مقالات > خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۹ تعداد بازدید: 151

سلفیهٔ جهادی، با برداشت‌های تند از افکار سید قطب ظهور کرد. آنان با اجتهادگرایی افراطی، حکومت‌های موجود را حکومت جاهلی می‌دانند.



نویسنده: مرتضی محیطی

سلفیهٔ جهادی، با برداشت‌های تند از افکار سید قطب ظهور کرد. آنان با اجتهادگرایی افراطی، حکومت‌های موجود را حکومت جاهلی می‌دانند و حاکمان و مردمی را که راضی به حکومت آنها هستند تکفیر می‌کنند. سپس برای نجات مردم از بردگی حکومت‌ها پیروان خود را به هجرت ترغیب می‌کنند تا پس از تمرکز و قدرت‌یافتن، به شورش علیه مخالفان خود برخیزند و خلافت اسلامی را برپا کنند.

چکیده
جریان سلفیهٔ جهادی، گرایشی افراطی از سلفیه است که در نیم قرن گذشته با برداشت‌های تند از برخی افکار سید قطب ظهور کرده و مبنای فکری گروه‌هایی مانند القاعده، داعش و ... قرار گرفته است. گروه‌های سلفیهٔ جهادی با فهم ناقصی از حقیقت اسلام و با شعار بازگشت به عزت اولیه مسلمانان و مبارزه با سیطرهٔ فرهنگ غرب بر جوامع اسلامی، در پی احیای خلافت اسلامی هستند تا به گمان خود حاکمیت و عبودیت خداوند و عدالت اجتماعی در جوامع بشری را محقق کنند. آنان با اجتهادگرایی افراطی، حکومت‌های موجود را حکومت جاهلی می‌دانند و حاکمان و مردمی را که راضی به حکومت آنها هستند تکفیر می‌کنند. سپس برای نجات مردم از بردگی حکومت‌ها پیروان خود را به هجرت ترغیب می‌کنند تا پس از تمرکز و قدرت‌یافتن، به جهاد با مخالفان خود برخیزند و خلافت اسلامی را برپا کنند.


خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی
دوران حکومت طلایی مسلمانان در اندلس اسلامی، یادآور شکوه و عزت صدر اسلام بود. تا قبل از فروپاشی امپراتوری عثمانی نیز پیروان مکتب خلفا، خلأ حکومت اسلامی را احساس نمی‌کردند، اما با فروپاشی سلطنت عثمانی از یک سو، و استیلای دولت‌های غربی بر سرمایه‌های مسلمانان که همراه با نفوذ فرهنگ بیگانه به مرز و بوم اسلامی بود، از سوی دیگر، بعضی متفکران مسلمان مانند سید جمال‌الدین اسدآبادی، محمد عبده و حسن البنا، در پی مبارزه با غرب‌زدگی و احیای حکومت اسلامی برآمدند و به منظور تحقق امت واحده اسلامی، گام‌هایی در راستای تقریب بین مذاهب اسلامی برداشتند و فعالیت سیاسی- حزبی را آغاز کردند، اما با غلبهٔ تعصبات قومی بر ارزش‌های دینی در جامعه اسلامی ناکام ماندند.[1]
در نیمه دوم قرن بیستم گروه‌هایی از جوانان مصری، که اغلب گرایش‌های سلفی داشتند، با تأثیرپذیری از اندیشه‌های انقلابی سید قطب، از فعالیت آرام حزبی فاصله گرفتند و با ایده ایجاد حکومت اسلامی، حرکتی افراطی را بر پایهٔ تکفیر و جهاد بنا گذاشتند، اما تلاش‌های این حرکت افراطی، نتیجه‌بخش نبود، و بسیاری از رهبران فکری اخوان‌المسلمین به شیوهٔ حسن البنا، یعنی مدارا با حکومت، بازگشتند و گروهی نیز بر اجرای عملیات نظامی برای احیای خلافت تأکید کردند که نتیجه‌ای جز ایجاد فضای ناآرام اجتماعی نداشت.[2] این حرکت جهادی، که گام‌های نخست خود را در مصر برداشت، در سال‌های اخیر به جریانی فکری تبدیل شده و با انتشار در بیشتر کشورهای اسلامی، باعث ناامنی و بروز مشکلات فراوانی شده است. امروزه با توجه به نابسامانی اوضاع کشورهای منطقه، ضروری است مبانی فکری سلفیهٔ جهادی درباره چرایی و چگونگی خلافت اسلامی بررسی شود تا از یک سو به کیفیت تعامل با این جنبش‌ها واقف شویم و با تعدیل عقاید آنان، از هدر رفتن نیروی عظیم انسانی پیش‌گیری کنیم و از سوی دیگر با آسیب‌شناسی این جریان‌ها و اصلاح آن، راه را برای تحقق حکومت یکپارچهٔ اسلامی، فرا روی تمام مسلمانان جهان هموار سازیم.
بخش اول؛ مفاهیم و مبانی فکری
مفهوم «سلفیهٔ جهادی»
از آنجا که اصطلاح «سلفیهٔ جهادی» اصطلاح جدیدی است، تعاریف مختلفی از آن داده شده، اما بهترین و جامع‌ترین تعریف را عبدالغنی عماد[3] دارد. وی می‌گوید سلفیهٔ جهادی، به گروه‌هایی از سلفیه گفته می‌شود که مدارا و تساهل با حاکمان موجود و تغییر تدریجی افکار مردم برای ایجاد خلافت را نپذیرفته‌اند و جهاد و عملیات نظامی را تنها راه احیای خلافت اسلامی می‌دانند.[4]
آنان با فهم ناقصی از اسلام، جهاد را بر هر چیز مقدم می‌دارند و برای برپایی خلافت اسلامی، با مخالفان خود ستیز می‌کنند. از نظر آنان، تمام مسلمانان به دلیل پذیرش یا سکوت در برابر فرهنگ غرب و حاکمانی که به «غیر ما انزل الله» حکم می‌کنند، کافر و عدو قریب[5] (دشمن نزدیک) خوانده می‌شوند و آمریکا و اسرائیل، عدو بعید (دشمن دور) نام دارند.[6]
مفهوم «خلافت»
خلافت در اصطلاح، به معنای نیابت از پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) در اداره تمام امور دینی و دنیوی جامعه است، که از آن به «امامت کبری» نیز تعبیر می‌شود. در واقع امامت و خلافت، معنایی نزدیک به هم دارند با این تفاوت که کاربرد امامت عام است و امامت در نماز یا یک علم را نیز شامل می‌شود، اما خلافت، به معنای امامت کبری و ریاست جامعه اسلامی است.[7] رشید رضا، که از متفکران سلفی معاصر است، این تعریف را از کلام تفتازانی و ماوردی نقل، و آن را تأیید می‌کند.[8]
در بیان ارتباط خلافت با حکومت نیز باید گفت تشکیل حکومت اسلامی به جای خلافت اسلامی اندیشه‌ای بود که پس از انحلال خلافت عثمانی و تبدیل سرزمین‌های این امپراتوری به کشورهای کوچک مطرح شد تا با تشکیل دولت‌شهرهای اسلامی خسارت نبودِ خلافت بزرگ اسلامی را تا حدودی جبران کند.[9]
مبانی فکری سلفیهٔ جهادی
مبانی فکری سلفیهٔ جهادی، که امروزه آبشخور جریان‌های افراطی مانند داعش شده است، نقش مهمی در ترسیم اهداف و راه‌کارهای آنان برای ایجاد خلافت اسلامی دارد. از این‌رو لازم است مهم‌ترین مبانی فکری آنان ارزیابی شود.
انحصار حاکمیت و عبودیت برای خداوند؛ مهم‌ترین مبنای فکری سلفیه جهادی
ارتباط مسئله حاکمیت خداوند با خلافت اسلامی را ابوالاعلی مودودی در نیمه اول قرن بیستم وارد مباحث اجتماعی و سیاسی کرد. از نظر او، توحید، رسالت و خلافت سه رکن اصلی دین اسلام است و حکومت فقط حق خدا است. وی هدف از ایجاد خلافت اسلامی را عمل‌کردن به موجبات رضایت خداوند می‌دانست.[10] سید قطب، متفکر بزرگ سلفیهٔ جهادی نیز با تأثیرپذیری از مودودی، در جای‌جای آثارش حاکمیت خداوند را از بارزترین ویژگی‌های الوهیت و اساس دین معرفی کرد و با مقایسه نظام‌های فکری بشری با شریعت اسلام، قوانین الهی را که تبلور حاکمیت خداوند است، دارای برتری‌های منحصر به فرد دانست که عبارت‌اند از:
۱. مبدأ الهی دارد و مطابق با نیازهای فطری بشر است.
 ۲. به صورت اصول کلی و البته قابل تفصیل بیان شده است.
۳. شامل مصالح فرد و جامعه و اساس حکومت است.
 ۴. بر اساس ارزش‌های اجتماعی بنا شده که قابل پیشرفت است.
از این‌رو سید قطب روی‌آوردن به تعالیم اسلام را تنها راه سعادت بشر قلمداد می‌کند[11] و می‌گوید هر کس از پیش خودش ادعای حق حاکمیت بر مردم داشته باشد، ادعای الوهیت کرده است.[12] معیار حاکمیت از نظر او، هوا و هوس، عقل بشری، ملیت، انسان‌بودن یا اجتماعی‌بودن نیست، بلکه تنها معیار حاکمیت، سخن خدا و پیامبر او است که اصل اولی دین، یعنی پذیرش عبودیت خدا است.[13] بر همین اساس، سید قطب عبودیت خداوند را شامل تمام موجودات عالم غیب و شهود در دنیا و آخرت دانسته و آن را قاعده اساسی تمام تصورات اسلامی می‌داند[14] و در تفسیر آیهٔ (فَلاَ وَرَبِّک لاَ یؤْمِنُونَ حَتَّی یحَکمُوک فِیمَا شَجَرَ بَینَهُمْ ثُمَّ لاَ یجِدُواْ فِی أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِّمَّا قَضَیتَ وَیسَلِّمُواْ تَسْلِیمًا)؛[15] «به پروردگارت قسم، آنان مؤمن محسوب نمی‌شوند، مگر اینکه در اختلاف‌هایشان به حکم تو گردن نهند و راضی به حکم تو باشند» می‌گوید خداوند افرادی را که با نام مسلمان در جامعه اسلامی زندگی می‌کنند و به شهادتین اقرار دارند، اما حاکمیت خداوند به معنای پیروی از قوانین الهی را نپذیرفته‌اند و از قوانین بشری تبعیت می‌کنند مسلمان نمی‌داند.[16]
سید قطب با بیان اینکه جاهلیت امروز، حاکمیت را به بشر واگذار کرده و عدّه‌ای از آن‌ها را معبود عدّه‌ای دیگر ساخته است، این حکومت‌ها را حکومت کفر می‌داند و می‌گوید هدف اسلام و اساس دعوت همه انبیای الهی، تحقق حاکمیت و سلطنت خداوند در همه شئون زندگی بشر، و بندگی انسان در برابر او است.[17]
سید قطب رسیدن به عدالت اجتماعی را یکی از اساسی‌ترین نتایج تحقق حاکمیت خداوند در زمین می‌داند و با تکیه بر این مطلب که اسلام برنامه کامل زندگی و هدایت برای همه بشریت است، می‌گوید اسلام فقط هدایت صرف نیست، بلکه پدیدآورندهٔ باور به معنویت و حامی ضعیفان و دشمن ظالمان است. تبعیض و بی‌عدالتی با روح اسلام ناسازگار است و اجرای قوانین اسلام ضامن گسترش عدالت در جامعه انسانی است.[18] منظور از عدالت اجتماعی، فقط عدالت در اقتصاد نیست، بلکه اسلام، عدالت انسانی را به ارمغان می‌آورد که بر دو رکن محکم استوار است؛ یکی، قلب و وجدان انسان که بر مدار تقوا کار کند؛ و دیگری، قانون‌گذاری صحیح در محیط اجتماع، که به ایجاد یک نظام اجتماعی متعادل می‌انجامد[19] و پیدایش چنین عدالتی در گرو ایجاد نظام حکومت اسلامی است.[20]
پس از سید قطب و با ظهور سلفیهٔ جهادی، اندیشه‌های وی رونق بیشتری گرفت. ایمن الظواهری، رهبر فکری القاعده نیز با تأیید اندیشه سید، حاکمیت را اصلی‌ترین ویژگی الوهیت خداوند می‌داند[21] و می‌گوید توحید، جدا از حاکمیت شریعت نیست.[22] همچنین، ابومحمد مقدسی، از رهبران فکری سلفیهٔ جهادی، توحید و حاکمیت خداوند را اصل اصول دین و هدف آفرینش و بعثت انبیا می‌داند که همه نزاع‌ها در دنیا برای آن صورت گرفته است.[23] سلفی‌های جهادی با چنین مبنای فکری، و با توجه به وضعیت موجود جهان اسلام، که از نظر آنان حاکمیت بارز کفر است، احیای خلافت اسلامی را ضرورت می‌دانند.
ضرورت احیای خلافت اسلامی
از نظر سلفیهٔ جهادی، احیای خلافت اسلامی تنها راه برای تحقق حاکمیت خداوند است. مودودی، که تأثیر زیادی بر افکار سلفیهٔ جهادی داشته است، خلأ وجود یک حکومت یکپارچه اسلامی را به‌خوبی احساس کرده و مشکل جوامع بشری معاصر را نه عبادت اصنام و اوثان، بلکه تن‌دادن به حاکمیت حاکمان فاسد می‌داند.[24] محور اندیشه سیاسی- اجتماعی سید قطب نیز ایجاد حکومت الهی بر مبنای قوانین اسلام بود. او نیز فقدان رهبری الهی را اساسی‌ترین مشکل جامعه جهانی قلمداد کرده، برای تحقق حاکمیت خداوند، بر احیای امت اسلامی تأکید می‌کند.[25]
عبدالسلام فرج، رهبر گروه «الجهاد»، لزوم ایجاد خلافت اسلامی را اجماعی می‌داند[26] و می‌گوید اعادهٔ خلافت اسلامی از اوامر خداوند است و بر هر مسلمان واجب است برای تحقق آن، از هیچ تلاشی دریغ نکند.[27]
بن‌لادن؛ از رهبران القاعده، نیز با استشهاد به روایات نبوی، تنها راه اجرای دستورهای دینی در جامعه را برپایی دولت اسلامی می‌داند.[28] چنانچه عبداللّه عزام، از رهبران القاعده، برپایی خلافت در زمین را واجب شرعی می‌داند[29] و ابوقتاده فلسطینی، که یکی از رهبران فکری سلفیهٔ جهادی است، می‌گوید مسئله دولت در دین الهی جایگاه مهمی دارد و بدون آن اسلام بر پا نمی‌شود و ثمره‌ای ندارد[30] و برپایی دولت اسلامی به حکم قرآن و سنت، واجب شرعی است.[31]
ذکر این نکته نیز مهم است که سلفیهٔ جهادی ائتلاف با سایر احزاب برای تشکیل حکومت را با حاکمیت الهی در تعارض می‌بیند. عبدالله عزام چنین ائتلافی را به دولتی تشبیه می‌کند که رئیس آن ابوجهل و نخست‌وزیرش پیامبر باشد.[32]
بخش دوم؛ راه‌کارهای سلفیهٔ جهادی برای احیای خلافت
سیر کلی
قبل از بیان راه‌کارهای سلفی‌های جهادی برای تحقق خلافت، سیر کلی راه‌کارهای آنان برای تحقق خلافت را بیان می‌کنیم.
برنامه متفکران سلفیهٔ جهادی برای احیای خلافت را می‌توان در دو مرحله بیان کرد: مرحله مفهوم‌سازی و مرحله میدانی. آنان ابتدا با توسعه مفهوم اجتهاد در دین، خود را در جایگاه اسلام‌شناس قرار دادند و با مراجعه به ظواهر متون دینی و تطبیق وضعیت کنونی جامعه با تاریخ صدر اسلام، اوضاع نابسامان امت اسلامی را تحلیل کردند.[33] از نظر سلفی‌های جهادی، عامل اصلی این نابسامانی، فساد حکام و سیطره غرب بر بلاد اسلامی است که آن نیز معلول فقدان حاکمیت خداوند بر بشر است.[34] آنگاه تنها راه‌حل این بحران را بازگشت به بندگی خدا و حاکمیت او دیدند که فقط با ایجاد خلافت اسلامی محقق می‌شود.[35] آنان عملکرد پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم) در تبدیل جامعه جاهلی به جامعه اسلامی را الگوی خود قرار دادند[36] و بر اساس اجتهاد خود، جوامع موجود را جوامع جاهلی خواندند و حاکمان و هر کس را که راضی به حکومت آنان باشد تکفیر کردند.[37] سپس همفکران خود را به هجرت از بلاد کفر (جوامع موجود) و ایجاد جماعت پیشتاز توحیدی دعوت کردند[38] و در اجرای این برنامه، بر جهاد و خشونت تکیه کردند.[39] البته باید گفت در میان متفکران سلفیهٔ جهادی، سید قطب تربیت دینی افراد جامعه را از ارکان ایجاد نظام اسلامی می‌دانست، اما پس از وی، بیش از آنکه به مقوله تربیت توجه شود، جهاد و خشونت به کار رفت.
ارکان برنامهٔ سلفیهٔ جهادی عبارت‌اند از:
بازکردن باب اجتهاد
با اینکه اجتهاد از مباحثی است که دین اسلام به آن ترغیب کرده است،[40] اما اغلب اهل سنت در این خصوص، برخلاف امامیه، بر تقلید از ائمهٔ سلف تأکید می‌کردند و اجتهاد در دین را برای خود روا نمی‌دانستند، تا اینکه ابن‌تیمیه، مسئلهٔ لزوم اجتهاد بر مبنای رجوع به ظواهر متون دینی و فهم سلف را مطرح کرد.[41] سلفی‌های جهادی نیز با الهام از تفکر ابن‌تیمیه، مفهوم اجتهاد را وسعت دادند تا آرا و افکار خود را در پوشش اجتهاد، مشروعیت ببخشند و راه را برای به دست گرفتن رهبری فکری جوانان مسلمان و ایجاد خلافت اسلامی هموار کنند.
رهبران سلفیهٔ جهادی در بحث اجتهاد و تقلید از مبانی سید قطب فراتر رفته‌اند و داشتن شرایط حداقلی را برای اجتهاد کافی می‌دانند. به همین دلیل، اغلب مجتهدان آنان، فاقد تحصیلات دینی کافی هستند و کتاب معتبری در موضوعات دینی ننوشته‌اند، چنانچه در انجمن‌های علمی یا هیئت‌های افتائی کشورهای اسلامی، عضو نیستند. حتی بعضی از رهبران آنان، صرف آشنایی با ادبیات عرب و فهم ظواهر متون دینی را برای اجتهاد کافی می‌دانند،[42] چنانچه صالح سریه، رهبر حزب التحریر، با دعوت به تفکر دینی و نهی از جمود بر سخنان فقها، معتقد است یکی از مشکلاتی که از قرن سوم تا به امروز گریبان‌گیر علمای اسلام شده، غفلت از سخنان پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) و اعتماد به رأی رجال دین است. او آثار فقها، اصولیان، مفسران و صوفیان را مملو از احادیث جعلی می‌داند.[43]
صدور حکم هجرت و جهاد، تکفیر مسلمانان، و تحریم بعضی آداب و رسوم ملی و بین‌المللی از پیامدهای چنین اندیشه‌ای است.[44]
جاهلی‌خواندن دولت‌ها و ملت‌های موجود
سید قطب روی‌گردانی جامعه از الوهیت و حاکمیت خداوند را، فرو غلتیدن در ورطهٔ جاهلیت می‌نامد که به اشکال مختلف و نظام‌های متعدد در جامعه بشری ظهور کرده است. از نظر او، مردمی که راضی به حاکمیت قوانین بشری بر جامعه شده‌اند، فرقی با حکام فاسد ندارند و همه در صفت جاهلیت، شریک هستند و اسلام را از اساس قبول ندارند و اسلام نیز حقّ موجودیت برای آن‌ها قائل نیست.[45] از نظر سید قطب، احیای خلافت اسلامی و تحقق حاکمیت خداوند بدون مبارزه و از بین بردن جوامع جاهلی امکان‌پذیر نیست.[46]
همچنین، صالح سریه، از رهبران فکری سلفیهٔ جهادی، با استناد به دلایلی از کتاب و سنت، مانند آیه (وَمَن لَّمْ یحْکم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ فَأُوْلَئِک هُمُ الْکافِرُونَ)[47] حکومت‌های همهٔ کشورهای اسلامی را کافر و جوامع اسلامی را جوامعی جاهلی می‌نامد.[48] وی حضور مشترک مردان و زنان در اماکن عمومی، آشکارا دشنام‌دادن به خدا و دین، ترک علنی فرائض اسلام، وجود شراب و قمار و زنا، گسترش دروغ و فساد و حیله‌گری را نشانه جاهلیت این جوامع برمی‌شمارد.[49] از نظر رهبران معاصر سلفیهٔ جهادی، مانند ایمن الظواهری نیز جاهلیت، یک دوره خاص تاریخی نیست، بلکه هر حکومتی که بر پایه امیال بشری اداره شود حکومت جاهلی است.[50]
تکفیر مخالفان
سلفی‌های جهادی پس از بازکردن باب اجتهاد، مفاهیمی مانند «جهل» و «کفر» را توسعه دادند و جوامع موجود را جاهلی خواندند و پیروان خود را برای ایجاد یک تشکل انقلابی و اصلاح‌گر به هجرت از جوامع موجود، دعوت کردند. آنان در مرحلهٔ بعد، حاکمیت دولت‌های فاسد را خروج از جاده توحید و عامل اصلی ذلت مسلمانان دانستند و با تکفیر حکومت‌ها و مخالفان خود راه را برای مراحل عملی حرکت خود، که همانا هجرت و جهاد برای تحقق خلافت است، گشودند.[51]
سلفی‌های جهادی به قدری دایرهٔ کفر را گسترده‌اند که اغلب مسلمانان را در بر می‌گیرد. شرک و کفر نزد سلفی‌های وهابی شامل عبادات و عقاید فردی، مانند توسل به اولیا، نذر، شفاعت، زیارت قبور، و ... می‌شود، اما شرک و کفری که سلفی‌های جهادی به آن معتقدند تقریباً همه شئون زندگی فردی و اجتماعی شخص را در بر می‌گیرد.
از نظر سلفی‌های جهادی، پیروی از اندیشه‌های نو یا گرویدن به مکاتب فکری و فلسفی، عضویت در احزاب سیاسی، و اشتغال در ادارات و سازمان‌های دولتی چنانچه در جهت اهداف و منافع گروه‌های سلفی نباشد منجر به کفر شخص می‌شود.[52] آنان همه دولت‌های اسلامی، از جمله دولت مصر، را کافر می‌دانند[53] و هر گونه حمایت از دولت یا همکاری با آن و حتی اجرای قوانین دولتی را ممنوع کرده‌اند.[54] همچنین، سازمان‌ها و کشورهای اسلامی را به سبب اتخاذ روش‌ها و قوانینی غیر از قوانین کتاب و سنت، کافر تلقی می‌کنند و این کفر جدید را شدیدتر از کفر مشرکان عصر جاهلیت می‌پندارند.[55]
عبدالسلام فرج با تطبیق اوصاف سلاطین مغول بر حکام کشورهای اسلامی، آنان را کافر می‌داند و جهاد در مقابل ایشان را از واجبات شرعی می‌شمارد.[56] صالح سریه نیز، قواعدی را برای «تکفیر» مردم به کار می‌بندد که عبارت‌اند از:
قاعده اول: ایمان به خدا مقتضی پذیرش نظام و شرایع الهی است. حال اگر بشر از اجرای برنامهٔ الهی، که خداوند برای او مقرر کرده، سر باز زند و درصدد قانون‌گذاری و ترسیم برنامهٔ جدیدی برای زندگی باشد کافر می‌شود.
قاعده دوم: اسلام، دین کاملی است و کسی که بخشی از آن را بپذیرد و بخش دیگر را رها کند کافر است.
قاعده سوم: ایمان شامل سه رکن است: باور قلبی، اقرار زبانی، و التزام عملی؛ که با از بین رفتن هر کدام از این ارکان، می‌توان اشخاص را به کفر محکوم کرد و ریختن خون فرد کافر و مصادره اموال وی حلال است.[57]
اسامه بن لادن نیز، به پیروی از سید قطب، با توسعهٔ مفهوم کفر، هر حاکمی را که با دولت‌های غیرمسلمان همکاری کند یا اهتمام کامل به اجرای حداکثری قوانین اسلام در کشورش نداشته باشد کافر می‌خواند و قیام علیه او را واجب می‌داند.[58]
روشن است که بر اساس این قواعد کمتر کسی از اتهام کفر، بری خواهد بود. در واقع، اندیشه‌ها و آرای سلفی‌های جهادی این نکته را تصدیق می‌کند که حربهٔ تکفیر، جوازی برای انجام هر گونه عملیات جهادی است. آنان غافل‌اند از اینکه رسول خاتم(صلی الله علیه وآله وسلم) ، ایمان افراد را با دو کلمه (شهادتین) می‌پذیرفت و آن را حاکی از باور باطنی آنان می‌دید. از این رو از مسائل کلامی و فقهی و امثال این‌ها نمی‌پرسید.[59]
تحقق جماعت پیشتاز و ترغیب به هجرت
از دیگر مراحل عملی حرکت سلفیهٔ جهادی، ترغیب پیروان خود به هجرت از بلادی است که زیر نظر حکام غیراسلامی اداره می‌شود و مردم در آن بلاد قادر به اظهار دین خود نیستند.[60] سید قطب پس از بیان راه علاج خروج از بندگی بشر در برابر بشر، تحقق جمعیتی پیشتاز با تربیت قرآنی را مطرح می‌کند و هجرت از جوامع جاهلی را، که «دار الحرب» می‌نامد، برای تحقق چنین جماعت پیشتازی لازم می‌داند.[61] عبدالسلام فرج نیز در رساله الفریضة الغائبة بحث هجرت از «دارالکفر به دارالایمان» و جهاد را مطرح می‌کند،[62] و تحقق خلافت اسلامی را متوقف بر وجود هسته‌های اولیه‌ای (تعبیر دیگری از همان جماعت پیشتاز) می‌داند که این جماعت باید دولت اسلامی تشکیل دهد.[63] همچنین، ایمن الظواهری، رهبر القاعده، با نقل سخنان سید قطب، تمام جوامع امروزی را به دلیل اجرانکردن شریعت خداوند جوامع جاهلی نامیده و کفر آنان را بالاترین کفر خوانده است و بر عقلا واجب دانسته که از آنان دوری (هجرت) کنند.[64]
استفاده ابزاری از جهاد
سلفی‌های جهادی، که آرمان خاتمه‌دادن به بندگی بشر در برابر بشر را منوط به تشکیل خلافت اسلامی می‌دانند،[65] پس از تکفیر مخالفان و هجرت از بلاد کفر، از جهاد به مثابه تنها ابزار برای سرکوب مخالفان بهره می‌برند. در تفکر سلفیهٔ جهادی حتی می‌توان جهاد را فراتر از راه‌کار، بلکه بخشی از عقاید و مبانی آنها دانست، چنانچه سید قطب جهاد در اسلام را نه ابزار تحمیل عقیده، بلکه بخشی از طبیعت برنامه اسلام می‌داند که برای آزادکردن انسان‌ها از یوغ بندگی غیرخدا به کار می‌رود. از نظر او، روشن است که حاکم‌کردن قوانین خدا در زمین، با تبلیغ و نصیحت‌کردن حکام فاسد میسر نمی‌شود و باید در این راه جهاد کرد.[66]
عبدالسلام فرج، رهبر گروه الجهاد مصر نیز، جهاد را واجب عینی می‌داند و می‌گوید جهاد تنها راه و بهترین روش برای اعتلای توحید و برپایی دولت اسلامی است.[67] او مجاهدان غیردانشمند بسیاری را که از زمان پیامبر تاکنون سبب عزت و پیروزی اسلام شده‌اند، بر دانشمندان الأزهر برتری می‌دهد و درباره دلیل این برتری می‌گوید هنگام هجوم ناپلئون به مصر، دانش علمای الأزهر سودی نبخشید، پس برنده‌ترین سلاح برای رویارویی و مقابله با کفار، جهاد است نه علم! البته وی درصدد تحقیر قدر و ارزش علم و علما نیست، بلکه نظرش این است که نباید فرایض الهی را با پرداختن به اموری مثل طلب علم، ترک کرد![68]
همچنین، عبدالله عزام، جهاد را تنها ضامن حفظ شعائر الهی و بندگی خدا می‌داند و بر آن تأکید می‌کند.[69] او به پیروی از ابن‌تیمیه، آیه (وَمَن لَّمْ یحْکم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ فَأُوْلَئِک هُمُ الْکافِرُونَ)[70] را بر مسلمانانی تطبیق می‌کند که بر اساس عادات و قوانینی که امرای آنان وضع کرده‌اند زندگی می‌کنند. آنگاه کفر همه حکومت‌های اسلامی معاصر را نتیجه می‌گیرد و آنان را مانع تحقق حکومت اسلامی می‌پندارد و جهاد علیه آنان را واجب می‌شمرد.[71]
ابومحمد مقدسی هم با استناد به سخن ابن‌تیمیه، که قوام دین را به هدایت‌گری و جهاد می‌داند، می‌نویسد: «ما می‌خواهیم محبوب‌ترین اصل را، که همان توحید است، با قوی‌ترین راه، یعنی جهاد، یاری کنیم تا توحید در زمین اقامه شود».[72]
همین موضع فکری در نوشته‌های ابوبصیر طرطوسی نیز، که یکی از رهبران فکری داعش است، دیده می‌شود. او در پاسخ به کسانی که جهاد علیه نظام‌های فاسد برای تحقق خلافت اسلامی را نقد می‌کنند می‌گوید: «این اعتراض مخالفان در واقع اعتراض به خدا و پیامبر و رد حکم شرعی است که قیام امت، علیه رهبران کفر و طغیان را واجب کرده است».[73]
سلفی‌های جهادی، جهاد هجومی (ابتدایی) را مانند جهاد دفاعی واجب دانسته‌اند و آن را وسیلهٔ نشر اسلام می‌شمرند.[74] ابوقتاده فلسطینی جهاد را بالاترین مظهر قدرت، و اجتهاد را وسیلهٔ رسیدن به معرفت می‌داند و می‌گوید: «ارتباط‌دادن قدرت به معرفت، منجر به تشکیل سلطهٔ فراگیر می‌شود».[75] وی با استناد به روایت نبوی «ما ترک قوم الجهاد إلا ذلَّوا» ترک جهاد را سبب ذلت، و خروج از ذلت را در گرو جهاد می‌داند.[76] ابوقتاده، جهاد را تنها راه احیای خلافت اسلامی قلمداد می‌کند و آن را واجب می‌داند، و در رد تعامل مسالمت‌آمیز با جامعه جاهلی می‌گوید جهاد باعث تولید ثروت در جامعه می‌شود، چه اینکه پیامبر فرمود: «رزق من در سایه نیزه‌ام قرار داده شده است»، پس دست‌یابی به رهبری حقیقی، در ظرف صحیح آن واقع می‌شود که همان جهاد در راه خدا است.[77]
ابوحمزه مهاجر، از دیگر متفکران داعش، نیز معتقد است هر موحدی باید بداند که جهاد برای اعاده خلافت اسلامی، وظیفه خطیری است که راهی جز آن نیست.[78] ابوعمر سیف، از دیگر رهبران گروه‌های جهادی، می‌نویسد: «فإن دولة الاسلام قامت فی عهد النبی صلی الله علیه وسلم بالکتاب والجهاد، ولن تقوم مرة أخری إلا بالکتاب والجهاد، ومن أراد قیامها بغیرهما فقد ضل السبیل»؛ «دولت اسلامی در زمان پیامبر بر پایهٔ قرآن و جهاد ایجاد شد و بار دیگر نیز ایجاد نمی‌شود مگر با تکیه بر قرآن و جهاد، و هر کس از راهی جز این راه درصدد ایجاد آن باشد گمراه است!».[79]
سلفی‌های جهادی با فهمی ناقص از اسلام، مسئلهٔ «تحقق حاکمیت خداوند بر بشر» را مطرح کردند و برای تحقق آن مبارزه با سیطرهٔ فرهنگ غرب بر بلاد اسلامی را در دستور کار خود قرار دادند، اما با گذشت زمان و با روی کار آمدن گروه‌هایی مانند داعش، النصره و ...، که اغلب متأثر از اندیشهٔ ضدشیعی وهابیت‌اند، رویکرد فرهنگی- مذهبی آنان انحراف بیشتری یافت و کشتار مسلمانان، جای مبارزه با غرب را گرفت.
نتیجه
تفکر سلفیهٔ جهادی با سردادن شعار احیای حاکمیت خداوند در پی ایجاد خلافت اسلامی است. آنان با انحراف از آموزه‌های اسلامی و فقدان درک درست از مفاهیم دینی، مانند ایمان و شرک، و با رعایت‌نکردن شرایط اجتهاد، حاکمان و مردم کشورهای اسلامی را تکفیر می‌کنند و بلاد مسلمانان را دارالکفر می‌نامند. سپس هجرت از این کشورها و جهاد با مخالفان خود را تنها راه ایجاد حکومت اسلامی می‌شمرند.
حرکت سلفیهٔ جهادی از یک سو با ترسیم چهره‌ای خشن از اسلام در خدمت پروژه اسلام‌هراسی با مدیریت غرب قرار گرفته است و از سوی دیگر، با روشن‌کردن آتش جنگ در منطقه، باعث تفرقه، ویرانی و ایجاد ناامنی شده است.

 پی نوشتها:
[1]. عماد، عبدالغنی، الحرکات الاسلامیة فی الوطن العربی، ج1، ص64-67.
[2]. همان، ج1، ص69.
[3]. عبدالغنی عماد، نویسنده و کارشناس مسائل سیاسی و مدیر مرکز بررسی‌های جریان‌ها و حرکات اسلامی در مصر است.
[4]. همان، ج1، ص98.
[5]. درباره دشمن نزدیک و دور بین سلفیه جهادی اختلاف است. القاعده، که یکی از گروه‌های جهادی است، آمریکا و اسرائیل را دشمن نزدیک می‌داند.
[6]. فرمانیان، مهدی، تاریخ تفکر سلفی‌گری، ص48-49.
[7]. عبد الرحمان، محمود، معجم المصطلحات والألفاظ الفقهیة، ج1، ص282.
[8]. رشید رضا، محمد، الخلافة او الامامة العظمی، ص17.
[9]. جعفریان، رسول ، «پیش به سوی حکومت اسلامی»، در: مجله شهروند، اردیبهشت ۱۳۸۷.
[10]. مودودی، ابوالاعلی، نظام الحیاة فی الاسلام، ص19-20.
[11]. سید قطب، نحو مجتمع الاسلامی، ص38.
[12]. همو، مقومات التصور الاسلامی، ص181.
[13]. همان، ص170.
[14]. همان، ص81.
[15]. سوره نساء (4)، آیه 65.
[16]. سید قطب، مقومات التصور الاسلامی، ص169.
[17]. همو، معالم فی الطریق، ص45 و 92؛ بن لادن، اسامه، النزاع بین حکام آل سعود والمسلمین، ص2، در سایت منبر التوحید والجهاد.
[18]. همان، ص26؛ قطب، سید، نحو مجتمع الاسلامی، ص56.
[19]. سید قطب، عدالت اجتماعی در اسلام، ص96 و 97.
[20]. همان، ص112.
[21]. الظواهری، ایمن، اعزاز رایة الاسلام، ص9، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[22]. همو، الکتاب الجامع لکلمات و رسائل الشیخ ایمن، ص9، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[23]. ابو محمد المقدسی، التوحید والجهاد، ص2، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[24]. مودودی، ابوالاعلی، نظریة الاسلام و هدیة فی السیاسیة، ص19.
[25]. قطب، سید، نشانه‌های راه، ص1-9.
[26]. «ولقد أجمع المسلمون علی فرضیة إقامة الخلافة الإسلامیة...»؛ عبدالسلام فرج، محمد، الجهاد فریضة الغائبة، ص5.
[27]. همان، ص3.
[28]. بن‌لادن، اسامه، توجیهات منهجیة 1، ص3-6، در: سایت منبر االتوحید والجهاد.
[29]. نک.: عزام، عبدالله، الاسئلة والاجوبة الجهادیة، در: سایت منبر االتوحید والجهاد.
[30]. ابو قتاده فلسطینی، الجهاد والاجتهاد، ص23، در: سایت منبر االتوحید والجهاد.
[31]. همان، ص129.
[32]. عزام، عبدالله، التامر العالمی، ص19، در: سایت منبر االتوحید والجهاد.
[33]. رفعت، سید احمد، النبی المسلح، ج1، ص69 و 70؛ ادعای اجتهاد به صرف مطالعه چند کتاب از سوی شکری احمد مصطفی.
[34]. سید قطب، نشانه‌های راه، ص116؛ المقدسی، ابومحمد، الکواشف الجلیة فی کفر الدولة السعودیة، ص4، در: سایت منبر االتوحید والجهاد.
[35]. رفعت، سید احمد، النبی المسلح، ص128.
[36]. سید قطب، معالم فی الطریق، ص35 و 36.
[37]. همو، مبانی تفکر اسلامی، ص31.
[38]. همو، نشانه‌های راه، ص113.
[39]. رفعت، سید احمد، النبی المسلح، ج1، ص134.
[40]. )فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ(؛ سوره توبه (9)، آیه 122.
[41]. «ومن عدل عن مذاهب الصحابة والتابعین وتفسیرهم إلی ما یخالف ذلک کان مخطئاً فی ذلک، بل کان مبتدعاً وإن کان مجتهداً مغفوراً له خطؤه»؛ ابن تیمیه، احمد بن عبد الحلیم، مجموع الفتاوی، ج13، ص361.
[42]. ایمن الظواهری در پاسخ به یکی از افراد القاعده که می‌پرسد «آیا اجتهادات مجاهدین که گاهی با سنت قطعی تعارض دارد اعتبار شرعی دارد؟» بدون هیچ ردی بر این اجتهادات، می‌گوید: «انصاف مطلوب است»؛ الظواهری، ایمن، الکتاب الجامع لکلمات...، ص487، سایت منبر االتوحید والجهاد.
[43]. رفعت، سید احمد، النبی المسلح، ج1، ص36 و 37.
[44]. همان، ص37.
[45]. سید قطب، مبانی تفکر اسلامی، ص31.
[46]. همو، نشانه‌های راه، ص74.
[47]. سوره مائده (5)، آیه 45؛ و هر که مطابق آیات الهی داوری نکند، آن‌ها حقاً ستمگرند.
[48]. رفعت، سید احمد، النبی المسلح، ج1، ص40.
[49]. همان، ص41.
[50]. الظواهری، ایمن، اعزاز رایة الاسلام، ص16، در: سایت منبر االتوحید والجهاد.
[51]. رفعت، سید احمد، النبی المسلح، ج1، ص33.
[52]. همان، ص42-44.
[53]. همان، ص39.
[54]. همان، ص43 و 44.
[55]. همان، ص33.
[56]. عبدالسلام فرج، محمد، فریضة الغائبة، ص11-13.
[57]. رفعت، سید احمد، النبی المسلح، ج1، ص44-49.
[58]. سید قطب، معالم فی الطریق، ص92؛ بن لادن، اسامه، النزاع بین حکام آل سعود والمسلمین، ص2، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[59]. سبحانی، جعفر، مجموعه مقالات کنگره تکفیر، ج1، ص11.
[60]. رفعت، سید احمد، النبی المسلح، ج1، ص134.
[61]. سید قطب، نشانه‌های راه، ص116، 117 و 121.
[62]. عبدالسلام فرج، محمد، الفریضة الغائبة، ص128- 135.
[63]. «وإعلان الخلافة یعتمد علی وجود النواة وهی الدولة الإسلامیة»؛ همان، ص5.
[64]. الظواهری، ایمن، اعزاز رایة الاسلام، ص3، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[65]. سید قطب، نشانه‌های راه، ص74.
[66]. همان، ص74 و 76.
[67]. عبدالسلام فرج، محمد، الفریضة الغائبه، ص23.
[68]. رفعت، سید احمد، النبی المسلح، ص135.
[69]. السیرة الذاتیة للشیخ عبدالله عزام، مقدمه، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[70]. سوره مائده (5)، آیه 44.
[71]. عزام، عبدالله، العقیدة و اثرها فی بناء الجیل، ص63، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[72]. مقدسی، ابومحمد، التوحید والجهاد، ص2، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[73]. طرطوسی، ابو بصیر، أسباب فشل بعض الحرکات الجهادیة فی عملیة التغییر، ص1، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[74]. عبدالسلام فرج، محمد، الفریضة الغائبة، ص26.
[75]. فلسطینی، ابوقتاده، الجهاد والاجتهاد، ص2، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[76]. همان، ص8.
[77]. همان، ص62.
[78]. ابوحمزه مهاجر، الدولة النبویة، ص5، در: سایت منبر التوحید والجهاد.
[79]. سیف، ابوعمر، رسالة إلی العلماء وطلاب العلم والتجار، ص3، در: سایت منبر التوحید والجهاد.

منابع
۱. قرآن کریم.
۲. ابراهیم‌نژاد، محمد، داعش، قم: دار الاعلام لمدرسة اهل البیت(علیهم السلام)، 1393 ش.
۳. ابن‌تیمیه، احمد بن عبد الحلیم، مجموع الفتاوی، مدینة نبویة: مجمع الملک فهد، 1416ق.
۴. جعفریان، رسول، «پیش به سوی حکومت اسلامی»، در: مجله شهروند، اردیبهشت ۱۳۸۷.
۵. رشید رضا، محمّد، الخلافة او الامامة العظمی، بیروت، دار الطلیعة، بی‌تا.
۶. رفعت، سید احمد، النبی المسلح (ج 1= الرافضون)، لندن: ریاض الریس للکتب والنشر، 1991.
۷. سید قطب، عدالت اجتماعی در اسلام، ترجمه: سید هادی خسرو شاهی، قم: کلبه شروق، 1379ش.
۸. مبانی تفکر اسلامی، ترجمه: ابوبکر حسن‌زاده، تهران: احسان، 1387ش.
۹. معالم فی الطریق، قاهره: الاتحاد الاسلامی العالمی، بی‌تا.
۱۰. مقومات التصور الاسلامی، قاهره: دار الشروق، الطبعة الثالثة، 1988م.
۱۱. نحو المجتمع الاسلامی، قم: دار الکتاب الاسلامی، 1369ش.
۱۲. نشانه‌های راه، ترجمه: محمود محمدی، تهران: امیرکبیر، 1378ش.
۱۳. عبد الرحمان، محمود، معجم المصطلحات والألفاظ الفقهیة، دمشق: صفحات للدراسات والنشر، 2009م.
۱۴. عبد السلام فرج، محمّد، الجهاد فریضة الغائبة، قاهره: بی‌نا، 1981م.
۱۵. عماد، عبد الغنی، الحرکات الاسلامیة، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة، 2013م.
۱۶. فرمانیان، مهدی، تاریخ تفکر سلفی‌گری، قم: دار الاعلام لمدرسة اهل البیت(علیهم السلام)، 1393ش.
۱۷. مجموعه مقالات کنگره جریان‌های تکفیری، به کوشش: مهدی فرمانیان، قم: دار الاعلام لمدرسة اهل‌البیت(علیهم السلام) ، 1393ش.
۱۸. مودودی، ابوالاعلی، نظریة الاسلام و هدیة فی السیاسة والقانون والدستور، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1969م.
۱۹. https://archive.org/details/BarnamagMenbarAlTawheedWaAlJehad
برگرفته از پایگاه پژوهشی تخصصی وهابیت شناسی

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

آسيب‏ شناسى جريان‏هاى تكفيرى و ...، از منظر مقام معظم رهبرى

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش