پرسش و پاسخ > آیا جریانی تندرو و افراطی تر از داعش نیز وجود دارد؟

آیا جریانی تندرو و افراطی تر از داعش نیز وجود دارد؟

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۷/۱ تعداد بازدید: 401

بله جریانی ازدل داعش وجود دارد به نام حازمیه. مهمترين آراء و افکاري كه آنان را از سایر گروه های تکفیری متمایز کرده است تفسیر خاص از آیه «من لم یحکم بما انزل الله .. » و حکم عاذر به جهل است که در هر دو مورد راه افراطی تری را پیش گرفته اند.



احمد بن عمر بن مساعى الحازمي يا احمد الحازمی، متولد مکه، رهبر جریان فکری حازمیة است كه از جمله اساتید علوم شرعی و متخصص در زبان عربی دانشگاه مکه است. او فردی است که با تفکرات تند خود موجب شکاف و انشقاق درون داعش شده است. تكفراتی كه او را در مقابل جریان بن علی قرار داده است. هواداران حازمی، پیروان بنعلی را به کفر، جهمیه و مرجئه بودن متهم کردند و پیروان بنعلی هوادارن حازمی را به تندوری و پیروی از مرام خوارج متهم می کردند.[1]

تكفير مطلق حاكم به دلیل وضع قوانین بشری:

حازمی معقتد است که حکام بلاد اسلامی امروز معینا کافر به کفر اکبر  هستند. او دلیل این فتوا را تدوین و اجرای قوانین سکولاری یا بشری در کشورها می داند. و به دلیل اینکه حکام به اجرا و یا تدوین آن اقدام می کنند پس به کفر خروج از اسلام مبتلا می شوند. در ادامه به پر سش هایی که از ایشان شده است می پردازیم.

س: هل يحكم على من بدَّل حكم الله بالقوانين الوضعية بالكفر عينًا؟

آیا کسی که با قوانین وضعی به تبدیل حکم خدا اقدام می کند کفر او معین است؟

ج: نعم كفره عينًا، ما في بأس، الله كفره ما نحن قال: {وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللهُ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ} [المائدة: 44]. [1]

بله او كفرش معين است. چرا که خداوند فرموده است وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللهُ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ}

پاسخها:

اول: مراد از کفر، کفر اصغر است نه کفر اکبر.

اولا تفاسیری وجود دارد که مورد پذیرش اکثر مفسران واقع شده است و آن تفسیر برگرفته از قول ابن‌عباس، صحابی پیامبر، در خصوص آیه ایه وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللهُ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ است که مراد از تکفیر در این آیه را کفر اصغر دانسته است. یعنی مسلمانی که بدون انکار شریعت با حکم الهی مخالفت کرده مرتکب فسق می‌شود. این چنین کفری کفر اکبر نبوده و موجب خروج از اسلام نمی شود. ابن‌بطه از ابن‌عباس چنین می‌آورد: «کفر در آیه مذکور، کفری نیست که موجب خروج از اسلام شود».[2] همچنین او، به نقل از سفیان می‌گوید: «این کفری نیست که به معنای خروج از اسلام باشد».[3] او نقل دیگری از ابن‌طاووس به همین مضمون می‌آورد که «کفر مذکور در آیه به معنای کفر به خدا و ملائک و کتاب‌های آسمانی و رسولان نیست».[4] ابن‌قیم، شخصیتی که گروه‌های تکفیری عنایت خاصی به آثار و دیدگاهش دارند، همین نظر را پذیرفته است.[5]

از لحاظ قوت سند، حاکم در مستدرک این حدیث را صحیح دانسته و ذهبی نیز با صحیح‌الاسنادبودن آن موافقت کرده است.[6] علمایی که به صحت تفسیر ابن‌عباس تصریح کرده و به آن احتجاج کرده‌اند عبارت‌اند از: ابن‌کثیر در تفسیرش،[7] محمد بن نصر مروزی در کتاب تعظیم قدر الصلاة،[8] ابومظفر سمعانی در تفسیرش،[9] بغوی در معالم التنزیل،[10] قرطبی در جامع لاحکام القرآن،[11] بقاعی در نظم الدرر،[12] واحدی در الوسیط،[13] صدیق حسن‌خان در نیل المرام،[14] محمد شنقیطی در اضواء البیان،[15] ابن‌بطه در ابانه،[16] ابن‌عبدالبر در تمهید،[17] خازن در تفسیرش،[18] ابن‌تیمیه در مجموع الفتاوی،[19] ابن‌قیم در مدارج السالکین.[20] حال اگر مبنای کفر اصغر در آیه را بپذیریم دیگر نوبت به کفر اکبر نمی رسد که مدعای تکفیری ها را ثابت کند.

 

دوم: تکفیر اعتقادی مربوط به حاکم مستحل است نه هر حاکمی!

یکی از ملاک‌های مهم در تکفیر استحلال و تحریم است. استحلال یعنی حلال‌کردن آن چیزی که خدا حرام کرده و حرام‌کردن چیزی که خدا حلال کرده است. لذا صرف عمل موجب کفر نمی‌شود و باید فرد معتقد به استحلال باشد.[21]

ابن‌تیمیه با پذیرش شرط استحلال برای تکفیر افراد، ذیل آیه «من لم یحکم بما انزل الله» می‌گوید مراد از حکم‌کننده بغیر ما انزل الله در این آیه کسی است که مستحل حکم خدا باشد.[22] همچنین، زمانی به فردی «مستحل» اطلاق می‌شود که دارای سه شرط باشد: 1. حکمی را ترک کند؛ 2. اصرار بر ترک حکم داشته باشد؛ 3. حلال‌شمردن حکم خدا از سوی این فرد اعتقادی باشد نه عملی.[23] بدین معنا که اعتقادی به وجوب حکم الهی نداشته باشد[24] یا حکم الهی را بداند و قصد او از ترک این حکم، ترک حکم خدا باشد. ولی اگر قلباً به حکم خدا اذعان کند و به زبان جاری سازد ولی کاری که ضد آن اعتقاد است انجام دهد مصداق «من لم یحکم بما انزل الله» نمی‌شود؛[25] چراکه تشخیص استحلال از روی قلب است.[26]

پس تکفیر زمانی است که به استحلال حکم خدا بینجامد،[27] که آن هم شرایطی داشت که گذشت. جالب است که حتی ابن‌تیمیه حاکمی را که حق را باطل نشان دهد، بدعت را سنت کند و معروف را منکر جلوه دهد و منکر را معروف، به نواهی خدا امر کند و از اوامر خدا باز دارد تکفیر نمی‌کند.[28] نکته دیگری هم است و آن اینکه حکم بغیر ما انزل الله زمانی است که جمیع ما انزل الله را ترک کند ولی اگر به برخی از احکام دین حکم نکند شامل آیه  مذکور نیز نمی‌شود.[29]



[1]. شرح الأصول الثلاثة المختصر (6/ 26، بترقيم الشاملة آليا)

[2]. ابن بطه العکبری، الإبانة الکبری، ج2، ص736.

[3]. «حَدَّثَنَا أَبُو شَیبَةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِیلَ، قَالَ: حَدَّثَنَا وَکیعٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْیانُ، عَنْ سَعِیدٍ الْمَکی، عَنْ طَاوُسٍ: {وَ مَنْ لَمْ یحْکمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِک هُمُ الْکافِرُونَ} [المائدة: 44] قَالَ: «لَیسَ بِکفْرٍ ینْقُلُ عَنِ الْمِلَّةِ» (همان، ج2، ص735 و 736).

[4]. «حَدَّثَنَا إِسْمَاعِیلُ بْنُ مَحْمُودٍ الصَّفَّارُ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِی، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ: حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِیهِ، قَالَ: سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَی: {وَ مَنْ لَمْ یحْکمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِک هُمُ الْکافِرُونَ} [المائدة: 44] قَالَ: «هِی بِهِ کفْرٌ» قَالَ ابْنُ طَاوُسٍ: لَیسَ کمَنْ کفَرَ بِاللَّهِ، وَ مَلَائِکتِهِ، وَ کتُبِهِ، وَ رُسُلِهِ» (ابن بطه العکبری، الإبانة الکبری، ج2، ص736).

[5]. «وَ هَذَا تَأْوِیلُ ابْنِ عَبَّاسٍ وَ عَامَّةِ الصَّحَابَةِ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی {وَ مَنْ لَمْ یحْکمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِک هُمُ الْکافِرُونَ} [المائدة: 44] قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: لَیسَ بِکفْرٍ ینْقُلُ عَنِ الْمِلَّةِ، بَلْ إِذَا فَعَلَهُ فَهُوَ بِهِ کفْرٌ، وَ لَیسَ کمَنْ کفَرَ بِاللَّهِ وَالْیوْمِ الْآخِرِ، وَ کذَلِک قَالَ طَاوُسٌ، وَ قَالَ عَطَاءٌ: هُوَ کفْرٌ دُونَ کفْرٍ، وَ ظُلْمٌ دُونَ ظُلْمٍ، وَ فِسْقٌ دُونَ فِسْقٍ» (ابن قیم، محمد ابن ابی بکر، مدارج السالکین بین منازل إیاک نعبد و إیاک نستعین، ج1، ص345).

[6]. «هذا حدیث صحیح الإسناد و لم یخرجاه» [التعلیق - من تلخیص الذهبی]» (حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، مستدرک علی الصحیحین، ج2، ص342).

[7]. «عن ابن عباس فی قوله و من لم یحکم بما أنزل الله فأولئک هم الکافرون قال: لیس بالکفر الذی تذهبون إلیه، و رواه الحاکم فی مستدرکه من حدیث سفیان بن عیینة، و قال: صحیح علی شرط الشیخین» (ابن کثیر دمشقی، اسماعیل، تفسیر القرآن العظیم، ج3، ص108).

[8]. «لَا تَنْقُلُ صَاحِبَهُ عَنْ مِلَّةِ الْإِسْلَامِ» (مروزی، محمد بن نصر، تعظیم قدر الصلاة، ج2، ص520).

.[9] «قَالَ ابْن عَبَّاس: الْآیة فِی الْمُسلمین، وَ أَرَادَ بِهِ کفر دون کفر» (سمعانی، منصور بن محمد، تفسیر سمعانی، ج2، ص42).

[10]. «و قال ابن عباس و طاوس: لیس بکفر ینقل عن الملة» (بغوی، حسین بن مسعود، معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، ج2، ص55).

[11]. «و من لم یحکم بما أنزل الله ردا للقرآن، و جحدا لقول الرسول علیه الصلاة والسلام فهو کافر» (قرطبی، محمّد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج6، ص190).

[12]. «قال ابن عباس رضی الله عنهما: من جحد حکم الله کفرن و من لم یحکم به و هو مقر فهو ظالم فاسق» (بقاعی، ابراهیم بن عمر، نظم الدرر فی تناسب الآیات والسور، ج2، ص460).

[13]. «قلت لابن عباس: و من لم یحکم بما أنزل الله فهو کافر؟ قال: هو به کفر و لیس کمن کفر بالله والیوم الآخر و ملائکته و کتبه و رسله» (واحدی، علی ابن احمد، وسیط فی تفسیر القرآن المجید، ج2، ص191).

[14]. «عن ابن عباس فی قوله تعالی هذا قال: إنه لیس بالکفر الذی یذهبون إلیه وإنه لیس کفرا ینقل من الملة بل کفر دون کفر» (قنوجی بخاری، صدیق حسن‌خان، نیل المرام من تفسیر آیات الأحکام، ص267).

[15]. شنقیطی، محمد امین، أضواء البیان فی إیضاح القرآن بالقرآنِ، ج1، ص407.

.[16] قَالَ: «هِی بِهِ کفْرٌ، وَ لَیسَ کمَنْ کفَرَ بِاللَّه، وَ مَلَائِکتِهِ، وَ کتُبِهِ، وَ رُسُلِهِ» (ابن بطه العکبری، الإبانة الکبری لابن بطة، ج2، ص734).

[17]. «لیس بکفر ینقل عن الملة» (عبدالبر، یوسف بن عبدالله، التمهید لما فی الموطأ من المعانی والأسانید، ج4، ص237).

[18]. «لا یقال إنه کافر و هذا قول ابن عباس» (خازن، علی بن محمد، تفسیر الخازن المسمی لباب التأویل فی معانی التنزیل، ج2، ص57).

[19]. «و کفر لیس هو الکفر الذی ینقل عن الملة؛ کما قال ابن عباس» (ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، مجموع الفتاوی، ج7، ص312).

[20]. «قال ابن عباس: لیس بکفر ینقل عن الملة» (ابن قیم، محمد بن أبی بکر، مدارج السالکین بین منازل إیاک نعبد و إیاک نستعین، ج1، ص345).

[21]. الحبیشی، علی بن حسن، خلاصة الکلام فی الرد علی من فتن بتکفیر الحکام و غیرهم من اهل الاسلام، ص45.

[22]. ابن تیمیه، احمد ابن عبدالحلیم، مجموع الفتاوی، ج3، ص268.

[23]. ابی یحیی، سامح بن محمد، الرد المبین علی شبهات من یکفرون حکام المسلمین، ص180.

[24]. «من لم یعتقد وجوب الحکم بما أنزل الله» (ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، منهاج السنة النبویة، ج5، ص130).

[25]. «أَمَّا مَنْ عَرَفَ بِقَلْبِهِ کوْنَهُ حُکمَ اللَّه» (فخر الدین رازی، محمّد، تفسیر الرازی = مفاتیح الغیب، ج12، ص368).

[26]. استحلال دو نوع است: عملی و اعتقادی. استحلال عملی این است که کسی با مَحرم خود زنا نماید. و استحلال اعتقادی این است که مَحرم خود را به عقد خود در آورد. در استحلال اعتقادی به این دلیل که فرد حکم الهی را تغییر داده است تکفیر می گردد.

[27]. «فمن استحل الحکم بهذا فی الدماء أو غیرها فهو کافر» (همان).

[28]. «و أما إذا حکم حکما عاما فی دین المسلمین فجعل الحق باطلا والباطل حقا والسنة بدعة والبدعة سنة والمعروف منکرا والمنکر معروفا و نهی عما أمر الله به و رسوله وأمر بما نهی الله عنه و رسوله: فهذا لون آخر» (ابن تیمیه، احمد ابن عبدالحلیم، مجموع الفتاوی، ج35، ص388).

[29]. «فأما من حکم بما أنزل الله من التوحید و ترک الشرک. ثم لم یحکم ببعض ما أنزل الله من الشرائع لم یستوجب حکم هذه الآیات» (بغوی، حسین بن مسعود، معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، ج2، ص55؛ بن‌باز، عبدالعزیز بن عبدالله، مجموع فتاوی العلامة عبدالعزیز بن باز، ج7، ص119).

منابع:

       1            ابن تیمیه حرانی، احمد (1416). مجموع الفتاوی، تحقیق: عبدالرحمن بن محمد بن قاسم، مدینة نبویة: مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.

       2            ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم (1406). منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة القدریة، تحقیق: محمد رشاد سالم، بی‌جا: جامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامیة، الطبعة الاولی.

       3            ابن قیم، محمد بن أبی بکر (1416/1996). مدارج السالکین بین منازل إیاک نعبد و إیاک نستعین، محقق: محمد المعتصم بالله البغدادی، بیروت: دار الکتاب العربی، الطبعة الثالثة.

       4            ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر (1419). تفسیر القرآن العظیم، تحقیق: محمد حسین شمس الدین، بی‌جا: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

       5            البانی، ناصرالدین (1426). التحذیر من فتنه الغلو فی التکفیر بحوث علمیه و نقول عقدیه لعدد من علماء الاسلام، تقریظ: بن باز، تعلیق: صالح عثیمین، تحقیق: علی بن حسن الحلبی الاثری، بی‌جا: دار المنهاج، الطبعة الاولی.

       6            بخاری، محمّد بن اسماعیل (1422). صحیح بخاری، تحقیق: محمد زهیر بن ناصر، بی‌جا: دار طوق النجاة، الطبعة الاولی.

       7            بغوی، حسین بن مسعود (1420). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، تحقیق: عبدالرزاق المهدی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الاولی.

       8            بقاعی، إبراهیم بن عمر (1415/1995). نظم الدرر فی تناسب الآیات والسور، تحقیق: عبدالرزاق غالب المهدی، بیروت: دار الکتب العلمیة.

       9            حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (1411/1990). المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الأولی.

 10            خازن، علی بن محمد (1399/1979). تفسیر الخازن المسمی لباب التأویل فی معانی التنزیل (موافق للمطبوع)، بیروت: دار النشر، دار الفکر.

 11            زحیلی، وَهْبَة بن مصطفی (بی‌تا). کلّیة الشَّریعة الفِقْهُ الإسلامی و أدلَّتُهُ (الشَّامل للأدلّة الشَّرعیة والآراء المذهبیة و أهمّ النَّظریات الفقهیة و تحقیق الأحادیث النَّبویة و تخریجها)، دمشق: دار الفکر، الطبعة الرابعة.

 12            شنقیطی، محمد الأمین (1415/1995). أضواء البیان فی إیضاح القرآن بالقرآن، بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، عام النشر.

 13            فخر الدین رازی، محمّد بن عمر (1420). مفاتیح الغیب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الثالثة.

 14            قرطبی، محمّد بن أحمد (1384). الجامع لأحکام القرآن، تحقیق: أحمد البردونی و إبراهیم أطفیش، القاهرة: دار الکتب المصریة، الطبعة الثانیة.

 15            قرطبی، محمّد بن احمد (1423). الجامع لأحکام القرآن، تحقیق: هشام سمیر البخاری، الریاض: دار عالم الکتب.

 16            القنوجی البخاری، صدیق حسن‌خان (2003). نیل المرام من تفسیر آیات الأحکام، تحقیق: محمد حسن إسماعیل، أحمد فرید المزیدی، بی‌جا: دار الکتب العلمیة.

 17            مروزی، محمد بن نصر (1406). تعظیم قدر الصلاة، محقق: د. عبدالرحمن عبدالجبار الفریوائی، المدینة المنورة: مکتبة الدار، الطبعة الاولی.

 18            واحدی، علی بن أحمد (1415/1994). الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، تحقیق و تعلیق: الشیخ عادل أحمد عبدالموجود، الشیخ علی محمد معوض، الدکتور أحمد محمد صیرة، الدکتور أحمد عبدالغنی الجمل، الدکتور عبدالرحمن عویس، تقریظ: الأستاذ الدکتور عبدالحی الفرماوی، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الأولی.

 19            احمد الحازمی، شرح الأصول الثلاثة المختصر، بی نا، بی جا، بی تا.

 

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

آیا بزرگان اهل سنت درباره سماع موتی ادعای تواتر معنوی کرده اند؟

آیا جشن گرفتن به مناسبت میلاد پیامبر(ص) بدعت است؟

اهل سنت واقعی از نگاه ابن عثیمین چه کسانی هستند؟

آیا سند روایت مالک الدار در جواز توسل به رسول خدا صحیح است؟

آیا رسول خدا و اهل بیت برای عزیزان خود گریه و عزاداری می کردند؟

حدود ایمان و کفر در عقیده اهل سنت و جماعت چیست؟ (بخش دوم)

حدود ایمان و کفر در عقیده اهل سنت و جماعت چیست؟ (بخش اول)

آیا سفر به مدینه منوره به قصد زیارت قبر رسول الله اشکال دارد؟

مرز بين تروريسم و جهاد در اسلام چيست ؟

آیا سلفیان تکفیری شیعه را مسلمان می دانند؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند، چیست؟

مخازن فکری این همه خشونت تکفیری چیست؟ و از کجا نشات و تغذیه می شود؟

آیا تکریم و بزرگ داشت قبور انبیاء و اولیاء تعظیم شعائر الهى است؟

آیا طلب شفاعت از اموات شرک است؟

آیا ابن تیمیه در عمل پیرو احمد بن حنبل بوده است؟

آیا در طول تاریخ، وهابیت با غیر مسلمانان هم جنگ کرده است؟

ابن قيم جوزي چه تأثیری در ترویج افکار ابن تیمیه داشت؟

ازدرخواست حضرت یوسف برای سرپرستی خزائن مصرچگونه علیه تکفیریها استدلال می شود؟

شرط علمای اسلام بر استعانت کردن مسلمین از کفار چیست؟

آیا گروه های تکفیری در موضوع استعانت از کفار اختلاف نظر دارند؟

انتقاد علمای اهل سنت برتقسیمات سه گانه توحید ابن تیمیه چیست؟

آیا ابن تیمیه از تکفیر مسلمانان به بهانه استغاثه به اولیای الهی پشیمان شد؟

با توجه به آیه انک لا تسمع الموتی آیا مردگان قدرت شنوایی ندارند؟‌

روایت ابن‌عمر از پیامبر (صلی الله علیه و آله) صحیح است یا تأویل عایشه؟

وهابیت در موضوع شفاعت دچار چه انحرافی شده اند؟

انحراف وهابیت در شرک پنداشتن استغاثه به ارواح انبیاء و اولیاء چیست؟

گروه های تکفیری دچار چه انحرافی در فهم مساله جهاد شدند؟

استناد تکفیری ها به «قاعده لا ضرر»دچار چه انحرافی است؟

دیدگاه علماء درباره استعانت از کفار چیست؟

شباهت میان تکفیری ها با خوارج در مساله هجرت چیست؟

آیا هر استعانتی از کفار به معنای موالات داشتن به ایشان است؟

تکفیری ها در تفسیر آیه افحم الجاهلیه دچار چه انحرافی شده اند؟

برخورد رسول گرامی اسلام با مظاهر جاهلیّت چگونه بوده است؟

تکفیری ها در معنای «اِجْتَنِبُوا اَلطّاغُوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

از نظر تکفیری ها علم غیب از مصادیق طاغوت است انحراف این اندیشه در چیست؟

چه نقدهایی بر دیدگاه تکفیری ها بر تکفیر یاری کنندگان طواغیت وجود دارد؟

آیا کفر به طاغوت، مقدمه ایمان به خدا است؟

تکفیری ها در معنای «یَکفُر بالطّاغوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

چه اشکالاتی بر دیدگاه تفکیری ها نسبت به آیه من لم یحکم بما انزل الله وجود دارد؟

آیا از انتساب جاهلیت به کفار می توان رفتارهای تعصبی را محکوم به کفر نمود؟

آیا قران عنوان جاهلیت را به مسلمانان نیز نسبت داده است؟

اخوان المسلمین یکی از گرو ه های نسل دوم سلفیان، دارای چه ویژگی های بودند؟

آیا دلایلی برای همراهی ابن تیمیه و اهل حدیث با حاکم فاجر وجود دارد؟

پاسخ به اشتباه وهابیت در تفسیر آیه ما انت بمسمع من فی القبور چیست؟

اندیشه های سیدقطب چه تاثیراتی بر جریان های فکری معاصر داشته است؟

انتقادات تند علمای اهل سنت نسبت به ابن تیمیه شامل چه مواردی است؟

متن نامه توبیخی ذهبی نسبت به ابن تیمیه چه بوده است؟

گروه های تکفیری جهت تحقق مفهوم امت دچار چه انحرافاتی شدند؟

آیا این ادعای وهابیت که «عنوان وهابیت را دشمنان بر ما نهاده اند» صحیح است؟

اشتباهات تکفیری ها در فهم معنای دموکراسی شامل چه مواردی است؟

برخی از فتاوای وهابیت که نشان ازعدم تعمق آنان از اسلام است را بیان کنید؟

اقدامات فتنه برانگیر بربهاری و یاران او علیه مذاهب اسلامی چه بوده است؟

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت که بوده است؟

آیا روش سلف در تبیین صفات خبریه موافق دیدگاه وهابیت است؟

پاسخ به اشکال وهابیت درباره پیامد تاویل صفات خبری در قران چیست؟

نقد دیدگاه وهابیت در معنای صفات خبری خداوند چیست؟

چه اشکالاتی بر عقیده توحید سلفیه درباری وارد است؟

علمای وهابی درباری که آنان را جامی یا مدخلی می نامند چه کسانی هستند؟

آیا ساختار قومی و قبیله ای جامعه افغانستان علاقه ای به حضور طالبان دارد؟

نقد دیدگاه وهابیت در نفی سماع موتی مستند به آیه انک لاتسمع الموتی چیست؟

چه نقدهایی بر سلفیه بر عدم وجود مجاز در قران وجود دارد؟

گزیده ای از اعتقادات ابن تیمیه را بیان کنید؟

دلائل مخالفت اسلام با ترور چیست؟

مانیفست توحش در فقه داعش برگرفته از چه محتوایی است؟

جهاد به مفهوم نظامی در اسلام چه شرائطی دارد؟

آیا ترور در فرهنگ اسلامی وجود دارد؟

تفاوت دیدگاه سلفیه و اهل سنت در موضوع اجتهاد و تقلیدچیست؟

برخی از اختلاف میان دیوبندیه و وهابیت چیست؟

نقدهای حسن بن علی السقاف بر افراط گری های وهابیت چیست؟

رمضان البوطی چه دیدگاهی نسبت به وهابیت دارد؟

اشکالات مبانی فکری وهابیت از نظر حسن بن فرحان المالکی چیست؟

محمد زاهد کوثری چه نقدهایی بر اندیشه وهابیت دارد؟

نقدهای سید احمد زینی دحلان بر اعتقادات وهابیت چیست؟

نقد سلیمان بن عبدالوهابی بر اعتقادات برادرش محمد بن عبدالوهاب چه بوده است؟

دیدگاه علما و اندیشمندان اسلام درباره وهابیت و ابن تیمیه چیست؟

یکی از شبهات وهابیت در خصوص احتفال را پاسخ دهید.

بررسی واژه رب در لغت و اصطلاح را بیان کنید؟

برخی از نتايج و آثار توحيد در حاکميت چیست؟

برخی از ادله انحصار توحید حاکمیت خدا را بیان کنید؟

مفهوم حاکمیت در اسلام چیست؟

توحید در حاکمیت چیست؟

اشکالات وهابیت در تعریف عبادت چیست؟

انحراف وهابیت در فهم توحید عبادت چیست؟

توحید الوهی در قران به چه مفهومی استعمال شده است؟

رابطه ایمان و اسلام چیست؟

آیا اجتماع ایمان و شرک ممکن است؟

مراتب و درجات ایمان چگونه است؟

سلفيه جهادی به چه معناست؟

تکفیر چه پیامدهایی در پی دارد؟

موضع داعش نسبت به اسرائیل چگونه است؟

تعریف وهابیت از عبادت و اشکالات وارد بر آن چیست؟

پاسخ این ادعای نادرست که اسلام با جنگ و لشکر کشی گسترش یافت چیست؟

از تناقضات محمد بن عبدالوهاب پذیرش اجتهاد دیگران است توضیح آن چیست؟

از تناقضات محمدبن عبدالوهاب مدعای جواز استغاثه به مخلوق است. تناقض آن در چیست؟

از ادعاهای محمد بن عبدالوهاب عدم ادعای اجتهاد است، تناقض این ادعا در چیست؟

چند مورد از توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت، بیان کنید؟

ادله جواز توسل به انبیاء و اولیاء صالح چیست؟

چه ادله ای بر جواز توسل وجود دارد؟

دعا در قران دارای چند معنا و چه اقسامی است؟

آیا بین دعاء و نداء که در موضوع استغاثه مطرح است تفاوتی وجود دارد؟

چه نقد هایی بر ادله وهابیت بر عدم جواز استغاثه وجود دارد؟

حکم انواع استغاثه و صورت های آن چگونه است؟

چرا استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان منجر به شرک نمی شود؟

از نظر اسلام اگر فردی کفر کافری را اعلام نکند خودش مرتکب کفر می گردد؟

موضع قرآن و سیره مسلمین در حفظ آثارو اماکن تاریخی چیست؟

آیا توسل به اولیای الهی، همچون عمل مشرکین، مصداق آیه ی سوم سوره زمر است؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند؛ چیست؟

مهم ترین اندیشه وهابیت و چهار اشتباه اساسی آنان چیست؟

نمونه های تاریخی از چگونگی توسل به انبياء و صالحان را ذکر نمایید؟

کفر و اقسام کفر را نام ببرید. دیدگاه علمای اسلام در تکفیراهل قبله چیست؟

ادله ای از قران و سنت نام ببرید که نشان دهد عمل شرط ایمان نیست؟

نام گروه های تکفیری در عراق چیست و عملکرد آنان چگونه بوده است؟

دیدگاههای علما را در مورد بدعت بیان کنید؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

چه کتابهایی در رد وهابیت نگارش شده است ؟

القاعده پس از بروز امواج بیداری اسلامی از چه فرصتهایی بهره برد؟

مهمترین اختلاف گروه های سلفی جهادی با وهابیت در چه موضوعی است؟

اصطلاح «دشمن نزدیک و دشمن دور» چه نقشی در رفتار سلفی های مسلح دارد.

مبانی جهاد از منظر القاعده چگونه شکل گرفته است؟

آرا و افکار القاعده برگرفته از چه کتبی است و توحید از منظر آنان چیست؟

مهم ترین اقدامات سازمان القاعده چه بوده است؟

سازمان القاعده چگونه بوجود آمد؟

تاریخچه مختصر عقاید سلفی چیست؟

نام اصلی سازمان القاعده چیست و اهداف آن چه بوده است؟

آیا تکفیر نکردن کافر سبب کفر می شود؟

آیا وهابیت قائل به اجتهاد هستند؟ دیدگاه آن ها نسبت به اجتهاد چیست؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مکاتب فقهی و کلامی اهل سنت چیست؟

کتابهایی از علمای اهل سنت نام ببرید که در جواز برگزاری جشن میلاد پیامبر اسلام نگارش شده است.

آئين وهابيت چيست ؟ و پايه گذار آن كيست؟

آیا توسل به اولیای الهی شرک است؟

آیا در خواست از اولیاء الهی پس از مرگ آنها جایز است؟

نظر علمای اهل سنت در مورد گروه های تکفیری چیست؟

ارتداد چیست و چه عواملی موجب ارتداد می شود؟

تفاوت توحید ربوبی و توحید الوهی در چیست؟

عوامل موفقیت محمد بن عبدالوهاب در شکل گیری وهابیت چیست؟

وهابیت چه جنایت هایی در مکه و مدینه مرتکب شدند؟

ادله جواز توسل به اوليای الهي چیست؟

ادله جواز بوسیدن ضریح معصومین و امامزاده ها چیست؟

آیا طلب شفاعت از اولیاء خدا شرک است؟

آیا بزرگداشت ایام تولد و وفات اولیاء خدا بدعت است؟

آیا توسل به پیامبر و اولیاء الهی شرک است؟

نظر علماي اهل سنت درباره گريه بر اموات چیست؟

آيا ساختن و بناء بر قبور از قبيل گنبد و ضريح منع شرعى دارد؟

ادله استحباب زیارت قبور پاکان چیست؟

دیدگاه علمای اهل سنت در جواز نذر چیست؟

چرا خواندن و صدا زدن غیر خدا در کنار خدا شرک نیست؟

آیا نامگذاری فرزندان به عبدالنبی و عبدالرسول شرک محسوب می شود؟

آیا تنها معیار در تعریف عبادت خضوع و خشوع است؟

نظر سلفیان تکفیری در ارتباط با آیه «فَقَاتلُواْ أَوْليَاء الشَّيْطَان» چیست؟

آیا برگزاری جشن میلاد پیامبر گرامی اسلام شرک است؟

آیا تکفیر مسلمانان با مبانی قرآن و سنت سازگاری دارد؟

آیا استعمال عدو قریب(دشمن نزدیک) برای مسلمین صحیح است؟

توحید و شرک از دیدگاه وهابیت چگونه است؟

آیا مرکز دولت داعش به شمال افغانستان و آسیای مرکزی منتقل می‌شود؟

واژه ی دعا (خواندن) در قرآن به چند معنی استعمال شده است؟

از دیدگاه تکفیری ها، «انصار طاغوت» به چه کسانی گفته می شود؟

مراد از آیه «و ما انت بمسمع من القبور» چیست؟

حاکمان طاغوتی از منظر سلفیان تکفیری چه کسانی هستند؟

آيا سوگند به غير خدا جايز است؟

اقسام طاغوت از دیدگاه سلفیه تکفیری چیست؟

طاغوت چیست و دیدگاه سلفیه تکفیری جهادی در این باره چیست؟

دیدگاه وهابیت درباره تبرک به پیامبر و قبر آن حضرت چیست؟

آیا در سیره ی اهل بیت(علیهم السلام) توسل انجام شده است؟

انتقادات احناف نسبت به وهابی ها چیست؟

گروه تکفیری «اجناد القوقاز» در منطقه چچن چه کسانی هستند؟

وحدت بین اهل سنت و شیعه به چه معنا است؟

سلفی ها چه کسانی هستند؟

در نظر تکفیری ها، تقلید از چه جایگاهی برخوردار است؟

انحراف وهابیت در تعریف «نواقض الاسلام» چیست؟

مفهوم طاغوت و دیدگاه سلفیه تکفیری-جهادی در این باره چیست؟

اختلافات داعش و القاعده چیست؟

نظرعلمای اهل سنت درباره جشن ولادت پیامبر(صلی الله علیه وآله) چیست؟

آیا جشن میلاد پیامبر بدعت و حرام است؟

چگونه رشید رضا پس از برهه ای مخالفت با وهابیت به یکباره از مروجین تفکر وهابیت شد؟

عقیده گروه های تکفیری درباره ولاء و براء چیست؟

دلائل عقلی بر جواز برگزاری جشن میلاد نبی اسلام چیست؟

آیا صحابه به غیر خدا قسم خورده اند؟

نقش معبود در مفهوم عبادت به چه شکل است؟

چه شباهتی بین وهابیت و خوارج وجود دارد؟

ماهیت و ارکان ایمان از نگاه علمای دیوبند چگونه است؟

منظور از جاهلیت در ادبیات گروه‏‎های تکفیری چیست؟

ارکان بدعت چیست؟

منظور از «انقطاع عمل» بعد از موت چیست؟

«آل الشیخ» به چه کسانی گفته می شود؟

فرق عبادت و اطاعت در چیست؟

آیا طبق نظر محمد بن عبد الوهاب، احمد بن حنبل مشرک بود؟

نقش مدارس مذهبی پاکستان در رشد افراطی‌گری به چه شکل است؟

نظر متکلمین و فقهای اهل سنت درباره تکفیر چیست؟

آیا اموات در قبر و برزخ می شنوند؟

مفهوم اسلام در قرآن و روایات به چه معنا است؟

وهابیت و تکفیری ها از چه روش هایی در تبلیغات خود استفاده می کنند؟

آیا نام گذاری اشخاص به عبد النبی و یا عبد الحسین و امثال آن اشکال دارد؟

جریان «سلفیه درباری» چه جریانی است؟

عقاید داعش چیست؟

آیا دلیلی بر زیارت قبور توسط زنان وجود دارد؟

دیدگاه ابن تیمیه در مورد مسح و تقبیل اماکن متبرکه چیست؟

آیا علمای هم عصر ابن تیمیه با افکار او مخالف بودند؟

نگاه مکتب دیوبند به جریان‌های تکفیری چگونه است؟

دیدگاه سلفی های معاصر در مورد عملیات استشهادی چیست؟

نظر فقهای مذاهب اربعه در مورد عملیات استشهادی چیست؟

آیا از منظر اسلام، کمک گرفتن از کفار جایز است؟

مفهوم عملیات استشهادی، انتحاری و انغماسی چیست؟

منظور از کفر چیست؟

منظور از توسل چیست؟ و چه جایگاهی در دین دارد؟

منظور از سنت و بدعت در نگاه سلفیه چیست؟

منظور از «نکایه و انهاک» و «اداره التوحش» در نگاه تکفیری ها چیست؟

نظر علمای حنفی در مورد توسل به مقام و جاه انبیاء و اولیاء چیست؟

آیا از سیره صحابه دلیلی بر جواز سفر برای زیارت (شد الرحال) وجود دارد؟

آیا همکاری با کفار ناقض رکن عبودیت است؟

آیا قرآن، استعانت از کفار را از نتایج دوستی با آنها می‌داند؟

نظر علمای اسلام در جواز کمک خواستن از کفار در جنگ چیست؟

اندیشه سیاسی سلفی ها در زمینه های اجتماعی چیست؟

آیا در سیره پیامبر خدا دلیلی بر استعانت از کفار در جنگ وجود دارد؟

اقسام همکاری با کفار از دیدگاه اسلام به چند صورت است؟

چرا درخواست از غیر خدا شرک نیست؟

آیا نذر بر قبور اولیاء مانند عمل مشرکان است؟

آیا اموات می شنوند؟

جریان تکفیری «حدادیه» چیست و بر چه کسانی اطلاق می شود؟

آیا رسول خدا حیات برزخی داشته و با این دنیا در ارتباط هستند؟

آیا علمای اهل سنت، توسل به صالحین برای رسیدن به حوائج را جایز می دانند؟

دیدگاه وهایت و تکفیری ها در خصوص «حقیقت و مجاز» چیست؟

دیدگاه تکفیری ها در مورد دموکراسی چیست؟

آیا در مفهوم و مصداق عدو قریب و بعید انحراف ایجاد شده است؟

قاعده اولويت جهاد عليه دشمن نزدیک چیست؟

زمینه های شکل گیری وحدت و ریشه کن شدن تکفیر چیست؟

مفهوم سلف در کلمات سلفی های امروزی به چه معناست؟

آیا انبیاء و اولیاء الهی دارای قدرت خارق العاده (سلطه غیبی) هستند؟

آیا تقسیم افعال به مقدور انسان و غیر مقدور انسان صحیح است؟

دیدگاه وهابیت، نسبت به تقلید اهل سنّت از ائمه اربعه چیست؟

نواقض الاسلام از دیدگاه تفکیری ها چیست؟

جریان «اخوان التوحید» چه گروهی بودند و چه عملکردی داشتند؟

مفهوم و مراحل شرک چیست؟

چرا وهابیون استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان را شرک می دانند؟

وهابیت در مخالفت با اهل سنت از چه روشهایی استفاده می کند؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مسئله شفاعت چیست؟

آیا گسترش دین اسلام با شمشیر بوده است؟

آیا ازآیه يُحَكِّمُوكَ فِيمَاشَجَرَبَيْنَهُمْ می توان به کفرحكام حکم کرد؟

سیر تحول حاکمیت نزد اهل سنت در دوران معاصرچگونه رقم خورد؟

آیادلیل شرک مشرکین عصرپیامبر،تنها درعبادت و پرستش غیرخدابود؟

تترس چیست و چرا داعش به بهانه آن اقدام به بمب گذاری می کند؟

آیاقوانین وضع شده دربلاد اسلامی مخالفت با«إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلَّه‏»است؟

آیا جریانی تندرو و افراطی تر از داعش نیز وجود دارد؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای اهل سنت چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه چیست؟

مصادیق جاهلیت در قران چیست؟

سلفی‌گری ایرانی چیست؟

آیا محمد ابن عبدالوهاب، مسلمانان قبل از زمان خود را کافر می دانست؟

معنا و اقسام کفر چیست و دیدگاه علمای اسلام در تکفیر اهل قبله چیست؟

معیار ایمان چیست؟ آیا عمل در ایمان شرط است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در عراق موجود است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در لبنان موجود است؟

آیا وهابیت در مورد خداوند قائل به تشبیه و تجسیم هستند؟

تفاوت مشرکین جاهلیت با مسلمانان

دیدگاه سلفیان جهادی، نسبت به حکومت داعش چیست؟

سازمان تروریستی «جماعة التوحید والجهاد» چه سازمانی است؟

آیا داعش علیه اسرائیل نیز عملیات نظامی انجام می دهد؟

آیا خشونت و جنایت وهابیت علیه مسلمین اقدامی اسلامی است؟

از باورهای «اهل حدیث و حنابله» که ریشه ی فکری سلفی ها هستند توضیح دهید؟

ابن تیمیه با اشعری ها چگونه برخورد می کرد؟

آیا علمای اهل سنت در رابطه با مراسم جشن میلاد، با نظر ابن تیمیه مخالفند؟

آیا نذر برای اموات، مانند نذر مشرکان است؟

چه كساني جذب گروه‌های تکفیری مي‌شوند؟

آمریکا در سوریه به دنبال چیست؟

منهج ابن تیمیه در پذیرش احادیث چگونه است؟

معنای «من لم یحکم بما انزل الله» از دیدگاه علمای اسلام

دیدگاه علمای اهل سنت در مورد خروج بر حاکم چیست؟

آیات قرآنی دال بر معذور بودن جاهل در امور دینی چیست؟

دیدگاه سلفیان تکفیری در مورد آیه (فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ) چیست؟

پیامدهای فردی، اجتماعی و بین‌المللی خروج بر حاکم اسلامی چیست؟

چه چیزی مجوز خروج گروه های تکفیری بر علیه حاکم مسلمان است؟

ملاک دار الاسلام در نظر سلفیان تکفیری چیست؟

تفاوت «قتال فی سبیل الله» با قتال فی سبیل طاغوت» در چیست؟

آیا روایتی دال بر معذور بودن جاهل در غیر مسائل توحید و شرک وجود دارد؟

چه اشکالاتی بر روایات معذور نبودن جاهل وجود دارد؟

دیدگاه وهابیون نسبت به مسئله تقریب چیست؟

موضع علمای اهل‌سنت در برابر حرمت سفر برای زیارت قبور چیست؟

آیا مسلمانان برای غیر خدا نذر می کنند؟

آیا محمد بن عبد الوهاب کسی را تکفیر معین کرده است؟

آیا رسول خدا در زمان حیاتش به پیامبران گذشته متوسل شدند؟

آیا شیعیان رو به قبر امامان خود نماز می خوانند؟

آیا گریه و عزاداری برای امام حسین (عليه السلام) بدعت است؟

آیا توسل مسلمانان مانند فعل مشرکین جاهلیت شرک می باشد؟

مهمترین اختلاف وهابیت با اهل سنت در چه مسائلی است؟

آیا اموات سخن ما را می‌شنوند؟

آیا حیات برزخی وجود دارد؟ دیدگاه وهابیت در این زمینه چیست؟

شرایط و موانع خروج بر حاکم چیست؟

آیا روایات نبوی بر معذور بودن جاهل دلالت می کند؟

منظور از تکفیر مطلق و معین چیست؟

آیا رسیدن حجت (بلوغ حجت) به تنهایی کفایت در اتمام حجت می کند؟

آیا جهل حواریون به قدرت خداوند دلیل بر معذور بودن جاهل در مسائل توحیدی است؟

آیا با اجرای برخی قوانین بشری، کشور اسلامی به دارالکفر تبدیل می‌شود؟

منظور از آیه سیف (فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ...) چیست؟

آیا آیه میثاق بر معذور نبودن جاهل در مسائل توحیدی دلالت دارد؟

منظور از آیه (وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً) چیست؟

احکام مترتب بر دار الاسلام و دار الکفر چیست؟

اصل در بر خورد با کفار و مشرکین صلح است یا قتال؟

معنای سلفیه و سلفی‌گری چیست؟ از چه زمانی پیدا شده است؟

موجبات کفر در احادیث نبوی چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه و اهل سنت چیست؟

بنیادگرائی چیست و از چه پیشینه ای برخوردار است؟

رابطه میان سازمان القاعده و داعش چگونه است؟

مراد از سلفیه جهادی چه کسانی هستند؟

موجبات کفر در قرآن چیست؟

مراتب ایمان و کفر را از دیدگاه علماء سلفی بیان کنید؟

تعریف ایمان و کفر از دیدگاه علماء اهل سنت و شیعه چیست؟

بنیادگرائی و گونه های آن را بیان فرمائید؟

«وهابی» و «سلفی» به چه کسانی گفته می شود؟

معنا و معیار ایمان و کفر چیست؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

رابطه جهاد و قتال در قرآن چیست؟

پیرامون تکفیر و انواع تکفیر و ضوابط آن توضیح دهید؟

آیا در منابع دینی واژه "سلف" که مورد ادعای سلفی هاست، وجود دارد؟

آیا در منابع اهل سنت، روایتی نسبت به جواز توسل وجود دارد؟

آیا رفتن بانوان به زیارت قبور دارای اشکال است؟

آیا صحابه بعد از رحلت پیامبر، به ایشان توسل کرده اند؟

آیا وهابیت مسأله مجاز و حقیقت را در آیات قرآن قبول دارند؟

آیا فهم وهابیت از توحید ربوبی و الوهی با فهم بقیه مسلمین فرق دارد؟

ابن تیمیه را در حوزه هستی شناسی چگونه می بینید؟

وهابیت چه دیدگاهی درباره یزید بن معاویه دارند؟

چگونه دعوت محمدبن عبدالوهاب رشد پیدا کرد؟

آیا محمد بن عبدالوهاب دارای اثر علمی بوده است؟