مقالات > داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۲ تعداد بازدید: 100

اقدام سرخود و بدون هماهنگی‌ ابوبکر البغدادی سرآغاز علنی‌شدن اختلافات موجود در سازمان القاعده بود. 



نویسنده: قزوینی غرابی

اقدام سرخود و بدون هماهنگی‌ ابوبکر البغدادی که اکنون مانند ملاعمر به‌عنوان امیرالمؤمنین شناخته می‌شد، سرآغاز علنی‌شدن اختلافات موجود در سازمان القاعده بود. هرچند بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند انتخاب الظواهری به‌عنوان جانشین بن‌لادن مورد رضایت همه طرف‌های موجود در این سازمان نبوده است اما این اقدام و اقدامات دیگر ابوبکر البغدادی نشان می‌دهد که وی با عِلم به این موضوع، عَلَم سرکشی و طغیان را بر رهبر جدید و غیرکاریزماتیک القاعده (برخلاف بن‌لادن) برافراشت.


شبکة تروریستی قاعده الجهاد یا به اختصار القاعده ازآن‌رو که توانست با یک رهبری مرکزی و کاریزماتیک، تعداد قابل توجهی از شاخه‌های وابسته به خود را در مناطق مختلف جهان به‌صورت هرمی فعال کند، خود را به‌عنوان قدرتمندترین سازمان بین‌المللی تروریستی، از اوایل دهة گذشته تاکنون مطرح کرده است. شاخة عراقی این سازمان نیز به اقتضای وضعیت سیاسی و امنیتی موجود در عراق که پس از اشغال این کشور توسط ایالات متحدة آمریکا و نیروهای ائتلاف، به‌وجود آمد در پیشانی این سازمان قرار گرفت. انجام صدها عملیات تروریستی و خرابکارانه، وجود پایگاه‌های آموزشی فعال، مهاجرت هزاران تروریست بیگانه از کشورهای عربی و اسلامی به عراق و تعداد زیادی فتوای جهاد و مبارزه علیه طوایف و مذاهب عراقی به‌ویژه شیعیان باعث شد تا شاخة عراقی القاعده در مرکز اصلی نگاه‌های ناظران و تحلیل‌گران مسائل القاعده قرار‌گیرد.

از سوی دیگر آنچه که امروز همة کارشناسان امور القاعده بر آن تأکید دارند، یعنی آغاز فروپاشی این سازمان و خودمحوری روزافزون امارت‌ها و ولایت‌های نافرمان و تمرّد رهبران و اعضاء از مرکز، ریشه در شاخه عراقی القاعده یا همان دولت اسلامی عراق و شام (داعش) دارد. حوادث سوریه و جنگ خانمان‌سوز آن نیز عمق اختلافات موجود در این سازمان تروریستی به‌ویژه پس از مرگ اسامه بن‌لادن، رهبر سابق آن را نشان می‌دهد.

نظر به اهمیت گروه موسوم به دولت اسلامی عراق و شام و نقش آن در حوادث امنیتی عراق، سوریه و لبنان، نوشتار پیش‌ِرو به نحوة تأسیس این مجموعه و تحولات مهم آن می‌پردازد.

جماعت توحید و جهاد؛ ظهور القاعده در عراق

نام توحید و جهاد برای بسیاری از شهروندان عراقی یادآور نخستین ماه‌های سرنگونی رژیم صدام حسین در سال2003 و روزهای سخت و رعب‌آور حضور ابومصعب الزرقاوی، سرکرده خشن و افراط‌گرای این گروه، در کشورشان است. ابومصعب الزرقاوی، شهروند اردنی‌تبار، پس از سرنگونی رژیم صدام و با هدف نسل‌کشی شیعیان عراق و مبارزه با نظامیان آمریکایی به عراق رفت و موجی از شدیدترین عملیات‌های قتل، آدم‌ربایی و بریدن سرهای شهروندان و اسیران را آغاز کرد.

هرچند وی در آن زمان به‌طوررسمی با بن‌لادن بیعت نکرده بود لیکن همگان وی را به‌عنوان یک عرب مجاهد افغان می‌شناختند که در سال1989 به افغانستان رفت و با بن‌لادن دیدار کرد(1). اما بیعت رسمی جماعت توحید و جهادبا القاعده به اکتبر سال2004 باز می‌گردد که با صدور بیانیه‌ای از انتساب و بیعت رسمی با بن‌لادن خبر داد(2). پس از آن نام توحید و جهاد به سازمان«قاعده الجهاد في بلاد الرافدین» تغییر یافت. این بیعت و تغییر نام به‌ معنای آن بود که اکنون، سازمان القاعده یک شاخه رسمی در عراق دارد که از طریق آن عملیات نظامی خود را راهبری می‌کند.

پراکندگی گروه‌های تکفیری موجود در عراق باعث شد که در 15ژانویه2006 (25دی1384) پنج گروه تکفیری به همراه القاعده عراق از تشکیل یک گروه واحد با عنوان «مجلس شوری المجاهدین» به رهبری ابوعمر البغدادی خبر بدهند. البته چندی بعد سه گروه نظامی دیگر نیز به این شورا پیوستند تا در مجموع به نُه گروه بالغ گردد(3).

البغدادی پیش از این امیر گروه تروریستی «جيش الطائفة المنصورة» (ارتش طائفة (فرقة) پیروز) بود که بعدها و پیش از تأسیس مجلس شوری المجاهدین با سازمان القاعده في بلاد الرافدین بیعت کرده بود.

با کشته‌شدن زرقاوی در 7ژوئن همان سال یکی از خشن‌ترین و بی‌رحم‌ترین رهبران عملیاتی شبکه القاعده از بین رفت و دستیار وی، ابوحمزه المهاجر (المصری)، که در سابق، دستیار ایمن الظواهری بود به‌عنوان عالی‌ترین شخصیت شبکه القاعده در عراق مطرح گردید.

در میانة اکتبر سال2006میلادی بود که خبر انحلال مجلس شوری المجاهدین و تأسیس دولت اسلامی عراق به رهبری ابوعمر البغدادی اعلام شد و بسیاری از گروه‌های عمدة تروریستی در عراق بیعت خود را با وی ابراز داشتند(4).

تأسیس دولت اسلامی عراق تنها چند روز پس از تشکیل یک پیمان به‌نام «حلف المطيبين» صورت گرفت. این پیمان، به دستور مجلس شوری المجاهدین شکل گرفته بود و ظاهرا هدف آن، دادن صبغه عراقی به تشکیلات و سازمان‌های مسلح فعال در عراق بود که از هيمنه خارجی‌ها و رفتار المهاجر ناراضی بودند(5).

به‌دنبال این اتفاق، ابوحمزه المهاجر، با اعلام انحلال همة تشکیلات نظامی از جمله شوری المجاهدین، بیعت خود را با دولت اسلامی عراق که به‌دنبال تأسیس یک خلافت اسلامی (سنی) بود، علنی کرد و به‌عنوان وزیر جنگ دولت اسلامی عراق تعیین شد.

اسامه بن‌لادن، رهبر شبکه القاعده، نیز در تاریخ 29دسامبر2007 با انتشار نوار صوتی، خواستار بیعت همة مجاهدان و امیران با ابوعمر البغدادی شد(6).

این موضوع، شناخته‌شدن رسمی دولت اسلامی عراق به‌عنوان بخشی از سازمان مرکزی را نشان می‌دهد. بن‌لادن، در جای دیگری نیز البغدادی را امیری از امیران جهاد معرفی می‌کند(7).

همان‌گونه که اشاره شد تشکیل دولت اسلامی عراق و تعیین یک شخصیت عراقی در رأس، به‌دنبال اعتراضات گسترده گروه‌های مسلح و عشایر سنی صورت گرفته بود که از رفتارهای المهاجر به ستوه آمده بودند و اعتراض خود را به گوش ظواهری، مرد شماره دو القاعده، رسانده بودند(8).

در 19آوریل2010، فرماندهی آمریکا در عراق اعلام کرد که ابوحمزه المهاجر را به همراه ابوعمر البغدادی در یک عملیات نظامی به قتل رسانده است. یک ماه پس از کشته‌شدن ابوعمر، شورای فرماندهی دولت اسلامی عراق با صدور بیانیه‌ای در 15می، ابوبکر البغدادی را به‌عنوان جانشین امیر مقتول انتخاب کرد. در بیانیة دولت اسلامی عراق بر مشورت با همة فرماندهان جهادی در مکان‌های مختلف برای انتخاب امیر جدید تأکید شده بود(9).

امیر جدید؛ جاه‌طلب بی‌نشان

ابراهیم عواد ابراهیم البدری الحسینی القرشی معروف به ابوبکر البغدادی امیر جدید دولت اسلامی عراق را می‌توان جنجالی‌ترین شخصیت موجود در میان گروه‌های جهادی در سال‌های اخیر دانست. بغدادی 43ساله که به جز یک عکس منتشرشده، تصویر دیگری از وی موجود نیست، در مدت کوتاهی پس از انتخاب، توانست عملیات تروریستی منحصربه‌فردی را در مناطق مختلف عراق به سرانجام برساند. عملیات انتقام‌گیری کشته‌شدن اسامه بن‌لادن نیز از مظاهر قدرت‌نمایی وی به‌شمار می‌رود. پس از مرگ بن‌لادن، البغدادی متعهد شد 100 عملیات انتحاری برای انتقام خون رهبر سابق القاعده انجام دهد. تنها در 22دسامبر2011 وقوع سلسله انفجارهای تروریستی در بغداد، باعث کشته‌شدن 63 شهروند و زخمی‌شدن 180 تن دیگر شد که یکی از بزرگ‌ترین عملیات دولت اسلامی عراق به‌شمار می‌رود.

 به فاصلة کوتاهی از مرگ بن‌لادن، البغدادی با صدور بیانیه‌ای ضمن مطرح‌کردن تبعیت خود از الظواهری به‌عنوان جانشین احتمالی بن‌لادن، خطاب به وی می‌گوید: «بر شما بشارت باد که در دولت اسلامی عراق مردان وفاداری دارید که در راه حق قدم برداشته‌اند...» (10). کارشناسان مسائل القاعده بر این باورند که این بیانیه، اعلام بیعت البغدادی با الظواهری و ادامة بیعت دولت اسلامی عراق با بن‌لادن به‌شمار می‌رود. در اوایل می2014، ایمن الظواهری در پیام صوتی خود به‌طور علنی از بیعت محرمانة دولت اسلامی عراق با بن‌لادن و پس از آن با خود پرده بر‌می‌دارد (11).

جنگ در سوریه و ناآرامی‌ها باعث ورود گستردة گروه‌های تروریستی به‌ویژه سازمان القاعده و دیگر گروه‌های جهادی همسو و همفکر به این کشور شد. در دسامبر2011، یک گروه مسلح به‌نام «جبهة النصرة لأهل الشام» به سرکردگی فردی به‌نام «ابومحمد الجولانی» اعلام موجودیت کرد و از تمامی مردم خواست تا با به‌دست‌گرفتن سلاح، علیه نظام حاکم در سوریه بجنگند.

هرچند ریشه‌های این گروه تازه تأسیس چندان روشن نبود اما ظواهر، نشان از ارتباط این گروه با القاعده داشت. گزارش‌های سازمان اطلاعاتی آمریکا نیز حاکی از ارتباط میان النصره با شاخة عراقی القاعده یعنی دولت اسلامی بود. آنچه که دربارة الجولانی گفته می‌شود نیز حکایت از آن دارد که وی پیش از عزیمت به سوریه، از نیروهای دولت اسلامی عراق بوده است.

جبهه النصره در عرض چند ماه توانست، خود را به قدرت بی‌بدیل گروه‌های تروریستی در سوریه و خشن‌ترین گروه فعالی تبدیل کند که هیچ ابایی از بریدن سر شهروندان و نمایش آن نداشت. شاید همین پیشرفت سریع، باعث شد تا امیر جاه‌طلب دولت اسلامی عراق با صدور پیام صوتی در 9آوریل2013 پیوستن جبهه النصره به امارت خود را اعلام کند و نام جماعت خویش را به دولت اسلامی عراق و شام (داعش) تغییر دهد و الجولانی را سرباز اعزامی دولت اسلامی عراق به شام معرفی کند. هرچند پیش از آن نیز عناصر البغدادی از طریق عراق وارد سوریه می‌شدند و به‌عنوان یک گروه مسلح مخالف اسد فعالیت می‌کردند اما از زمان این تحول، حضور داعش روزبه‌روز بیشتر شد.

یک روز پس از این ماجرا، ابومحمد الجولانی، امیر النصره، با صدور پیام صوتی، به اقدام یک‌جانبه البغدادی واکنش نشان داد. الجولانی در این پیام، با اعلام رسمی بیعت با القاعده و شخص الظواهری خاطر نشان می‌کند که با دولت اسلامی عراق ارتباط دارد اما از تصمیم البغدادی بی‌خبر است و آن را قبول ندارد (12).

جنگ بیانیه‌ها

اقدام سرخود و بدون هماهنگی‌ ابوبکر البغدادی که اکنون مانند ملاعمر به‌عنوان امیرالمؤمنین شناخته می‌شد، سرآغاز علنی‌شدن اختلافات موجود در سازمان القاعده بود. هرچند بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند انتخاب الظواهری به‌عنوان جانشین بن‌لادن مورد رضایت همة طرف‌های موجود در این سازمان نبوده است اما این اقدام و اقدامات دیگر ابوبکر البغدادی نشان می‌دهد که وی با عِلم به این موضوع، عَلَم سرکشی و طغیان را بر رهبر جدید و غیرکاریزماتیک القاعده (برخلاف بن‌لادن) برافراشت. البته عوامل دیگری نیز در این میان وجود دارد؛ کم‌شدن شعلة عملیات‌های مسلحانه و تروریستی القاعده پس از انتصاب الظواهری در مقابل ضربات بزرگ و دردناک البغدادی به نیروهای دولتی و شهروندان عراقی و به چالش‌کشیدن مدیریت امنیتی دولت عراق، کنترل تعدادی از مناطق ناامن این کشور توسط البغدادی و حاکمیت وی بر آن‌ها. قریشی‌بودن البغدادی (یکی از شروط خلافت است) علاوه‌بر در اختیارداشتن تعدادی از مناطق سوریه باعث شد تا این شخصیت جاه‌طلب که اکنون در کنار ملاعمر قندهاری دومین امیرالمؤمنین شده و منجربه سردرگمی بسیاری از مجاهدان شده بود؛ درحالی‌که الظواهری هیچ‌یک از این ویژگی‌ها را نداشت جز آنکه برخلاف البغدادی شخصیت مجهولی نبود.

به هرجهت مخالفت الجولانی با اقدام یک‌جانبه البغدادی و تلاش وی برای به سلطه درآوردن جبهه النصره که در یکی دو سال گذشته، مخالفان اسد برای تطهیر چهره آن و ترسیم یک گروه معارض و نه تروریستی از آن تلاش‌های فراوانی کردند، سرآغاز نبردهای خونین میان دو گروه و شروع جنگ بیانیه‌ها و پیام‌ها بود؛ پیام‌هایی که به اعتقاد کارشناسان برای نخستین‌بار، منجربه افشای اسرار داخلی و خانوادگی القاعده توسط گروه‌های زیر مجموعه شد.

پس از این تبادل پیام‌های روشن، این‌بار نوبت الظواهری بود تا موضع خود را اعلام کند. الظواهری نیز دو ماه بعد در 9ژوئن2013 با صدور بیانیه‌ای بطلان تشکیل دولت اسلامی عراق و شام را اعلام کرد. وی در پیام خود با انتقاد از البغدادی و الجولانی به‌خاطر اقدامات بدون مشورت، حیطه کار البغدادی را در عراق و الجولانی را در شام تعیین کرد و هر دو را شاخه‌های این سازمان در عراق و سوریه معرفی کرد. الظواهری همچنین همراه صمیمی خود و بن‌لادن یعنی ابوخالد السوری را مسئول حل اختلاف میان دو گروه کرد (13). (تلاش برخی کشورها و جریان‌ها برای بی‌ارتباط دانستن این دو گروه به‌ویژه داعش با القاعده برای متهم‌کردن دمشق به پشتیبانی از البغدادی است)

پیام الظواهری، انتقاد شدید به جاه‌طلبی البغدادی و ضربة بزرگی به گروه متبوع او بود. این پیام، سرآغاز جنگ شدید لفظی القاعده با شاخه عراقی خود (داعش) و خونریزی گسترده میان النصره و داعش به‌شمار می‌رود.

همه منتظر واکنش قابل پیش‌بینی البغدادی بودند. کمتر از یک هفته بعد در 15ژوئن، امیر داعش با صدور پیامی قاطع اعلام کرد: «دولت اسلام در عراق و شام تا زمانی که ما زنده‌ایم باقی خواهدماند و هیچ مذاکره‌ای پیرامون آن نخواهیم داشت تا زمانی که کشته شویم.» وی همچنین بدون نام‌بردن از الظواهری، صاحبان هوای نفس و مدعیان جهاد را نکوهش کرد.

پیام الظواهری و سرپیچی علنی البغدادی، سرآغاز نبردهای خونین میان داعش از یک‌سو و جبهه النصره، ارتش آزاد و دیگر گروه‌های مسلح از سویی دیگر شد. رسانه‌های جهانی و منطقه نیز با استقبال از این موضوع و برای تطهیر چهرة مخالفان اسد که پس از گذشت سه سال نتوانسته بودند در جبهه‌های جنگ به پیروزی برسند و نشان‌دادن اینکه داعش، ارتباطی با القاعده ندارد و به‌وسیله اسد ساخته‌شده است، شدیدترین حملات را علیه این گروه به‌کار بستند. تلاش رسانه‌های عرب برای جداسازی داعش از گروه‌های مسلح فعال علیه اسد، در واقع تلاش برای بازگرداندن اعتبار به این گروه‌ها و معارض معرفی‌کردن آن‌ها به جای تروریستی دانستن‌‌شان تفسیر می‌شود. هرچند پیام 9ژوئن2013 الظواهری و پیام وی در اوایل می2014 که به‌طوررسمی و علنی، دولت اسلامی عراق را شاخة عراقی القاعده معرفی می‌کند این تلاش‌ها و ادعاها را خنثی می‌کند.

ژانویه2014، آغاز درگیری‌های تمام‌عیار میان داعش و النصره بود درگیری‌هایی که صدها کشته برجای گذاشت و همچنان تا ماه‌ها بعد ادامه یافت.

اعلام تأسیس شاخة لبنانی داعش توسط شخصی به‌نام ابوسیاف در طرابلس و بیعت با البغدادی در این گیرودار (14) تمایل البغدادی به نشان‌دادن گسترش هواداران وی و سرزمین‌های تابعه او را نشان داد. بااینکه بعدها نامی از ابوسیاف شنیده نشد اما پذیرش مسئولیت انفجار سفارت ایران در لبنان توسط داعش نشان داد که این گروه به عمق خاک لبنان نیز نفوذ کرده است.

در همین بحبوحه، الظواهری که به‌نظر می‌رسید برای نشان‌دادن نقش پدرانه خود بر شاخه‌های سازمان باید اقدامی انجام دهد، دوباره با صدور بیانیه‌ای از همة گروه‌های جهادی درگیر در سوریه از جمله داعش و النصره خواست تا از جنگ داخلی بپرهیزند.

البته این‌بار کشته‌شدن ابوخالد السوری، نماینده الظواهری در سوریه، موجب خشم الظواهری شد. انگشت‌های اتهام به‌سمت داعش نشانه رفت. پس از آن، الظواهری با صدور یک پیام دیگر، خواستار ‌گرفتن انتقام مرگ همراه قدیمی خود شد. بعد از آن نیز الجولانی با صدور یک بیانیه، پنج روز به داعش فرصت داد تا خاک سوریه را ترک کنند اما عناصر داعش سخت‌تر از آن بودند که صحنه را ترک کنند؛ حتی اظهارنظرهای همسوی رهبران سلفی و جهادی مانند ابوقتاده که در زندان به‌سر می‌برد و ایران را متهم به نفوذ در داعش کرده بود، ثمری برای آنان نداشت.

این روزها، شاید بدترین روزها برای تشکیلات عراقی القاعده بود. در آن سوی مرزها، ارتش عراق حمله همه‌جانبة شدیدی را علیه مواضع نظامی و پایگاه‌های داعش در استان هم‌مرز با سوریه یعنی الانبار آغاز کرده بود و موفق شده بود صدها تن از عناصر این گروه و مقرهای آنان را نابود کند.

در این شرایط سخت، شاید صدور بیانیة جدید القاعده با امضای فرماندهی کل در 3فوریه2014 که در آن هرگونه ارتباط تشکیلاتی با داعش نفی شده بود (15) می‌توانست به مثابه فرود آخرین میخ بر تابوت البغدادی باشد. این بیانیه، به‌طور رسمی به‌معنای اخراج البغدادی و گروهش از القاعده به‌شمار می‌رود و جای هیچ تفسیری نداشت و بسیاری نیز آن را فتوای غیررسمی برای مجوز قتل البغدادی قلمداد کردند. لیکن پانزده روز بعد، بیست تن از علمای ارشد القاعده با انتشار بیانیه‌ای با عنوان «المناصره الخراسانيه للدوله الاسلاميه» (یاری دولت اسلامی توسط خراسانی‌ها) در نبرد میان داعش و النصره، از البغدادی پشتیبانی کردند و از همة گروه‌های جهادی خواستند تا به داعش بپیوندند و با امیر آن بیعت کنند.

به‌نظر می‌رسید رهبران درجة یک القاعده از فرصت پیش‌آمده برای ابراز ناتوانی الظواهری در راهبری تشکیلات سازمان و اعتراض به خط مشی وی استفاده کرده‌اند. هرچند صدور این بیانیه همچنان میدان جنگ را میان دو بازیگر آن یعنی داعش و النصره محدود می‌کرد اما اوایل ماه آوریل، ضربة بزرگ بر سر الظواهری و تشکیلات القاعده فرود آمد.

بیانیه المناصره، جای خود را به «البيعه الخراسانيه» داد. نُه تن از ارشدترین علما و فرماندهان جهادی القاعده از جمله ابوهدی السودانی که هر یک سابقه 20 تا 30 سال جهاد در افغانستان را داشتند در اوایل آوریل با صدور بیانیه‌ای ضمن اعلام بیعت با ابوبکر البغدادی به‌طورعملی فتوی به ناکارآمدی روش‌های الظواهری برای رهبری این تشکیلات دادند (16). عدم تکفیر شیعیان توسط ظواهری، تبریک وی به ملت‌های عربی به خاطر بهار عربی، اجرا نکردن حدود الهی‌(!)، چشم‌پوشی از خطاهای گروه‌های وابسته به الظواهری، تمرکز بر بعد سیاسی و تبلیغی بدون اهتمام به موضوع سلاح و برائت از داعش از مهم‌ترین عواملی بود که منجر به خشم و نارضایتی همراهان قدیمی بن‌لادن و الظواهری شده بود.

اختلاف‌ها از دایرة داعش-النصره و داعش–القاعده خارج شده و به داخل تشکیلات سازمان مادر رسوخ کرده بود. همان روز، البغدادی از جایگاه امیر المؤمنین، با صدور پیام صوتی خبر از بازگشت پرقدرت خود به صحنه داد. لحن سخنان وی در این پیام نشان می‌داد که وی اکنون خود را به مثابه رهبر سازمان القاعده می‌بیند.

الظواهری نیز ساعاتی بعد با یک پیام صوتی جدید وارد صحنه شد و با فتنه خواندن حوادث روی‌داده در سوریه، البغدادی را جنایتکار بیچاره و فریب‌خورده‌ای توصیف کرد که با طمع قدرت، اقدام به قتل ابوخالد السوری کرده است.

جنگ بیانیه‌ها به این‌جا ختم نشد؛ ابوابراهیم الموصلی از رهبران داعش با صدور بیانیه‌ای، الظواهری را دزد سرکش خطاب کرد (17). یک هفته پس از آن نیز در 18آوریل، ابومحمد العدنانی، سخنگوی داعش، با ارسال پیام سهمگینی، القاعده را گروهی منحرف از جهاد معرفی و عامل اصلی اختلافات را روش و کج‌فهمی القاعده معرفی می‌کند. این بیانیه، مقدمه‌ای برای تکفیر الظواهری و تردید‌افکنی در اهداف اصلی وی به‌شمارمی‌رود (18). یک روز پس از آن نیز، الظواهری با صدور بیانیه، داعش را به عدم پایبندی به کار گروهی و غصب و تجاوز به حقوق مردم، متهم کرد.

به نظر می‌رسد الظواهری که قدرت رقیب جوان خود را کم انگاشته و ارکان رهبری وی بر سازمان مادر دچار لرزش شده بود، این‌بار، تصمیم به آرام‌کردن فضا گرفته است. ازاین‌رو با انتشار پیام صوتی در اوایل ماه می، دولت اسلامی عراق را شاخه‌ای از القاعده و بخش عراقی آن معرفی می‌کند. الظواهری، بیعت محرمانة ابوعمر البغدادی، سرکرده پیشین دولت اسلامی، با بن‌لادن را افشا می‌کند. وی به این موضوع نیز اشاره کرد که ابوبکر البغدادی همیشه او را به عنوان امیر خود خطاب کرده است. الظواهری که این‌بار البغدادی را با الفاظ محترمانه‌ای می‌نامید، از او خواست تا با ترک سوریه مانع از افزایش اختلافات شود و به رهبر النصره نیز دستور داد تا جنگ علیه داعش را متوقف کند (19).

این‌بار لحن الظواهری کاملاً ملتمسانه و آرام بود و از جایگاه امیر القاعده با یکی از شاخه‌هایش سخن می‌گفت. جبهه النصره، دستور وی را پذیرفت ولی داعش همچنان به نبرد خود علیه دیگر گروه‌های تکفیری ادامه می‌دهد.

صدور بیانیه‌ها حدود یک ماه متوقف گردید اما این‌بار زلزلة بزرگ‌تری در انتظار الظواهری بود. زلزله‌ای که که به اعتقاد بسیاری، یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ گروه‌های جهادی به شمار می‌رود. در تاریخ 10ژوئن2014، شهر موصل عراق و تعدادی از مناطق و شهرهای اطراف در واقعه‌ای مشکوک به دست گروهک دولت اسلامی عراق و شام تصرف شد. این حادثه کافی بود تا بخت البغدادی را در سپهر مجاهدان بالا ببرد. اکنون، تروریست‌های دولت اسلامی بر بخش‌های مهمی از خاک عراق مستولی شده بودند و به پیشروی‌های خود ادامه می‌دادند و در حال محقق کردن آرزوی تشکیل خلافتی بودند که دیگران در این سال‌ها نتوانسته بودند حتی گامی عملی برای اجرای آن بردارند. آن‌ها حتی از مناطقی که آرزوی تصرف‌شان را در سر می‌پروراندند و به عنوان قلمرو خلافت به آن‌ها می‌نگریستند، نقشه‌هایی منتشر کردند؛ قسمت های بزرگی از خاک اروپا و کشورهای عربی، بخشی از این نقشه بود.

 پیروزی‌های البغدادی چنان غافلگیر‌کننده بود که تا زمان نگارش این سطور، رهبری شبکة القاعده هیچ موضعی در قبال آن اتخاذ نکرده است. برخی از سایت‌های نزدیک به داعش در خبری غیررسمی اعلام کردند که الظواهری پس از شنیدن خبر، به لبخند و اظهار این جمله که آن‌ها باطل هستند، اکتفا کرده است (20).

پس از تصرف موصل، به طور قطع یکی از گام‌های محکم البغدادی برای تثبیت رهبری خود بر شبکه جهانی جهاد، اعلان دولت خلافت داعش و خلیفه‌شدن ابوبکر البغدادی در 29ژوئن بود. این اقدام جاه‌طلبانة البغدادی و اعلان تشکیل خلافت، پس از گذشت نزدیک به یک قرن از سقوط آن، با واکنش‌های فراوانی در میان گروه‌های سلفی مواجه شد؛ بسیاری، آن را رد کردند، در مقابل نیز، برخی گروه‌های سلفی آن را پذیرفته و با البغدادی بیعت کردند. اعلان خلافت البغدادی به شدت نگاه‌ها را از سمت سازمان مادر یعنی القاعده و رهبر آن، الظواهری، دور کرده است. این موضوع، از آن‌جا اهمیت می‌یابد که اکنون، اختلاف‌ها در داخل شاخه‌های منطقه‌ای القاعده بر سر چگونگی برخورد با دولت اسلامی، به طور جدی ظاهر شده است. به طور مثال، شاخة شمال آفریقایی القاعده یعنی «تنظیم القاعده في بلاد المغرب الاسلامی» به رهبری عبدالمالک دروکدال در حال حاضر مؤید داعش است اما جریان «مختار بالمختار» همچنان بر تبعیت خود از الظواهری تأکید می‌کند (21).

بلند پروازی‌های خلیفة خودخواندة جوان، تا این لحظه داعش را به عنوان رأس جریان‌های تکفیری جهادی مطرح کرده است اما به نظر می‌رسد اقدامات وی علاوه بر آنکه باعث تشدید خشونت‌ها در منطقه شده و نسل خشن‌تری از تروریست‌های داخلی و بین‌المللی را به سمت وی جذب کرده است؛ نسلی که دیگر، جایگاهی برای پیشکسوتان القاعده قائل نیست و آن‌ها را متهم به اهمال و دوری از جهاد می‌کند. از سوی دیگر، شاید نخستین ظهور علنی خلیفة جوان که اینک خود را خلیفة ابراهیم می‌نامد در مسجد موصل و اقامة نمازجمعه را بتوان ضربة دیگری بر فقها و نظریه‌پردازان القاعده دانست که بیعت را تنها با انسان معلوم و غیرمجهول مباح می‌دانستند؛ حضور علنی البغدادی این‌بار به یکی از اشکال‌گیری‌های عمدة آنان برای مخالفت با بیعت البغدادی پایان داد و نگاه‌ها را بیش از پیش به رئیس سیاه‌پوش این دولت بی‌ملت، متوجه کرد.

القاعده و داعش؛ نفرت متقابل

نوشتار فوق به بخشی از عوامل اختلاف میان البغدادی و الظواهری اشاره کرد. علاوه بر این، عوامل دیگری را می توان به عنوان علل نفرت این دو گروه از یکدیگر برشمرد:

1-    القاعده معتقد است نام دولت که داعش برای خود برگزیده است، گمراه کننده و غیرواقعی است و داعش تنها یک مجموعه است نه یک دولت یا خلافت. این اقدام داعش با واکنش تند ابوقتاده الفلسطینی و ابومحمد المقدسی نظریه‌پرداز القاعده مواجه شده بود.

2-    هر دو گروه، یکدیگر را متهم به دوری از تعالیم و روش‌های اسلامی می‌کنند به گونه‌ای که القاعده، داعش را گروهی جاهل خطاب کرده است.

3-    القاعده، داعش را گروهی بسیارخشن و متجاوز می‌داند در حالی‌که داعش، طرف مقابل را فاقد صلابت و خشونت کافی می‌داند.

4-    القاعده، دادگاه‌های شرعی داعش را به سخره می‌گیرد و آن‌ها را دادگاه‌هایی فرمایشی می‌داند که قاضی، دادستان و جلاد یکی است. در مقابل، داعش نیز القاعده را اجراکننده همین روش می‌داند.

5-    هر یک از دو گروه، ادعای رهبری گروه‌های جهادی را دارند. پیش از این، داعش اعلام کرده بود که از القاعده پیروی نمی‌کند و این سازمان به تاریخ پیوسته است و نام القاعدة جدید (اشاره به انحراف از مشی قدیمی) را دربارة جماعت الظواهری استفاده می‌کند.

در هر صورت، حوادث سوریه و درگیری‌های پیش‌آمده میان گروه‌های به اصطلاح جهادی به ایجاد شکاف در میان گروه‌های وابسته به القاعده، جنگ داخلی و به تبع آن اختلاف در سطح رهبری این سازمان کمک بزرگی کرد. هرچند، بروز اندکی از این مسائل، پس از تعیین الظواهری به جانشینی بن‌لادن پیش‌بینی شده بود اما هیچ‌وقت تصور نمی‌شد که مسائل به این‌جا کشیده شود.

وجود شبکة گسترده و قدرتمند القاعده در مناطق متعدد دنیا که روزی یکی از نقاط قوت این سازمان بین‌المللی به شمار می‌رفت، اکنون نتیجه‌ای معکوس گرفته است و ناقوس خطری برای رهبری مرکزی این سازمان، از یک سو و کشورهای منطقه و حتی فرامنطقه‌ای، از سوی دیگر است؛ زیرا نسل جدیدی از رهبران سرکش جهادی در حال تولد است و آنچه که امروز در عراق، سوریه و سومالی می‌گذرد، دلیلی بر این موضوع است. بدون شک این اتفاق، نقش بزرگی نیز در تضعیف قدرت متمرکز و وجهة رهبری القاعده خواهد داشت. ظهور شاخه‌های کوچک‌تر سازمان القاعده در نقاط پرتنش، علی‌رغم آن‌که مرکزیت آن را دچار بحران فروپاشی و انزوا خواهد کرد، کشورهای منطقه را با گروه‌هایی به مراتب خشن‌تر و خطرناک‌تر از نسل قدیم القاعده، مواجه خواهد ساخت.

هفته‌ها و ماه‌های آینده، شاید افق بازتری از آیندة این کشمکش و جنگ قدرت حاصل شود. آیا الظواهری باتجربه خواهد توانست بر این مشکل فائق آید؟ و آیا تلاش‌های امنیتی و نظامی زیکزاکی و مقطعی دولت عراق در مبارزه با داعش، به موازات تضعیف جایگاه گروه‌های تروریستی و مسلح در سوریه به نفع اسد، می‌تواند کفه را به نفع القاعده سنگین‌تر کند یا خیر؟ هرچه که هست، این نتیجه را درحال حاضر می‌توان مشاهده کرد که سازمان گسترده و قدیمی القاعده الجهاد در حال فروپاشی است. آیا باید در انتظار یک جنگ درون خانواده‌ای و آتش‌افروزی بیشتر القاعده و فرزندانش در منطقه بود یا اینکه شاهد حل‌شدن روزافزون هواداران سازمان مادر در خلافت خودخواندة اسلامی باشیم؟

قزوینی غرابی - نشریه راه نما (مطالعات بین المللی تروریسم) شماره 12 - اردیبشهت 1395

 

پی نوشت ها:

1-    http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HF09Ak03.html

2-    http://arabic.people.com.cn/31662/2926611.html

3-    http://alplatformmedia.com/vb/showthread.php?t=34173

4-    http://www.alarabiya.net/articles/2006/10/15/28296.html

5-    https://nokbah.com/~w3/?p=533

6-    http://www.alriyadh.com:8080/305359

7-    http://forum.el-wlid.com/t131782.html

8-    http://www.alarabiya.net/articles/2006/10/15/28296.html

9-    http://www.hanein.info/vb/showthread. ... amp;p=1328404#post1328404

10-                     http://arabic.people.com.cn/31662/7375040.html

11-                     http://www.youtube.com/watch?v=7_vQIT-wbyI

12-                    http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeas ... /130410_nusra_qaeda.shtml

13-                     http://www.aljazeera.net/news/pages/e ... 15-499b-9155-eaca80360821

14-                     http://www.alquds.co.uk/?p=127319

15-                     http://www.azzaman.com/?p=60506

16-                     http://akhbar.alaan.tv/news/post/2996 ... usra-syria-qaeda-baghdadi

17-                     http://www.kalamakhbar.com/Details.aspx?I=9480574

18-                     http://www.light-dark.net/vb/showthread.php?p=1040543180

19-                     http://www.youtube.com/watch?v=7_vQIT-wbyI

20-                     http://alplatformmedia.com/vb/showthread.php?t=52804

21- http://arabi21.com/Story/759694

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش