاقتلوه».[17]

6.      قیام در برابر حکام جور

بن‌باز که در زمره وهابیان درباری قرار دارد، با توجه به هم‌پیمانی آل‌سعود و آل‌الشیخ (فرزندان ابن‌عبدالوهاب)، قیام در برابر حاکمان را حرام دانسته است. به عقیده او، حاکم به هراندازه نیز به مردم ظلم کند، نباید در برابر او قیام کرد. به عقیده او تنها امری که قیام در برابر حاکم را مجاز می‌سازد این است که او آشکارا کافر شود و از دین خارج شود که در اینصورت نیز تنها به شرطی که بتوان او را ساقط کرد و ظلمش را برطرف ساخت، اجازه قیام وجود دارد. بنابر این درصورتی که احتمال برود که در مقابل قدرت حاکم مرتد، توان تحمل و سرنگون ساختن او وجود ندارد، باز هم قیام در برابر او جایز نیست. حتی اگر آشکارا خروج از دین را پیشه خود ساخته باشد.[18]

7.      تقریب اهل‌سنت و شیعیان

بن‌باز صریحاً اعلام داشته است که تقریب میان شیعه و اهل‌سنت ممکن نیست؛ چرا که عقیده آنان اختلاف دارد.[19]

او با اتهام‌زنی به شیعیان و رافضی خواندن آنان، سب صحابه و عبادت مردگان را به شیعیان نسبت داده و آنان را در مقام دشمنان اهل‌سنت قراداده و در ردیف یهود، نصاری و بت‌پرستان قرار می‌دهد.[20]

8.      اتهام‌زنی شیعیان

بن‌باز در پاسخ به کسانی که از او در مورد شیعیان سؤال پرسیده‌اند، پاسخ‌هایی کلی داده است که از اغلب آنها تکفیر اغلب شیعیان برداشت می‌شود.

او در پاسخ به یکی از این سؤال‌ها نوشته است: «شیعیان فرقه‌های متعددی دارند که در وقت اندک نمی‌توان از آنها سخن گفت. اما اجمالاً باید گفت که در میان شیعیان، کفاری وجود دارند که علی را عبادت می‌کنند و ندای یاعلی سرمی‌دهند و فاطمه و حسن را همینگونه عبادت می‌کنند».[21] او در ادامه اتهامات کذبی را به شیعیان نسبت داده و می‌گوید که شیعیان قائل هستند که جبرئیل در امانت خیانت کرده و باید علی علیه السلام به نبوت می‌رسید!![22]

9.      تکفیر شیعیان

او صریحاً دست به تکفیر شیعیان دوازده امام زده و اصحاب این مذهب اسلامی را کافر و خارج از اسلام دانسته و گفته است: «و من أخبثهم الإمامية الاثنا عشرية والنصيرية ويقال لهم: الرافضة؛ لأنهم رفضوا زيد بن على لما أبى أن يتبرأ من الشيخين أبى بكر وعمر وخالفوه ورفضوه، فما كل من ادعى الإسلام يسلم له بأنه أصبح مسلما، من ادعى الإسلام ينظر في دعواه، فمن عبد الله وحده وصدق رسوله وتابع ما جاء به فإن هذا هو المسلم، وأما إذا ادعى الإسلام وهو يعبد الحسين ويعبد فاطمة ويعبد البدوي ويعبد العيدروس وغيرهم فهو ليس بمسلم».[23]

او همچنین شیعیان را عبادت‌کنندگان اهل‌بیت علیهم السلام دانسته و اینگونه صریحاً آنان را تکفیر کرده است که: «منهم عبدة أهل البيت يعبدون أهل البيت يدعونهم من دون الله يستغيثون بهم، كالرافضة والنصيرية وأشباههم، هؤلاء كفار».[24]

10. حرمت هم‌پیمانی با شیعیان در نبرد با کفار

از دیدگاه بن‌باز، شیعیان حتی از کفار نیز بدتر هستند؛ چرا که او در عین حالی که هم‌پیمانی با کفار را جهت نبرد با گروهی از مسلمانان (در جنگ خلیج فارس) جایز دانسته، اما هم‌پیمانی با شیعیان در نبرد با کفار را جایز نمی‌داند.[25]

از آنجا که وهابیت درباری، فرقه‌ای است که دین را در خدمت سیاست‌های حکام سعودی قرار داده و اسلام را ابزار قدرت‌گیری آل‌سعود ساخته است، صدور چنین فتواهایی در خصوص جواز هم‌پیمانی با کفار در عین حرمت هم‌پیمانی با شیعیان مسلمان از آنان بعید نیست.

11. سیاسی بودن فتاوای بن‌باز علیه شیعیان دوازده امامی

باید توجه داشت که دشمنی وهابیان و سلفیان با شیعیان اگرچه دامنه‌دار بوده اما پس از انقلاب اسلامی ایران، موضع دشمنی وهابیت درباری سعودی با شیعیان به طور مضاعف افزایش یافته است. یکی از نکاتی که سیاست‌زده بودن فتاوای بن‌باز را به‌ویژه در مورد شیعیان، آشکارتر می‌سازد جایی است که بن‌باز در مورد شیعیان نوشته است: «أن الشيعة فرق كثيرة وكل فرقة لديها أنواع من البدع، وأخطرها فرقة الرافضة الخمينية الاثني عشرية».[26] او در این گفتار، خطرناک‌ترین فرقه‌ شیعیان را با عنوان فرقه خمینیه دوازده امامی نام می‌برد.

12. روز عاشورا

بن‌باز که طبق مبانی وهابیت، با نادیده گرفتن شهادت مظلومانه امام حسین علیه السلام در روز عاشورا، این روز را روز شادی خود قرار داده است، حتی عزاداری در این روز برای سبط نبی اکرم صلی الله علیه و آله را بدعت و حرام دانسته و گفته است:

وأما اتخاذ يوم عاشوراء مأتما فهو من البدع المنكرة التي أحدثها الرافضة، وخالفوا بها أهل السنة والجماعة، وما درج عليه أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم فلا يجوز التشبه بهم في ذلك؛ و اما روز عزا دانستن عاشورا از بدعت‌عای زشتی است که رافضه (شیعیان) آن را ایجاد کرده‌اند و با اهل‌سنت مخالفت کرده‌اند. پس در این مورد، تشبّه به آنان جایز نیست.[27]

13. جنبش اخوان المسلمین

از منظر بن‌باز، تمام جنبش‌ها و گروه‌های مسلمانان باید اهداف و دیدگاه‌های خود را منطبق با اهداف و مبانی وهابیت تنظیم کنند و در غیر اینصورت دچار انحراف شده‌اند.

او بر همین اساس، جنبش اخوان المسلمین را نیز مورد انتقاد قرار داده و نوشته است:

حركة الإخوان المسلمين ينتقدها خواص أهل العلم ؛ لأنه ليس عندهم نشاط في الدعوة إلى توحيد الله وإنكار الشرك وإنكار البدع , لهم أساليب خاصة ينقصها عدم النشاط في الدعوة إلى الله , ...فينبغي للإخوان المسلمين أن تكون عندهم عناية بالدعوة السلفية , الدعوة إلى توحيد الله , وإنكار عبادة القبور والتعلق بالأموات والاستغاثة بأهل القبور كالحسين أو الحسن أو البدوي , أو ما أشبه ذلك ... الذي هو الشرك الأكبر؛ خواص اهل علم، جنبش اخوان المسلمین را مورد انتقاد قرار داده‌اند؛ زیرا آنان تلاشی در مسیر دعوت به توحید الهی و انکار شرک و بدعت‌ها ندارند. سزاوار است که اخوان المسلمین به دعوت سلفیت توجه داشته باشند و عبادت قبور و تعلق به اموات و استغاثه به اهل قبور مانند حسین و حسن و بدوی و ... را انکار کنند که اینها شرک اکبر است.[28]

 

14. سب صحابه

موضع بن‌باز در مورد سب صحابه، موضعی نامشخص است؛ چرا که او در موارد بسیاری، سب صحابه را گناهی دانسته است که تعزیر شلاق را در پی خواهد داشت. اما در موارد دیگری، حُکم سب صحابه را قتل دانسته است.

او در جایی به نقل از ابن‌تیمیه، اجماع مسلمانان را متذکر می‌شود که مبنی بر آن، حُکم کسی که پیامبر صلی الله علیه و آله را سب کند قتل است و اگر شخصی غیر از ایشان را سب کند حُکمش شلاق است.[29]  

در موضعی دیگر قائل شده است که اگر شخصی اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله به‌ویژه سه خلیفه اول را سب کند، اگر توبه نکند باید او را بازداشت کرد و مورد تنبیه شرعی قرار داد تا از این کار دست بردارد.[30]

اما بن‌باز در موضعی دیگر، سب صحابه را کلامی کافرانه برشمرده و گفته است:

فإذا تكلم بكفر، بأن سب الدين أو تنقص الدين، أو سب الصحابة أو ما أشبه ذلك، يجب أن يرجع إلى التوبة، وإذا علم ولي الأمر وثبت لولي الأمر ذلك، فإنه يعزر ويؤدب ولو تاب، وإذا أصر ولم يتب وجب قتله مرتدا؛ پس اگر شخصی گفتاری کافرانه بر زبان بیاورد، مانند اینکه دین را سب کند یا ناقص بشمارد یا سب صحابه کند یا گفتاری مانند اینها، واجب است که توبه داده شود. اگر ولی امر از گفتار کافرانه او باخبر شود یا برای ولی امر ثابت شود که او چنین سخنانی بر زبان آورده باید تعزیر و تأدیب شود تا توبه کند و اگر توبه نکرد باید به عنوان مرتد، به قتل برسد.[31]

موافقان و مخالفان بن‌باز

بن‌باز به‌عنوان مفتی عام عربستان سعودی فتاوای متعددی داشته است که به دلیل جانبداری او از حکومت آل‌سود و اقدامات پادشاه سعودی، اغلب مخالفان او در این زمینه با او مخالفت کرده‌اند و دایره موافقان او نیز منحصر به عالمان سلفی درباری است.

یکی از مهم‌ترین فتاوای بن باز که مخالفت عده زیادی از عالمان مسلمان حتی سلفیان موجود در عربستان سعودی را درپی داشت، حمایت او از اقدام پادشاه سعودی مبنی بر کمک خواستن از کفار (آمریکایی‌ها) برای مقابله با حمله صدام به کویت در جنگ خلیج فارس بود.

انتقاد سلفیان اخوانی و جهادی به فتوای بن‌باز در خصوص جواز استعانت از آمریکایی‌ها در مقابله با تجاوز صدام به کویت، مبنی بر آن بود که طبق تعالیم اسلامی و فتاوای خود او، در نبردها به‌ویژه در نبرد با طایفه‌ای از مسلمانان، استعانت از کفار جایز نیست. چنان که فتوای او در این باره به شرح ذیل است:

وليس للمسلمين أن يوالوا الكافرين أو يستعينوا بهم على أعدائهم، فإنهم من الأعداء ولا تؤمن غائلتهم. وقد حرم الله موالاتهم، ونهى عن اتخاذهم بطانة، وحكم على من تولاهم بأنه منهم، وأخبر أن الجميع من الظالمين، كما سبق ذلك في الآيات المحكمات، وثبت في: (صحيح مسلم) ، عن عائشة رضي الله عنها قالت: «خرج رسول الله صلى الله عليه وسلم قبل بدر، فلما كان بـ (حرة الوبرة) أدركه رجل قد كان يذكر منه جرأة ونجدة، ففرح أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم حين رأوه، فلما أدركه قال لرسول الله صلى الله عليه وسلم: جئت لأتبعك وأصيب معك. قال له رسول الله صلى الله عليه وسلم " تؤمن بالله ورسوله؟ " قال: لا، قال " فارجع فلن استعين بمشرك ...» فهذا الحديث الجليل، يرشدك إلى ترك الاستعانة بالمشركين، ويدل على أنه لا ينبغي للمسلمين أن يدخلوا في جيشهم غيرهم، لا من العرب ولا من غير العرب؛ لأن الكافر عدو لا يؤمن. وليعلم أعداء الله أن المسلمين ليسوا في حاجة إليهم، إذا اعتصموا بالله، و... ؛

ترجمه: مسلمانان حق ندارند که با کفار ارتباط دوستانه داشته باشند یا از آنان در برابر دشمنان‌شان کمک بگیرند؛ چرا که کفار از دشمنان هستند و از غئله آنان امانی نیست. و به تحقیق، خداوند موالات آنان را تحریم کرده و از همراز گرفتن آنان نهی کرده است و کسی را که دوستی آنان را داشته باشد از آنان دانسته و خبر داده است که همه آنان (کفار و دوستان‌شان) از ظالمان هستند. چنان که این امر پیش از این در آیات محکم قرآن کریم بیان شده در صحیح مسلم نیز ثابت شده است در روایتی از عایشه رضی الله عنها که گفت: «پیامبر خدا صلی الله علیه و سلم به سمت بدر حرکت کرد. تا اینکه مردی، حره الوبره را دید و او کسی بود که شجاعت و قدرت داشت. پس یاران پیامبر خوشحال شدند. زمانی که او به رسول خدا صلی الله علیه و سلم رسید، عرض کرد: آمده‌ام تا از شما تبعیت کنم و در جنگ شما را یاری کنم. پیامبر خدا صلی الله علیه و سلم به او فرمود: آیا به خدا و رسولش ایمان داری؟ عرض کرد: نه. ایشان فرمود: پس بازگرد؛ زیرا من از مشرکان یاری نمی‌گیرم...». پس این حدیث شریف تو را ارشاد می‌کند به ترک کمک گرفتن از مشرکان و بر این دلالت دارد که مسلمانان نباید غیر خودشان را در ارتش خود راه دهند. نه از عرب و نه از غیر عرب؛ زیرا کافر مورد اطمینان نیست. و باید دشمنان خدا بدانند که مسلمانان وقتی به خدا تمسک دارند، هیچ نیازی به آنان ندارند... .[32]

اما بن‌باز وقتی با اقدام آل‌سعود در زمینه یاری خواستن از ارتش آمریکا مواجه شد که اعتراضات بسیاری را در میان مسلمانان و عالمان دینی عربستان درپی داشته، جهت سرپوش گذاشتن بر این اقدام پادشاه سعودی، اینگونه فتوا داد:

أن الدولة في هذه الحالة قد اضطرت إلى أن تستعين ببعض الدول الكافرة على هذا الظالم الغاشم؛ لأن خطره كبير، ولأن له أعوانا آخرين، لو انتصر لظهروا وعظم شرهم، فلهذا رأت الحكومة السعودية وبقية دول الخليج أنه لا بد من دول قوية تقابل هذا العدو الملحد الظالم، وتعين على صده وكف شره وإزالة ظلمه.

وهيئة كبار العلماء في المملكة العربية السعودية لما تأملوا هذا ونظروا فيه، وعرفوا الحال بينوا أن هذا أمر سائغ، وأن الواجب استعمال ما يدفع الضرر، ولا يجوز التأخر في ذلك، بل يجب فورا استعمال ما يدفع الضرر عن المسلمين، ولو بالاستعانة بطائفة من المشركين فيما يتعلق بصد العدوان وإزالة الظلم، وهم جاءوا لذلك وما جاءوا ليستحلوا البلاد، ولا ليأخذوها، بل جاءوا لصد العدوان وإزالة الظلم؛

براستی که دولت (سعودی) در این حالت ناچار است که از بعضی دولت‌های کافر، در برابر این ظالم (صدام) طلب یاری کند؛ زیرا خطر او بزرگ است و چون یارانی دارد که اگر پیروز شوند شرشان بزرگ‌تر خواهد شد. به همین خاطر، حکومت سعودی و باقی دولت‌های حاشیه خلیج فارس معتقد شدند که باید دولتی قوی در برابر این دشمن ملحد ظالم به مقابله بپردازد و به آنان در مقابله با او و منع شر و از بین بردن ظلمش کمک کند.

و کمیته کبار العلما در عربستان سعودی وقتی که در این رابطه تأمل کرد و آن را بررسی کرد و وضعیت را دریافت، به این نتیجه رسید که این امر (استعانت به کفار) جایز است و به‌کارگیری چیزی که ضرر را دفع کند، واجب است و تأخیر در این امر، جایز نیست. بلکه به‌کارگیری آنچه ضرر را دفع کند، واجب فوری است، ولو با یاری طلبیدن از گروهی از مشرکان در اموری که مربوط به مقابله با دشمن و از بین بردن ظلم اوست. و آنان (کفار) برای همین یاری رساندن و مقابله با ظلم دشمن آمده‌اند و نیامده‌اند که سرزمین را اشغال کنند و آن را تصاحب کنند. بلکه برای مقابله با دشمن و از بین بردن ظلم آمده‌اند.[33]

بن‌باز با صدور چنین فتاوایی، هدف مخالفت‌های عده زیادی از سلفیان اخوانی و جهادی واقع شد که او را تجسم عالم درباری می‌دانستند.

منابع

  1. عبدالعزیز بن‌باز و گروهی از علما: فتاوی اسلامیه، محقق: محمد بن عبدالعزيز المسند، ریاض: دارالوطن، چاپ دوم، 1413ق.
  2. دانشگاه اسلامی مدینه منوره: مجلة الجامعة الإسلامية بالمدينة المنورة:

http://www.iu.edu.sa/Magazine

  1. عبدالعزیز بن‌باز: فتاوی نور علی الدرب:

http://www.alifta.com

  1. عبدالعزیز بن‌باز: مجموع فتاوی العلامه بن‌باز، گردآوری: محمد بن سعد الشويعر:

http://www.alifta.com

راشد بن‌عثمان الزهرانی: اتحاف النبلاء، بی‌تا بی‌جا.



[1]. اتحاف النبلاء، ص105.

[2]. عبدالعزیز بن‌باز: مجموع فتاوی العلامه بن‌باز، ج1، ص34.

[3]. منظور از عبادت در اینحا، عبادت از منظر وهابیان است که دایره وسیعی را شامل می‌شود. تعریف عبادت از منظر بن‌باز در ادامه خواهد آمد.

[4]. همان، ص43.

[5]. همان، ص44.

[6]. عبدالعزیز بن‌باز: مجموع فتاوی العلامه بن‌باز، ج5، ص74.

[7]. همان، ج3، ص18-20.

[8]. همان، ج1، ص15.

[9]. عبدالعزیز بن‌باز: مجموع فتاوی العلامه بن‌باز، ج4، ص345.

[10]. همان، ج3، ص318.

[11]. همان، ج5، ص333.

[12]. همان، ج4، ص344.

[13]. همان، ج9، ص79.

[14]. عبدالعزیز بن‌باز: مجموع فتاوی العلامه بن‌باز، ج1، ص69؛ همان ، ج2، ص391.

[15]. همان، ج30، ص134-135.

[16]. همان، ج5، ص 185.

[17]. عبدالعزیز بن‌باز: فتاوی نور علی الدرب، ج1، ص155.

[18]. عبدالعزیز بن‌باز: مجموع فتاوی العلامه بن‌باز: ج7، ص119.

[19]. عبدالعزیز بن‌باز: مجموع فتاوی العلامه بن‌باز، ج5، ص156.

[20]. همان.

[21]. همان، ج28، ص257.

[22]. همان.

[23]. همان، ج28، ص258.

[24]. عبدالعزیز بن‌باز: مجموع فتاوی العلامه بن‌باز، ج28، ص260.

[25]. همان، ج5، ص157.

[26]. همان، ج4، ص439.

[27]. عبدالعزیز بن‌باز: مجموع فتاوی العلامه بن‌باز، ج26، ص253.

[28]. همان، ج8، ص41.

[29]. مجلة الجامعة الإسلامية بالمدينة المنورة، ج8، ص466.

[30]. گروهی از علما: فتاوی اسلامیه، ج1 ص113.

[31]. عبدالعزیز بن‌باز: فتاوی نور علی الدرب، ج4، ص167.

[32]. بن‌باز: مجموع فتاوی بن باز، ج1، ص 299.

[33]. بن‌باز: مجموع فتاوی بن‌باز، ج6، 116.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش