مقالات > جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۳۰ تعداد بازدید: 59

گروه های تکفیری از وهابیت گرفته تا القاعده و داعش همواره با حمله‌های مسلحانه، ترور، بمب گذاری و عملیات‌های انتحاری و جنایت‌های هولناکی را در عراق انجام داده و با خشونت و بی‌رحمی تمام، انسان‌های بی‌شماری را به قتل رساندند. نوشتار پیشرو با اشاره به پیشینه و چگونگی پیدایش این جریان‌ها به گردآوری بخشی از آمار جنایت‌های گروه‌های تکفیری در عراق پرداخته است.




چکیده

عراق یکی از کشورهایی است که در دوران اخیر مورد تهاجم گروه‌های تکفیری و به طور خاص «القاعده» و «داعش» قرار گرفته و آسیب‌های زیادی را از سوی این جریان‌ها متحمل شده است. این گروه‌های تکفیری ادامه‌ی جریان التقاطی «وهابیت» است که از دوران سید قطب فعالیت‌های جهادی را به طور جدی از مصر آغاز کرده و به مرور زمان، دچار انشعاب‌هایی شد. «القاعده» یکی از این انشعاب‌هاست که در افغانستان شکل گرفته و سپس با گسترش فعالیت‌های خود به کشورهای دیگر از جمله عراق نفوذ پیدا کرد. حضور القاعده در عراق مولود دیگری موسوم به «داعش» را در پی داشت. این گروه‌ها از وهابیت گرفته تا القاعده و داعش همواره با حمله‌های مسلحانه، ترور، بمب گذاری و عملیات‌های انتحاری جنایت‌های هولناکی را در عراق انجام داده و با خشونت و بی‌رحمی تمام، انسان‌های بی‌شماری را به قتل رساندند و نیز به حرمت شکنی مقدسات ادیان و مذاهب دیگر به خصوص مذهب تشیع پرداخته و بسیاری از اماکن مقدس و قبور را تخریب کردند. این گروه‌ها حتی به زنان و کودکان هم رحم نکرده و بسیاری از آن‌ها را قربانی هوس بازی و خشونت خود نمودند. نوشتار پیشرو با اشاره به پیشینه و چگونگی پیدایش این جریان‌ها به گردآوری بخشی از آمار جنایت‌های گروه‌های تکفیری در عراق پرداخته است.

کلید واژه :جریان‌های تکفیری، آمار جنایت، عراق، وهابیت، القاعده، داعش.

پیش درآمد

کشور عراق یکی از مهم ترین کشورهای خاورمیانه به شمار می‌رود که به جهتِ پیشینه‌ی آن در تاریخ اسلام و وجود اماکن مقدس اسلامی، همواره مورد توجه مسلمانان به خصوص شیعیان جهان بوده است. هم چنین به دلیل موقعیت استراتژیک قوی و وجود منابع سرشار و ذخایر انرژی، مورد توجه قدرت طلبان و استعمارگران واقع شده است. ا ین دو مسئله سبب شده تا این کشور در بسیاری از دوران تاریخ گرفتار جنگ و درگیری بوده و در پی آن انسان‌های بسیاری به خاک و خون کشیده شوند؛ زیرا از یک سو مورد هجوم مخالفان تشیع واقع شده و از سوی دیگر نیز مورد طمع و چشم داشت قدرت طلبان داخلی و استعمارگران خارجی قرار گرفته است. اما در دوران اخیر به خصوص پس از حمله نظامی آمریکا در سال 2003 میلادی به عراق، موج دیگری از درگیری‌ها در عراق ظهور و بروز پیدا کرد که با افکار بنیادگرا و تحت تعصبات جاهلی و انحراف‌های مذهبی دیگران را تکفیر کرده و نیز با انگیزه‌های سیاسی و جاه طلبی به کشتار مردم بی‌دفاع و هتک حرمت مقدسات دینی و مذهبی پرداخته و برگ جدیدی از تهاجم و جنایت را در این کشور رقم زده است. اما به راستی این جریان‌های تکفیری و جنگ طلب چگونه بوجود آمده و چه پیشینه‌ای دارد؟ این گروه‌ها چه اهدافی را در عراق دنبال می‌کند و تا کنون چه دستآوردهایی داشته و چه آماری از فعالیت‌های تکفیری و تروریستی خود به جا گذاشته است؟ چه میزان از مردم بی‌گناه توسط این جریان کشته شدند و چه مقدار از مقدسات دینی توسط این گروه مورد تجاوز و هتک حرمت قرار گرفت؟ چه کسانی از این جریان حمایت کرده و چه کسانی از این جنایت‌ها سود می‌برند؟ قبل از بررسی آمار جنایت‌های این گروه‌ها در عراق سزاوار است نخست اشاره‌ای به شکل گیری و پیشینه آن داشته باشیم و سپس به بررسی آمار جنایت‌ها بپردازیم.

پیشینه‌ی جریان‌های تکفیری

تردیدی نیست که جریان‌های انحرافی و تکفیری از صدر اسلام وجود داشته است و از همان عصر صحابه افراد نادانی بودند که با برداشت‌های غلط از اسلام، دچار انحراف گشته و حتی به نام اسلام، اهل ایمان را تکفیر می‌کردند که نمونه‌ی بارزشان خوارج نهروان است. تفکرات انحرافی همواره در طول تاریخ به حیات خود ادامه داده تا این که در اواخر قرن هفتم هجری توسط ابن تیمیه (661-728 هـ.ق) ظهور و بروزی دیگر یافت. ابن تیمیه که با عقاید باطل خود بسیاری از اعتقادات، آداب و سنن اسلامی نظیر شفاعت، توسل، تبرک، بنا و زیارت قبور را شرک می‌دانست در زمان خود چندان اقبال نیافت و بسیاری از عالمان هم عصرش و بعد از او، وی را گمراه می‌دانستند. (2) اما متأسفانه تفکرات التقاطی او صدها سال پس از او توسط محمدبن عبدالوهاب (1115-1206 هـ.ق) در شبه جزیره زنده شد، ابن عبدالوهاب و پیروانش با گسترش دادن راه ابن تیمیه مسلمانانی که با ایشان هم عقیده نبودند را تکفیر و به شرک متهم ساخته و بر این اساس، جریانی جدید را بنا کردند. (3) این جریان که با نام «وهابیت» در جامعه اهل سنت شکل گرفته بود هر اندیشه و اعتقادی را که با باورهای خویش متفاوت می‌یافت الحاد پنداشته و بر این اساس پیروان مذاهب گوناگون و به طور خاص شیعیان را تکفیر کرده و خون و مالشان را حلال دانستند و با رویکرد پیکارجویانه و خشونت بار به جنگ آن‌ها آمده و هر از چندگاه با درگیری و ترور، انسان‌های بسیاری را به خاک و خون کشیده‌اند.

تفکرات التقاطی ابن تیمیه همان طور که توانسته بود توسط وهابیت در شبه جزیره گسترش یابد هم زمان در شبه قاره نیز با تأثیرپذیری شاه ولی الله دهلوی (4) (1114-1176 هـ.ق) و فرزندش شاه عبدالعزیز دهلوی (1159-1239 هـ. ق) ادامه یافت، اما نه به تندی و خشونت پیکارجویانه وهابیت.

افکار وهابیت در شبه جزیره هم چنان به فعالیت خود ادامه می‌داد تا این که بعدها توانست توسط رشید رضا (1282-1354 هـ.ق) به مصر و بلاد دیگر نیز نفوذ کند. (5) در مصر پس از رشید رضا شاگردش حسن البناء (1324-1368 هـ.ق) تفکرات او را تا حدودی ادامه داد و با تأسیس جماعت اخوان المسلمین رویکرد جدیدی در اسلام را با تلفیق اسلام تندروانه و صوفی گرایانه در پیش گرفت که از درون این جماعت سید قطب (1285-1345 هـ.ق) ظهور و بروز پیدا کرد، سید قطب متأثر از اندیشه‌های حسن البناء و ابوالاعلی مودودی (1321-1399 هـ.ق) بود (6) که یکی تحت تأثیر فضای فکری شبه جزیره و دیگری تحت تأثیر فضای شبه قاره پرورش یافته بود، بر این اساس می‌توان سید قطب را حلقه وصل تفکرات ابن تیمیه در شبه جزیره و شبه قاره دانست، از این رو برخی نوشته‌اند که او تلاش می‌کرد تا اندیشه‌های ابن تیمیه و شاگردش ابن قیم جوزی (691-751 هـ.ق) را احیا کند. (7) با ظهور سید قطب تفکرات التقاطی در مصر وارد فضای جدیدی شده و به افراط گرایی همراه با جهاد روی آورد. او با تألیف کتاب معالم فی الطریق به تبیین جامعه آرمانی مدنظر خویش پرداخت که برای دست یابی به این جامعه باید به جهاد روی آورد (8) و پس از آن با انتشار عقاید خود به ایدئولوگ یک جریان افراطی در اخوان المسلمین در دهه 1970 تبدیل شد. (9)

اندیشه‌های سید قطب پس از او با تفاسیر متفاوت پیروانش مواجه شد و همین امر سبب تشکیل احزاب و جریان‌های مختلفی گشت (10)، اما تفکرات جهادی او از سوی پیروانش به کشورهای مختلفی نفوذ پیدا کرد. در جریان جنگ شوروی در افغانستان و مهاجرت نیروهای اعراب به آن جا، برخی از پیروان تفکر جهادی سید قطب وارد افغانستان شدند که به عنوان نمونه می‌توان به افرادی همچون ایمن الظواهری (رئیس فعلی القاعده و از شخصیت‌های تأثیرگذار در تشکیل القاعده) (11) اشاره کرد که کاملاً تحت تأثیر تفکرات سید قطب بوده است. (12) هم چنین عبدالله عزام (13) (1941-1989 م) استاد بن لادن (1955-2011م) رهبر پیشین القاعده، که به شدت تحت تأثیر حسن البناء و سید قطب بوده (14) و جهاد را از واجب ترین واجبات می‌دانست. (15)

مهاجرت این افراد به افغانستان، برای برخی کشورها از جمله آمریکا که به جهت قدرت طلبی سیاسی در رقابت با شوروی بود بسیار خوشایند آمد، از این رو مهاجرین در کنار مجاهدین افغان با حمایت مالی و تسلیحاتی آمریکا و عربستان به جنگ با شوروی پرداختند. پس از شکسته شدن هیمنه‌ی شوروی توسط مجاهدین و در پی جنگ‌های داخلی در افغانستان یک گروه اسلام گرای سلفی دیگری نیز به نام «طالبان» ظهور و بروز یافت که تحت حمایت مالی آمریکا (16) به فعالیت‌های نظامی بر ضد دولت مشغول بود. این گروه که از جهت عقیده به مهاجران جهادی عرب بسیار نزدیک بودند (17) در کنار آن‌ها قرار گرفته و جریانی تحت عنوان «القاعده» به سرکردگی اسامه بن لادن و ایمن الظواهری تاسیس شد. اما کم کم در پی قطع کمک‌های مالی و تسلیحاتی آمریکا، القاعده موی دماغ امریکا شده و منافع آن‌ها را مورد هدف قرار داد، آمریکا نیز در مقابل به بهانه‌های مختلف از جمله ماجرای یازده سپتامبر و مبارزه با تروریست به این گروه در افغانستان حمله و آنها را سرکوب کرد. القاعده پس از سرکوب شدن توسط آمریکا به کشورهای دیگر مهاجرت کرد و این امر سبب گسترش و انتشار جریان القاعده در کشورهای مختلف به خصوص عراق شد.

عراق که از سال 2003 تحت اشغال آمریکا قرار گرفته بود فرصتی را برای یارگیری القاعده ایجاد کرد تا به بهانه مبارزه با آمریکا در عراق به فعالیت خود ادامه دهند. در همین زمان در عراق گروهکی تکفیری به نام «التوحید و الجهاد» به سرکردگی ابومصعب زرقاوری (1966-2006 م) به فعالیت‌های تروریستی مشغول بود، او که در جنگ افغانستان علیه شوروی نیز حضور داشت به همکاری با القاعده پرداخت و در کنار اسامه بن لادن و ایمن الظواهری قرار گرفت و در سال 2004 به طور رسمی بیعت خود را با القاعده اعلام کرد و نام گروهک خود را به القاعده در بین النهرین (القاعده فی بلاد الرافدین) تغییر داد. (18) او دشمنی با شیعه را در سرلوحه برنامه‌هایش داشت و از آن پس جنگ افسارگسیخته میان شیعه و سنی را نیز به بن لادن پیشنهاد داد. (19) زرقاوی در نهایت در سال 2006 در حمله هوایی آمریکا کشته شد، اما فعالیت تروریستی تکفیری این جریان توسط جانشینانش (20) و با تأسیس گروه «دولت اسلامی عراق» در سال 2006 ادامه یافت.

در سال 2011 در پی جنگ داخلی در سوریه گروهی به نام «جبه‌ی النصره» به عنوان شاخه‌ای از القاعده در سوریه، شکل گرفت و بیعتش را با ایمن الظواهری رهبر القاعده در افغانستان اعلام کرد. (21) این گروه جنگجو در سوریه به فعالیت جهادی مشغول بود تا این که در تاریخ نهم آوریل سال 2013 میلادی ابوبکر بغدادی سرکرده «دولت اسلامی عراق» در یک نوار صوتی از طریق شبکه «شموخ الاسلام» ادغام آن را با گروه تکفیری دولت اسلامی عراق اعلام کرد. (22) با ادغام این دو گروه و دولت اسلامی عراق و شام موسوم به «داعش» تشکیل شد. داعش فعالیت‌های گسترده جهادی را در شهرهای مختلف سوریه و عراق در پیش گرفت، اما کم کم بین سرکرده گروه داعش که شخصی با عنوان مستعار ابوبکر البغدادی است با ایمن الظواهری رهبر القاعده اختلافاتی پیدا شد که سبب جدایی داعش از القاعده و شاخه آن در سوریه یعنی «جبه‌ی النصره» گشت. (23) ایمن الظواهری نیز در یک نوار صوتی از طریق شبکه «الجزیره» ادغام این دو گروه را ملغی کرد و جبه‌ی النصره را از شاخه‌های مستقل قاعده الجهاد (القاعده) دانست. (24) از این پس داعش رسماً از القاعده جدا شده و به عنوان یک گروه مستقل جایگزین آن در عراق شد و هم اکنون نیز هم چنان در عراق فعال بوده و نام خود را با حذف پسوند «عراق و شام» به «دولت اسلامی» تغییر داده و بیعت با ابوبکر بغدادی سرکرده این گروه تروریستی را به عنوان خلیفه مسلمین اعلام کرد. (25) البته این امر بر بسیاری از حامیانشان که موقعیت سیاسی خود را در خطر می‌دیدند گران آمد، از این رو به مخالفت با آن‌ها پرداختند و اعلام «خلافت اسلامی» و تعیین ابوبکر البغدادی به عنوان خلیفه از سوی داعش را باطل دانستند. (26)

این گفتار، تاریخچه و پیشینه‌ای کوتاه از جریان‌های تکفیری جهادی در عراق است که به فعالیت‌های تروریستی از جمله کشتار مردم و هدم قبور و هتک اماکن مقدس و جنایت‌های دیگر در این کشور مشغولند. و باید ریشه‌ی این جریان رادیکال و پیکارجو را در عقاید انحرافی ابن تیمیه و وهابیت و پس از آن در افکار مذهبی سیاسی سید قطب و جماعت اخوان المسلمین جست و جو کرد که القاعده و داعش یکی از پیامدهای آن در کشور عراق است. (27)

تابعیت نیروهای تکفیری حاضر در عراق

این که نیروهای القاعده و تکفیری‌های شورشی داعش در عراق را چه کسانی و با چه اهدافی تشکیل می‌دهند خود سؤالی است که نیازمند بررسی و تحقیق است. زرقاوی در زمان فعالیت خود در عراق اعلام کرد که نود و نه درصد از نیروهایش از اهل سنت عراق هستند، (28) اما پس از شکل گیری داعش، مهاجران زیادی به آن‌ها پیوستند که بر اساس برخی گزارش‌ها بیشتر تکفیری‌های داعش از کشورهای عربی سنی منطقه همچون عربستان، اردن، امارات و سوریه و نیز برخی کشورهای شمال آفریقا همچون الجزایر، لیبی، تونس و مغرب و کشورهای دیگر هستند که به انگیزه‌های گوناگون وارد عراق شده‌اند. پایگاه خبری العرب الیوم در گزارشی درباره‌ی خطر داعش به نقل از برخی کارشناسان نوشته است که شمار زیادی از جنگ جویان داعش در عراق، عراقی و لیبیایی، و رهبران دینیشان نیز از عربستان و تونس هستند. (29) خبرگزاری فارس در تاریخ سی و یکم خرداد 1393 سندی را با تصویر منتشر کرده است مبنی بر آن که دولت قطر در سفارت خود در طرابلس به آموزش 1800 تبعه‌ی مغربی و شمال آفریقایی و اعزام به عراق برای پیوستن به گروه تروریستی داعش اقدام کرده است. (30) العالم در گزارشی به نقل از برخی موسسات جمع آوری اطلاعات اعلام کرد که پانصد تبعه الجزایر، و هزار نفر لیبیایی و 1500 تونسی در صفوف داعش در عراق می‌جنگند. (31) به گزارش دیگری از العالم وزیر کشور مغرب به عضویت بیش از دو هزار نفر تبعه مغربی در داعش اذعان کرد. (32)

همکاری برخی سنی‌های عراق و پس مانده‌های حزب بعث با این گروه‌های تکفیری نیز سبب پیشرفتشان در عراق شد که به عنوان نمونه می‌توان به همکاری‌های مردم در دو استان نینوا و صلاح الدین و در نتیجه اشغال موصل در بیستم خرداد 93 اشاره کرد.

کارنامه جنایت‌های وهابیت

اگرچه تکفیری‌های امروز به گروه‌های مختلفی تبدیل گشته‌اند و چه بسا در برخی موارد با وهابیت سنتی اختلافاتی نیز دارند، اما چنان که گذشت ریشه همه‌ی آن‌ها به تفکرات ابن تیمیه و ابن عبدالوهاب باز می‌گردد که در طول تحولات تاریخی، امروزه به یک جریان تمام عیار تکفیری و ضد شیعی تبدیل گشته‌اند. و از آن جایی که نوشتار پیشرو درصدد بررسی آمار جنایت‌های تکفیری‌ها در عراق می‌باشد، سزاوار است آمار تهاجمات و جنایت‌های تکفیری در عراق را با توجه به پیشینه‌ی یاد شده بررسی کرده و به گوشه‌هایی از این جنایت‌ها از سوی وهابیت نیز اشاره کنیم تا همه عقبه‌ی این جریان روشن شود و هم نمونه‌ی کامل تری از آمار جنایت‌های تکفیری در عراق ارائه کرده باشیم.

تکفیری‌های وهابی که از آغاز فعالیت خود تحت حمایت حکومت آل سعود به طور رسمی به جهاد علیه مسلمانان و ادیان گوناگون پرداخته‌اند جنایت‌های زیادی را در کشور عراق از خود به ثبت رساندند و با هجوم به این کشور مردمان بسیاری را به خاک و خون کشیده و فجایع فراوانی را رقم زدند؛ در سال 1216 با نیروهای زیادی وارد عراق شده و با هجوم سهمگینی به شهر مقدس کربلا تعداد زیادی از ساکنان آن جا را کشتند و خوف و اضطراب در مناطق مختلف عراق ایجاد کردند. (33) به نقل یکی از تاریخ نگاران وهابی در همین سال ارتش وهابیت با فرماندهی سعود بن عبدالعزیز به زور وارد کربلا شده و مردمان آن دیار را در بازار و خانه‌ها کشتند، قبه حرم سیدالشهدا را تخریب کرده و زیورآلات آن را به غارت بردند و نیز هر آنچه در شهر یافتند (از اموال مردم) همه را به تاراج بردند. (34) در سال 1218 به بصره حمله کرده و مردم آن جا را به قتل رسانیدند و تمامی بارگاه‌ها و بسیاری از قبرها را تخریب کردند. (35) هم چنین در سال 1220 با سپاهی انبوه به نجف وارد شده و دستور دادند تا دیوارها را بر سر اهالی آن خراب کنند اما در ورود به آن جا با خندقی بزرگ مواجه شدند که عبور از آن ساده نبود، در نهایت، کار به تیراندازی کشید و در رویارویی با مردم شهر، عقب نشینی کرده و روستاهای اطراف این شهر را غارت کردند. (36) در سال 1225 نیز به نجف و کربلا حمله کردند و راه را بستند و تعداد زیادی از زوار سیدالشهدا، که از زیارت نیمه‌ی شعبان بر می‌گشتند، را به قتل رسانیدند که گفته شده تعداد کشته‌ها 150 نفر بوده است. (37) در سال 1230 دیگر بار به کربلا حمله ور شدند که این بار مردمی که از قبل زخم خورده بودند در آماده باش به سر می‌بردند تا این که جنگ سختی بین مهاجمان وهابی و مردم کربلا صورت گرفت که در نهایت، مهاجمان را به بازگشت مجبور کردند (38) هم چنان در سال 1345-1346 نیز چندین بار پشت سر هم به عراق حمله ور شدند. (39) البته این تهاجمات و کشتارها تنها به کشور عراق اختصاص نداشته بلکه در مناطق مختلف از جمله یمن، شام و شهرهای مختلف شبه جزیره از جمله مکه و مدینه و سایر بلاد به قتل و غارت پرداخته و مردمان بی‌دفاع بسیاری را کشته‌اند. این موارد نمونه‌ای از جنایت‌های وهابیت است که امروزه نیز پیروان این تفکر انحرافی در قالب جریان‌ها و حزب‌های گوناگون آن را ادامه می‌دهند.

جنایت‌های القاعده و داعش به روایت آمار

کشتار مردم بی‌دفاع

جانیان تکفیری و وهابی هم چنان در هر فرصتی به کشتار مردم بی‌دفاع و شیعیان پرداخته و با بمب گذاری‌ها و ترور بی‌رحمانه به جان انسان‌ها می‌افتند. امت شیعه شهادت مظلومانه سید محمد باقر حکیم را در 29 اوت سال 2003 میلادی مصادف با هفتم شهریور سال 1382ش و اول رجب سال 1424 ق را از یاد نمی‌برد که پس از سه ماه از بازگشت خود به نجف اشرف، پس از اقامه نماز جمعه در حرم امام علی 7 به همراه 125 تن از نمازگزاران دیگر به شهادت رسیدند. امت شیعه هرگز فراموش نخواهد کرد که القاعده هر ساله با ترور و کشتار عزاداران و زائران حسینی در مناسبت‌های گوناگون چه بسیار شیعیان را داغدار کرده است.

مراجعه به اخبار و گزارش‌هایی که همواره از سوی منابع خبری منتشر می‌شود گوشه‌های از این جنایت‌ها را روشن می‌سازد، برخی پایگاه‌های خبری اینترنتی به پاره‌ای از این جنایات که القاعده در آن دخالت داشته اشاره کرده‌اند؛ به عنوان نمونه، انفجارهای عاشورا در مارس 2004 که 271 شهید و زخمی به دنبال داشت، انفجار هتل‌های بغداد، انفجارهای القحطانیه و کشته شدن 796 تن و زخمی شدن 1562 نفر از طایفه ایزیدیه در نزدیکی شهر سنجار در شمال عراق، انفجار البطحاء که 41 کشته و 72 زخمی داشت، انفجار هشت مارس 2009 و کشته شدن 28 نفر و زخمی شدن 57 پلیس، انفجارهای نوزده آگوست 2009 که 96 کشته و 565 زخمی به دنبال داشت، کشتار عرس الدجیل که هفتاد نفر را سر بریده و در رودخانه انداختند که همگی از شیعیان بودند. کشتار العشار که 114 کشته به دنبال داشت، یورش به گارد ملی عراق در شهر الرمادی، انفجار ژوئن سال 2010 که هفتاد کشته و چهارصد زخمی به دنبال داشت. کشتار کلیسا سیده النجاه در سی و یکم دسامبر 2010 که 58 نفر در داخل کلیسا کشته شدند. حملات انتحاری ژانویه سال 2011 که به کشته شدن 140 نفر ظرف سه روز انجامید، انفجارهای سیزده ژوئن 2012 که 84 کشته و 284 زخمی به دنبال داشت، انفجارهای بیست و سوم ژوئیه همین سال که 114 کشته و صدها زخمی در مناطق مختلف عراق داشت. (40)

پس از این جنایت‌ها می‌توان سال 2013 میلادی و 1392 شمسی را یکی از خونین ترین سال‌های عراق دانست، خبرگزاری فارس در گزارشی در تاریخ بیست و ششم اسفند سال 1392 به مجموع جنایت‌های گروه‌های تکفیری در عراق پرداخته و بر اساس اطلاعاتی از وزارت خانه‌های کشور، بهداشت و دفاع به کشته شدن 7500 نفر در عراق اشاره کرد و سپس به روزشماری وقایع این سال پرداخت که طی عملیات‌های انتحاری گوناگون و بمب گذاری‌ها عده زیادی از مردم بی‌گناه به خاک و خون کشیده شدند. (41)

شبکه «العالم» در گزارشی اعلام کرد که از ابتدای سال 2013 تا اواخر این سال 6450 نفر در خشونت‌های عراق کشته شدند. (42) به گزراش برخی خبرگزاری‌ها هیئت سازمان ملل متحد در عراق موسوم به یونامی در گزارشی اعلام کرد که تنها در ماه سپتامبر 2013، 3112 شهروند عراقی بر اثر خشونت‌ها و حملات تروریستی کشته شدند. (43) خبرگزاری ایرنا بر اساس اعلام سازمان ملل نوشت: حدود شش هزار تن از ماه ژانویه تا سپتامبر سال 2013 میلادی در خشونت‌های عراق کشته و چهارده هزار تن دیگر نیز زخمی شده‌اند. (44) برخی شبکه‌های خبری همسو با القاعده نیز به نقل از یکی از پزشکان بیمارستان مرکزی شهر فلوجه در استان الانبار عراق اعلام کردند که از آغاز عملیات‌ها در استان مذکور از دسامبر 2013 تا اواخر مه 2014، 366 تن کشته و حدود 1493 تن دیگر زخمی شده‌اند. (45)

واحد مرکزی خبر جمهوری اسلامی ایران نیز در گزارشی در تاریخ بیست و ششم آذر 1392 (دسامبر 2013) با اشاره به تأسیس گروهک تروریستی تکفیری دولت اسلامی عراق و شام، شمار افرادی که توسط این گروه در شش ماه نخست تأسیس آن زخمی یا کشته شدند را 1996 شهید و 3021 زخمی اعلام کرد. در این گزارش آمده است این گروهک 1411 باب خانه را منفجر و بر سر ساکنانش ویران کردند. (46)

مجله خبری «البناء» وابسته به داعش در بازشماری جنایت‌های خویش در سال 1434 (2012-2013) به مجموع 7681 عملیات شامل 4465 بمب گذاری، 537 انفجار خودرو، 1083 ترور و 1047 تیراندازی توسط تک تیراندازها و صدها عملیات انتحاری، حمله‌های مسلحانه، تسلط بر شهرها، و موارد دیگر اعتراف کرده است که تعداد بی‌شماری از مردم در این عملیات‌ها به قتل رسیدند و سپس به روزشماری جنایت‌های خود در این سال و کشتار مردم پرداخته است. (47) چنانچه این آمار اعلام شده از داعش صحیح باشد نشان دهنده یک برنامه ریزی هدف مند در نقض حقوق بشر از سوی این جریان

است.

این اخبار و گزارش‌ها گوشه‌ای از آمار جنایت تکفیری‌های القاعده در سال 1932 و 2013 میلادی است که به کشته و مجروح شدن تعداد بی‌شماری از مردم بی‌گناه منجر شده است.

با شروع سال 2014 میلادی و هم چنین ماه‌های نخست سال 1393 شمسی نیز برگ جدیدی از جنایت‌های تکفیری‌ها در عراق توسط داعش رقم خورد. این گروه توانست با زمینه‌های موجود در مناطق شمالی و شمال غرب این کشور برخی از شهرهای این مناطق را به تصرف خود درآورده و این بار نه تنها با بمب گذاری و عملیات‌های انتحاری بلکه با جنگ‌های مسلحانه و پیکارهای خشونت بار، افراد بی‌گناه بسیاری را دستگیر و اعدام کند. این گروه تکفیری تروریستی که از هیچ جنایتی باک ندارد گاه گاهی برای ایجاد رعب و وحشت در بین مردم به انتشار تصاویری از این جنایات نیز پرداخته است که با مراجعه به فضاهای مجازی و اینترنتی می‌توان تصاویر و کلیپ‌های آن را مشاهده کرد و حتی در گوشی‌های تلفن همراه که کمتر کسی پیدا می‌شود تصاویر و کشتارهای جانیان تکفیری را از این طریق ندیده باشد، و نیز با مراجعه‌ای کوتاه به اخبار و اطلاعات موجود در فضای اینترنتی و خبرگزاری‌ها به سادگی می‌توان دریافت که این تروریست‌های تکفیری که به نام برپایی دولت اسلامی عراق و شام (داعش) به جان مردم افتاده‌اند هر روز چقدر کودکان و زنان و مردان را کشته‌اند و چه میزان انسان‌ها را داغدار کرده و چه مقدار هتک حرمت و تجاوز به نوامیس مسلمانان را در کارنامه خود به ثبت رسانیده‌اند. برخی از این جنایت‌ها که توسط خبرگزاری‌ها منتشر شده به این شرح است:

خبرگزاری فارس به نقل ا ز خبرگزاری فرانسه طی گزارشی شمار قربانیان این سال در عراق را تا دوازده ژانویه 452 کشته و 448 زخمی اعلام کرد که از میان 452 کشته، 25 نفر نیروی پلیس، 37 سرباز و 3 نفر نیروی شورای بیداری بوده‌اند و البته 221 تروریست مسلح نیز به درک واصل شدند، اما سایر کشته‌ها از شهروندان و غیرنظامیان عراقی بودند. و از میان 448 زخمی نیز، 29 پلیس، 31 سرباز، چهار نیروی شورای بیداری و 221 نفر شبه نظامی هستند. تا پایان ماه نخست میلادی سال 2014، شمار این قربانیان بر اساس گزارش وزارت خانه‌های بهداشت، دفاع و وزارت کشور عراق به 1013 تن رسید. از میان این قربانیان 795 غیرنظامی، 122 سرباز و 96 پلیس به چشم می‌خورند. این خبرگزاری نوشت: این آمار نشان می‌دهد که تعداد کشته شدگان نسبت به سال گذشته به سه برابر افزایش یافته است. بر اساس این گزراش، قربانیانی که از نیروهای امنیتی و پلیس بوده‌اند به طور عمده به وسیله سلاح‌های گرم مورد هدف قرار گرفته‌اند، اما غیر نظامیان بر اثر وقوع انفجارها در مناطق عمومی پر جمعیت مانند بازار، خیابان‌های شلوغ و کافه‌ها بیشترین تلفات را متحمل شدند. (48)

سایت‌های خبری داعش تنها در ماه ربیع الاول 1435 اعلام کردند که 1295 عملیات نظامی در عراق انجام دادند. (49) در تاریخ سیزدهم ژوئن 2014 داعش در بیانیه‌ای اعلام کرد که 1700 نفر شیعه در صلاح الدین را اعدام کرده است، (50) و دو روز بعد تصاویری از کشته شدن صدها جوان شیعه عراقی در سایت‌ها منتشر کردند. (51) اما حدود دو هفته بعد سازمان دیده بان حقوق بشر اعلام کرد که بر اساس تحلیل‌های به دست آمده از تصاویر منتشر شده از سوی تروریست‌ها و نیز تصاویر ماهواره‌ای چنین به نظر می‌رسد که حدود 160 تا 190 تن بلکه بیشتر در فاصله زمانی یازدهم تا چهاردهم ژوئن در دو منطقه خاص از تکریت به قتل رسانیده‌اند. (52)

برخی خبرگزاری‌ها در چهاردهم ژوئن 2014 اعلام کردند داعش 12 نفر از شخصیت‌های مذهبی و ائمه‌ی جماعات موصل را به قتل رسانیدند. (53)

خبرگزاری فارس در تاریخ 30 خرداد 1393 (20 / ژوئن / 2014) در خبری از دستگیری یکی از سرکرده‌های داعش خبر داد که در طی بازجویی‌های خود به اعدام بیش از سیصد زندانی شیعی به دست عناصر داعش اعتراف کرد. (54)

به گزارش شبکه العربیه در تاریخ 28 شعبان 1435 مصادف با بیست و ششم ژوئن 2014 در یک عملیات انتحاری در کاظمیه شمال بغداد دست کم نوزده نفر کشته و 41 نفر زخمی شدند. (55)

به گزارش ایرنا در تاریخ یکم تیر 1393 ترویست‌ها در عراق طی دو روز گذشته بر این تاریخ در غرب این کشور، دست کم 21 نفر از مقامات شهرهای «راوه» و «عانه» را اعدام کردند. (56)

هدم آثار و مکان‌های مقدس

تخریب و هتک حرمت اماکن مقدس و هدم قبور اموات و بزرگان یکی دیگر از سوابق شوم وهابی‌ها، تکفیری‌ها و تروریست‌های القاعده و داعش است. این جنایت شوم که پس ظهور و بروز وهابیت در عربستان و با تخریب آثار مقدس باقی مانده از صدر اسلام، تخریب قبور مطهر فرزندان و خاندان پیامبر به خصوص ائمه‌ی اطهار مدفون در بقیع و قبور برخی اصحاب رسول خدا آغاز شد، هم اکنون توسط جریان‌های تکفیری القاعده و داعش در عراق و سوریه ادامه دارد که هر ازچندگاه با تصرف مناطق مختلف به این جنایت دست می‌زنند.

بزرگ ترین و دردناک ترین جنایت تکفیری‌ها در عراق که داغ سنگینی بر دل شیعیان جهان گذاشت، تخریب بارگاه مقدس امام‌هادی و امام عسکری بوده است که در بامداد سوم اسفند 1384 ش. (مصادف با بیست و سوم محرم 1427 ق و بیست و دوم فوریه 2006 م) قلوب شیعیان جهان را جریحه دار کرد و انسان‌های آزاده‌ی دنیا را به تعجب واداشت. القاعده عراق که در آن تاریخ تحت رهبری ابومصعب زرقاوی به فعالیت تروریستی مشغول بود مسئولیت این انفجار را به عهده گرفت. (57)

این جنایت‌ها هم چنان ادامه داشت تا این که داعش با ظهور خود آمار جدیدی در مناطق مختلف عراق به جا گذاشت و با تعرض به مقدسات ادیان و مذاهب گوناگون و بزرگان آن‌ها برگ جدیدی از جنایت‌ها را در کارنامه‌ی ننگین خود رقم زدند. برخی سایت‌های وابسته به داعش رسماً اعلام کردند که تخریب و هدم همه حسینیه‌ها و قبور در دستور کارشان قرار دارد (58) و پس از تصرف موصل در بیانیه‌ای شانزده ماده‌ای اعلام کردند که موضع ما درباره مشاهده و زیارتگاه‌ها این است که هیچ قبری و هیچ تمثالی در عراق نخواهد بود مگر این که آن را هموار و نابود خواهیم کرد (59) و از اوایل جولای تعداد زیادی از مساجد، حسینیه‌ها، کنیسه‌ها، زیارتگاه‌ها و آرامگاه‌ها را در تلعفر و موصل تخریب کردند. (60) و نیز قبور انبیای الهی حضرت یونس و حضرت شیث را در موصل منفجر کردند که شبکه الجزیره تصویری ویدئویی از این انفجارها منتشر کرده است. (61)

به گزارش منابع خبری، داعش در بیست و ششم خرداد 1393 آرامگاه «ابن اثیر جزری» مورخ اسلامی و در تاریخ سوم تیر 1393 مصادف با بیست و چهارم ژوئن 2014 آرامگاه «فتح موصلی» معروف به شیخ فتحی از عرفای قرون اول اسلام را در موصل (62) و نیز در تاریخ چهارم تیر مقام حضرت ابوالفضل العباس (علیه السلام) و دو حسینیه در شمال موصل (63) و نیز در ماه ژوئن مقام حضرت زینب در غرب موصل را تخریب کردند. (64)

این گروه که بدون حفظ هیچ حریمی به اماکن مقدس هتاکی می‌کنند در آخرین تعرضاتشان در استان نینوی کلیساها، مساجد و حسینیه‌ها را به پایگاهی برای خود تبدیل کرده‌اند (65) برخی خبرگزاری‌ها نیز تصاویری از عملیات‌های تخریب قبور و حسینیه‌ها در موصل منتشر کردند. (66)

داعشی‌ها در تصرف موصل حتی آثار مکتوب علمی و نسخه‌های خطی بسیاری را نیز از بین بردند که به گزارش العراقیه 1200 نسخه محفوظ کمیاب را در کنیسه‌های موصل به آتش کشیدند. (67)

تعرض به نوامیس

تکفیری‌ها تمامی شرافت‌های انسانی را لگدمال کرده و هیچ حریمی برای انسانیت نمی‌شناسند. اینان که با سنگدلی تمام انسان‌های بی‌شماری را قربانی کرده‌اند در برگ دیگری از کارنامه خود انسانیت را نیز به قربانگاه کشیده و با تعرض و تجاوز به نوامیس مسلمانان، وحشی گری را به اوج رسانیده‌اند. القاعده و داعش که به نام شریعت به جنگ دیانت آمده‌اند با وحشی گری تمام به زنان و دختران تجاوز کرده و حیثیت زنان مسلمان را قربانی شیطان صفتی خود می‌کنند، یا به نام دین زنان را طعمه‌ای برای اشباع شهوات قرار داده و با فتواهای شیطانی نظیر جهاد نکاح، به شهوت رانی و هوس بازی می‌پردازند، یا با فریب کاری زنان و کودکان را به عملیات‌های انتحاری واداشته و از این طریق سوء استفاده می‌کنند. گاهی اوقات نیز پس از سوء استفاده جنسی از زنان و دختران کم سن و سال، به نام شریعت کمربند انتحاری به آن‌ها بسته و به زندگیشان خاتمه می‌دهند. به گزارش برخی خبرگزاری‌ها به نقل از برخی کارشناسان، جانیان القاعده که طی سال‌های 2007 تا 2009 در دیالی و انبار متمرکز شده بودند، 37 عملیات انتحاری را از طریق زنان در عراق انجام دادند. (68)

گروهک تروریستی داعش نیز که از اردیبهشت سال 93 فعالیت جدیدی را عراق شروع کرده است بر اساس اخبار منتشر شده تجاوز به زنان و دختران را نیز در کارنامه‌ی سیاه خود رقم زده‌اند؛ خبرنگار بولتن نیوز در تاریخ بیست و دوم اردیبهشت همین سال در گزارشی از اقلیم کردستان عراق، نوشته است که داعش با توسل به زور چهار دختر کُرد را مورد تجاوز قرار داده و چهار جوان پسر کُرد که همراه این چهار دختر بودند را تیرباران کردند و سپس دختران را آزاد کردند. (69)

به گزارش خبرگزاری فارس در تاریخ پنجم تیر 1393 به نقل از مرکز خبری رسانه‌های عراقی «ای ام ان»، و نیز خبرگزاری تسنیم در صفحه بین الملل خود به نقل از پایگاه خبری اصوات العراق نوشته‌اند گروهک تروریستی داعش در منطقه العلم در استان صلاح الدین سه زن عراقی را بعد از تجاوز سر بریدند. (70) در خبری دیگر آمده است یکی از اعضای شورای استان کرکوک در گفت و گو با شبکه خبری السومریه نیوز تصریح کرد: تروریست‌های مسلح پس از اشغال روستای «بشیر» در منطقه «تازه» واقع در بیست و پنج کیلومتری جنوب کرکوک، تمامی زنان و کودکان یک خانواده را اعدام کرده‌اند. (71) برخی شبکه‌ها و خبرگزاری‌های عربی نیز خبر داده‌اند که داعش با تسلط به مناطق مختلف عراق زنان را مورد تجاوز قرار می‌دهد و به جنایاتی در نینوی و شهر موصل اشاره کرده‌اند. (72)

این جنایت‌ها گوشه‌ای از تجاوزات تکفیری‌ها در عراق است که منتشر شده و چه بسیار زنان و دخترانی که به جهت حفظ آبرو از انتشار این جنایت‌ها پرهیز کرده و هم چنان غم این بی‌حرمتی را در سینه خود نگه می‌دارند.

جریان‌های حامی

حامیان تکفیری‌ها در عراق را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد: گروه نخست دولت‌های خارجی به خصوص برخی کشورهای عربی منطقه نظیر عربستان و قطر که بی‌تردید حمایت‌های عربستان نقش بسزایی در پیشبرد این جریان‌ها داشته است؛ چنان که نخست وزیر عراق در یک گفت و گوی تلویزیونی در تاریخ دهم مارس 2014 قطر و عربستان به دخالت در عراق متهم کرده و ریاض را بانی تمام خشونت‌های منطقه دانست و تاکید کرد که این دو کشور در پی براندازی عراق هستند از این رو مستقیماً به جنگ با این کشور آمده‌اند. (73) خبرگزاری ایسنا به نقل از برخی مسئولان سیاسی عراق نوشت: دولت این کشور اسنادی در خصوص حمایت عربستان از تروریسم در عراق به دست آورده که بر اساس این اسناد، دولت عربستان با ارسال سلاح و مهمات و کمک‌های مالی از این جریان حمایت می‌کند. (74) خبرگزاری فارس هم در تاریخ سی و یکم خرداد 1393 سندی را با تصویر منتشر کرده است مبنی بر آن که دولت قطر در سفارت خود در طرابلس به آموزش برخی افراد جهت اعزام به عراق برای پیوستن به گروه تروریستی داعش اقدام کرده است. (75) خبرگزاری شبکه العراقیه نیز به نقل از برخی روزنامه‌های انگلیسی نوشته است که دولت‌های قطر و عربستان با کمک‌های مالی خود به عشایر مناطق شمالی و غربی عراق در قبال همکاری با داعش، نقش به سزایی در سقوط این مناطق داشته‌اند (76) العراقیه در خبری دیگر نوشته است که دولت عربستان و قطر به کسانی که در عراق می‌جنگند ماهیانه هفتصد دلار پرداخت می‌کند. (77)

گروه دومی که جریان‌های تکفیری عراق را حمایت می‌کنند برخی شخصیت‌های دینی و سیاسی داخلی و خارجی و نیز پس مانده‌های بعثی عراق هستند که از مردم و نظام حاکم بر عراق زخم خورده‌اند. بنا به گزارش خبرگزاری فارس به نقل از پایگاه اطلاع رسانی «الرابط الیمنی» بر اساس برخی اسناد، 131 شخصیت آکادمیک، فعالان سیاسی و شخصیت‌های دینی وابسته به 31 کشور در جهان، گروه تروریستی داعش را از جهت مالی تأمین می‌کنند که 28 شخصیت سعودی و دوازده نفر از افراد سیاسی و دینی عراق در صدر این گزارش هستند. این پایگاه خبری به اسامی 42 نفر از آن‌ها اشاره کرده است. (78)

حامیان جریان‌های تکفیری با هدفی واحد به دنبال ایجاد هرج و مرج در عراق هستند، اما هر کدام از آن‌ها انگیزه‌های گوناگونی دارند. به نظر می‌رسد علت اصلی حمایت دولت عربستان از جانیان تکفیری، نگرانی از قدرت گرفتن شیعیان در منطقه است. عربستان با تعصبات سنی گری به دنبال مطرح کردن خود به عنوان مرکز حاکمیت اسلام بوده و همواره از نفوذ قدرت ایران و حمایت او از اسلام بوده و همواره از نفوذ قدرت ایران و حمایت او از کشورهای شیعی هراس داشته است، از این رو به دنبال تضعیف کشورهای شیعی می‌باشد تا از این طریق بتواند قدرت‌های منطقه را به زیر بکشاند. فعالان مذهبی به خصوص کسانی که تحت تأثیر وهابیت هستند نیز با تعصبات خود به دنبال ایجاد تنش میان سنی و شیعی بوده و هدف اصلی شان از بین بردن دولت شیعی در عراق است. فعالان و گروه‌های مخالف سیاسی نیز که بیشتر زخم خورده‌های بعثی هستند به دنبال جبران قدرت از دست رفته خود و تشدید نزاع‌های طایفه‌ای می‌باشند.

اهداف جریان‌های تکفیری

به طور خلاصه می‌توان اهداف جریانهای تکفیری را در دو بخش مذهبی و سیاسی خلاصه کرد؛ از یک سو حکومت‌ها و دولت‌ها را جاهلی دانسته و با تفکرات رادیکالی و انگیزه‌های جهادی به دنبال ایجاد حکومت دلخواه خود هستند که این هدف، میراث اندیشه‌های سید قطب است. چنان که داعش نیز بر همین اساس نام «دولت اسلامی عراق و شام» را برای خود انتخاب کرده و برای تشکیل حکومت در این منطقه تلاش می‌کند، از این رو سر کرده خود یعنی ابوبکر البغدادی را به عنوان خلیفه معرفی و مردم را به بیعت با او مجبور کرده‌اند و نیز با تصاحب و تصرف مناطق مختلف به نصب استاندار و فرماندار اقدام می‌کنند. العالم در مقاله‌ای نوشته است: داعش که یک جریان سلفی جهادی و تکفیری است به دنبال باز گرداندن چیزی است که به آن «خلافت اسلامی و اجرای شریعت» می‌گویند (79) و این مسئله نیز همان ‌اندیشه‌های بنیادگرایانه‌ای است که از مصر و توسط سید قطب سر درآورده است.

از سویی دیگر، جریان‌های تکفیری با وهابی گری و تعصبات تندروانه‌ی مذهبی، پیروان مذاهب دیگر به خصوص شیعیان را مشرک و کافر دانسته و با خشونت تمام به جنگ و کشتار پیروان مذاهب دیگر آمده‌اند و چنان که از آمار یاد شده به دست می‌آید غالب کشته شدگان در جنایت‌های عراق شیعه بوده‌اند و بسیاری از آن‌ها در حین برگزاری مراسم مذهبی از جمله زیارت و عزاداری برای ائمه اطهار کشته شده‌اند که این خود نشان دهنده‌ی وهابی گری و دشمنی با زیارت و توسل ائمه‌ی اطهار است، از این رو با مشرک دانستن زائران ائمه، آنان را به خاک وخون می‌کشند.

خاتمه

آنچه گذشت گوشه‌هایی از کارنامه و آمار جنایت جریان‌های تکفیری سلفی در عراق به همراه پیشینه آن‌هاست که هویت این جریان‌ها را ترسیم می‌کند. پیشینه این جریان‌ها بیانگر تبعات اندیشه‌های انحرافی از دوران ابن تیمیه است و آمار جنایت‌ها نشأت دهنده نشانگر خوی وحشی و هویت خون خوار این گروه‌هاست. آنچه سبب افزایش نگرانی و تأسف از این جنایت‌ها می‌شود سوء استفاده از نام اسلام است؛ جانیان تکفیری که نام اسلام را با خود یدک می‌کشند و به نام خلافت اسلامی به کشتار و ترور دست می‌زنند اذهان کسانی که شناخت زیادی از اسلام ندارند را مخدوش کرده و سبب بدنامی این دین مقدس الهی در عرصه جهانی می‌شوند و در نتیجه، برخی سودجویان و دشمنان اسلام از این فرصت استفاده کرده و مسلمانان را با نام تروریست به دنیا معرفی می‌کنند در حالی که افکار و کردار این گروه‌ها هیچ تناسبی با اسلام ندارد، بلکه این رفتارها برآمده از انحرافات دینی، ضعف شخصیتی و جاه طلبی عده‌ای لاابالی است که از پرچم اسلام برای مشروعیت بخشیدن به عملکردهایشان استفاده می‌کنند.

اگر کسی اندک مطالعه‌ای درباره‌ی دین مبین اسلام داشته باشد به سادگی در می‌یابد که این دین آسمانی، دین رأفت و پیامبرش، پیامبر رحمت است، رحمت برای همه ملت‌ها؛ چنان که قرآن کریم می‌فرماید: (وَ ما أرسَلناکَ إِلَّا رَحمَة للعالَمین) (80) کسانی که با خشونت و بی‌رحمی تمام به کشتار انسان‌ها مشغولند و حتی به زنان و کودکان هم رحم نمی‌کنند و با قساوت آنان را سر می‌برند، کسانی که به قبور مردگان هم تجاوز می‌کنند هیچ بویی از انسانیت نبرده‌اند چه رسد به دین. این جانیان نه تنها انسان‌های زیادی را قربانی کرده‌اند بلکه انسانیت را به قربانگاه کشیده‌اند و همه کرامت‌های انسانی را با خوی وحشی خویش دفن کرده‌اند. آنچه این افراد انجام می‌دهند دشمنی با دین و انسانیت است که تنها در پوششی از دین قرار دارد، اما درون آن چیزی جز بی‌دینی و یاغی گری نیست.

به امید روزی که با ظهور مصلح جهانی همه طاغیان و یاغیان نابوده شده و انسانیت حیاتی دوباره یابد.

پی‌نوشت‌ها:

    دانشجوی دکتری تخصصی مذاهب کلامی دانشگاه ادیان - سطح سه امامت حوزه علمیه قم.
    ر.ک: سید علی حسینی میلانی، دراسات فی منهاج السنة، ص 577-600.
    ر.ک: سید محسن امین عاملی، کشف الارتیاب، ص 121-122.
    او به مدت دو سال به مدینه مهاجرت کرد، (عبدالحی حسنی، نزهة الخواطر، ج 7، ص 858-859) و گویا در آن جا با افکار ابن تیمیه آشنا شد. برخی آثار و دیدگاه‌های او کاملاً گویای این مطلب است به عنوان نمونه نگاه کنید به: ولی الله دهلوی، تحفةالموحدین، ص 11-23.
    رشید رضا تحت تأثیر افکار ابن تیمیه بود و آیین وهابیت را در مصر تبلیغ می‌کرد. برای توضیح بیشتر نگاه کنید به: مهدی فرمانیان، «گرایش‌های فکری سلفیه در جهان امروز»، مجله مشکوة، شماره 104، پائیز 1388، ص 94.
    هرایر دکمجیان، جنبش‌های اسلامی در جهان عرب، ص 140. ابوالاعلی مودودی تأثیر به سزایی در تبلور تفکر جهادی داشته و سید قطب در تفکرات جهادی خویش از او تأثیر گرفته بود، (نک به: سید احمد رفع، قرآن و سیف، ص 70. همو، النبی المسلح، ج 1، (الرافضون)، ص 19-20.
    هرایر دکمجیان، همان، ص 141، و نیز نگاه کنید به: سالم بهنساوی، الحکم و قضیة التکفیر، ص 48 به نقل از مهدی فرمانیان، «گرایش‌های فکری سلفیه در جهان امروز»، مجله مشکوة، شماره 104، پائیز 1388، ص 96.
    برای توضیح بیشتر درباره این کتاب نگاه کنید به: ژیل کوپل، پیامبر و فرعون، ص 42-61.
    رک: هرایر دکمجیان، جنبشهای اسلامی در جهان عرب، ص 138 و نیز ژیل کوپل، همان، ص 35. البته نمی‌توان به طور دقیق اندیشه‌های سید قطب را صرفاً برخاسته از باورهای مذهبی دانست بلکه اهداف سیاسی نیز نقش عمده‌ای در گرایش‌های او داشته که البته این مسئله نیازمند تحقیق بیشتر است. او در حقیقت از درون حزبی سیاسی مذهبی بیرون آمده بود که به دنبال ایجاد نوعی انقلاب در حکومت بر پایه مبانی مد نظر خویش بوده‌اند از این رو چندین بار به دلیل توطئه علیه حاکمان به زندان افتاد و در نهایت در سال 1966 م به خاطر توطئه علیه حکومت وقت اعدام شد.
    ر.ک: هرایر دکمجیان، همان، ص 169-170.
    ر.ک: کمیل الطویل، القاعده و اخواتها، ص 34.
    او در شرح حال خود روشن ‌اندیشی خود را مدیون قطب دانست؛ (ر.ک: پیتر الن برگن، اسامه بن لادن، ص 65).
    در احوالات او نوشته‌اند: کان من اوائل العلماء الذین حطوا الرحال فی افغانستان. (عبدالرحیم علی، حلف الارهاب، ج 1، ص 24).
    ر.ک: همان، چ 1، ص 21-22.
    ر.ک: همان، ص 33-35.
    اهداف امریکا در حمایت از طالبان (نک: همان، ج 2، ص 96 و محمد سرافراز، حرکة طالبان، ص 90-96.
    طالبان تحت تأثیر افکار دهلوی در شبه قاره شکل گرفته بود که ریشه در عقاید سلفی ابن تیمیه داشت.
    ر.ک: پیتر ال برگن، اسامه بن لادن، ص 436. الهلوش، عبدالرحمن مظهر، الشیخ و الطبیب، ص 298. سایت رسمی القاعده به نام منبر التوحید و الجهاد نیز در تاریخ 3/ رمضان / 1425 بیانیه‌ای در این باره منتشر کرد. ر.ک: www.tawhed.ws 15/11/2008.
    پیترال برگن، اسامه بن لادن، ص 446.
    ابوحمزه المهاجر و پس از او ابوعمر البغدادی و پس از او ابوبکر البغدادی.
    www.Alalam.ir مقاله‌ای با عنوان «من هی داعش و ما هو اهدافها؟» 2014/1/7.
    همان، و نیز www.alarabalyawm.net «داعش اشد خطرا من القاعده» 2014/6/18.
    پایگاه اینترنتی شبکه المیادین در یک تحلیل در 22 / ژوئن / 2014 به بخشی از اسباب جدایی این دو گروه اشاره کرده است www.almayadeen.net.
    www.aljazeera.net.2013/11/8.
    www.fa.alalam.ir. 9.3/4/8.
    نک به: www.aljazeera.net مقاله‌ای با عنوان «الدولة الاسلامیه و تنظیمها و قابلیتها للحیاة» 2014/7/26. شبکه العالم نیز در تاریخ 2014/7/5 در گزارشی از یکی از رهبران اخوان المسلمین آورده است: «اکد الشیخ یوسف القرضاوی الذی یعد من اهم مرجعیات تیار الاخوان المسلمین ان الاعلان تنظیم الدولة الاسلامیة الذی سیطر علی مناطق واسعة من العراق و سوریا اقامة الخلافة، هو باطل شرعا و لا یخدم المشروع الاسلامی»www.alalam.ir.
    با مراجعه به پایگاه‌ها و شبکه‌های وابسته به القاعده به روشنی می‌یابیم که این گروه با انتشار اثار و عقاید سید قطب هم چنان به ترویج اندیشه‌های او می‌پردازند به عنوان نمونه ر.ک: www.tawhed.ws شایان ذکر است در اواخر اسفند سال 1392 برخی پایگاه‌های اطلاع رسانی خبری از تظاهرات حامیان اخوان السملمین در دانشگاه الازهر منتشر کردند که تظاهر کنندگان پرچم القاعده را در این تظاهرات بر افراشته بودند که این خود نشانه دیگری از ارتباط فکری این دو جریان است. www.dana.ir 1392/12/26 .
    www.tawhed.ws الحوارمع الشیخ ابو مصعب الزرقاوی، 1427 ق.
    www.alarabalyawn.net/ 2014/6/18 (داعش اشد خطرا من القاعده).
    www.Farsnews.com.
    www.fa.alalm.ir. 93/4/7.
    همان، 93/4/25.
    ر.ک: عبدالله صالح عثیمین، تاریخ المملکة العربیرة السعودیه، ج 1، ص 173.
    ابن بشر، عنوان المجد فی تاریخ النجد، ج 1، ص 257.
    همان، ص 280.
    همان، ص 289.
    سید محسن امین عاملی، کشف الارتیاب، ص 14.
    نک به: ابن بشر، عنوان المجد فی تاریخ النجد، ص 295.
    سید محسن امین عاملی، همان، ص 58.
    www.mehrnews.com. 92/4/2.
    www.farsnews.com.
    www.fa.alalam.ir. 92/8/25.
    aliraqnews.com, 2013/10/2 www.iraqnewspaper.net.
    www.ima.ir 92/8/4.
    www.alhayat.com , 2014/5/31 www.aljazeera.net. 2014/6/2.
    IRIB News.
    النباء، سال پنجم، «العملیات العسکریة للدولة الاسلامیة لسنة» 1434 فی العراق.
    www.farsnews.com. 92/12/26.
    www.dawaalhaq.com 2014/4/18.
    www.dawaalhaq.com.
    ر.ک: همان 2014/6/15، گفتنی است پایگاه خبری المدی پرس و برخی دیگر پس از نظر این تصاویر در صحت کشتار 1700 جوان از سربازان تردید کردند. اما در عین حال این خبر از سوی داعش همراه با تصاویری منتشر شده است و چنانچه عدد و رقم گفته شده در اخبار صحیح نباشد، اما ظاهراً تردیدی در اصل کشته شدن صدها جوان در این خبر وجود ندارد.
    www.almadapress.com, 2014/6/27 www.alalam.ir. 2014/6/28.
    www.Alalam.ir شبکه العالم این خبر را از العراقیه نقل کرده است.
    www.Farsnews.com.
    www.alarabiya.net.
    www.ima.ir.
    روزنامه همشهری، 1384/12/6.
    www.dawaalhaq.com. 2014/8/6.
    «موقفنا من المشاهد و المزارات الشرکیة فی العراق هو ألا ندع قبرا إلا سویناه و لا تمثالا إلا طمسناه».

www.alhayat.com 2014/6/14 و نیز نگاه کنید به www.aljazeera.net مقاله‌ای با عنوان الدولة الاسلامیه و تنظیمها و قابلیتها للحیاة 2014/7/26.

    www.aljazeera.net.
    همان، 1435/9/29 - 2014/7/27.
    www.mashreghnews.ir. 93/3/4.
    www.mehrnews.com, 93/4/4 jamejamonline.ir 93/4/4.
    www.imn.iq 2014/8/3.
    www.mehrnews.com. 93/4/14.
    www.Farsnews.com. 93/4/14.
    www.imn.iq. 2014/8/6.
    www.Farsnews.com. 91/8/12.
    www.bultannews.com.
    www.Farsnews.com , www.tasnimnews.com.
    www.mashreghnews.ir. 93/3/28.
    www.almayadeen.net. 2014/ ژوئن/ 23/.
    www.imn.iq.
    www.isna.ir. 2014/7/5- 93/4/14.
    Farsnews.com.
    www.imn.iq. 2014/7/13.
    همان، 2014/6/7.
    www.Farsnews.com. 93/4/1.
    www.Alamlam.ir. 2014/1/7 مقاله‌ای با عنوان «من هی داعش و ما هو اهدافها؟».
    سوره انبیا، آیه 107: «ما تو را جز برای رحمت جهانیان نفرستادیم».

منابع تحقیق :

قرآن کریم، ترجمه آیة الله ناصر مکارم شیرازی.

ابن بشر، عثمان بن عبدالله، عنوان المجد فی تاریخ نجد، چاپ چهارم: دارة الملک عبدالعزیز، ریاض 1402-1982 م.

برگن، پیتر ال، اسامه بن لادن، ترجمه عباسقلی غفاری فرد، چاپ اول: انتشارات اطلاعات، تهران 1390.

حسنی، عبدالحی، نزهة الخواطر و بهجةالمسامع و النواظر، چاپ اول: دار ابن حزم، بیروت 1420ق.

حسینی عاملی، سید محسن امین، کشف الارتباب فی اتباع محمد بن عبد الوهاب، چاپ سوم: دارالغدیر، بیروت، [بی تا].

حسینی میلانی، سید علی، دراسات فی منهاج السنه لمعرفةابن تیمیه، چاپ دوم: الحقائق الاسلامیه، قم 1385.

دهلوی، ولی الله، تحفةالموحدین، المکتبةالسلفیه، لاهور 1381.

رفعت، سید احمد، قرآن و سیف، چاپ دوم: مکتبةالدبولی، قاهره 2002 م.

ـــــــــــــــــــــ ، النبی المسلح - الرافضون، چاپ اول: الریاض الریس للکتب و النشر، بیروت 1991م.

کوپل، ژیل، پیامبر و فرعون (جنبش‌های نوین اسلامی در مصر)، ترجمه‌ی حمید احمدی، چاپ سوم: انتشارات کیهان، تهران 1382.

سرافراز، محمد، حرکةطالبان، من النشوء الی السقوط، دارالمیزان، بیروت 2008 م.

الطویل، کمیل، القاعده و اخواتها قصة الجهادیین العرب، چاپ اول: دارالساقی، بیروت 2007م.

علی، عبدالرحیم، حلف الإرهاب - تنظیم القاعده من عبدالله عزام الی ایمن الظواهری، چاپ دوم: مرکز المحروسة للنشر، قاهره 2005 م.

عثیمین، عبدالله صالح، تاریخ المملکة العربیة السعودیه، چاپ پانزدهم: مکتبة العبیکان، ریاض 1430ق-2009م.

فرمانیان، مهدی، «گرایش‌های فکری سلفیه در جهان امروز»، مجله مشکو#، شماره 104، پائیز 1388، پایگاه اینترنتی مجلات تخصصی نور www.noormage.com

دکمجیان، هرایر، جنبش‌های اسلامی در جهان عرب، ترجمه‌ی حمید احمدی، چاپ اول: انتشارات کیهان، تهران 1366.

الهلوش، عبدالرحمن مظهر، الشیخ و الطبیب اسامه بن لادن و ایمن الظواهری، چاپ اول: ریاض الریس للکتب و النشر، بیروت 2011 م.

روزنامه همشهری، شنبه 6 اسفند 1384 - سال سیزدهم - شماره 3930.

البناء، سال پنجم، العملیات العسکریة للدولة الاسلامیة لسنة 1434 فی العراق.

منابع الکترونیکی

الحیاة www.alhayat.com.

شبکة اخبار العراق aliraqnews.com.

العالم www.alalam.ir.

العرب الیوم www.alarabalyawm.net.

العربیه www.alarabiya.net.

الجزیره www.aljazeera.net.

المدی پرس www.almadapress.com.

المیادین www.almayadeen.net.

وکالة الانباء الاسلامیه - حق www.dawaalhaq.com.

العالم فارسی www.fa.alalam.ir.

فارس نیوز www.Farsnews.com.

شبکة اعلام العراقیه www.imn.iq.

صحیفة العراق الالکترونیه www.iraqnewspaper.net.

منبر التوحید و الجهاد www.tawhed.ws.

www.mashreghnews.ir.

www.isna.ir.

www.mehrnews.com.

www.Bultannews.com.

www.irna.ir.

www/tasnimnews.com.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

آسيب‏ شناسى جريان‏هاى تكفيرى و ...، از منظر مقام معظم رهبرى

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش