مقالات > بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۹ تعداد بازدید: 88

تکفیری‌ها گمان کرده اند آیه «اذا انسلخ الاشُهر الحُرُم» از ادله مشروعیت جهاد ابتدایی است و مشرکین بعد از نزول این آیه بین انتخاب اسلام و کشته شدن مخیر شدند.



نویسنده: روح الله حیاتی مقدم

تکفیریها گمان کرده اند آیه «اذا انسلخ الاشُهر الحُرُم» از ادله مشروعیت جهاد ابتدایی است و مشرکین بعد از نزول این آیه بین انتخاب اسلام و کشته شدن مخیر شدند تکفیری ها این آیه را از جمله آیات سیف(شمشیر) و ناسخ آیات دال بر عفو صفح و صلح  دانسته،  و معتقدند جهاد علیه کفار و مشرکین بعد از نزول این آیه واجب عینی شده است. در این مقاله به نقد و بررسی این آیه پرداخته می شود.

آیه 5 توبه «اذا انسلخ الاشُهر الحُرُم»

«فَإِذَا انسَلَخَ الأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُواْ الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُواْ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِن تَابُواْ وَأَقَامُواْ الصَّلاَةَ وَآتَوُاْ الزَّكَاةَ فَخَلُّواْ سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ»[1]

تکفیریها می پندارند آیه فوق از ادله مشروعیت جهاد ابتدایی است.[2]مشرکین بعد از نزول این آیه بین انتخاب اسلام و کشته شدن مخیر شدند و آیه را از جمله آیات سیف(شمشیر) و ناسخ آیات دال بر عفو صفح و صلح[3] دانسته[4] ،[5] و معتقدند جهاد علیه کفار و مشرکین بعد از نزول این آیه واجب عینی شده است[6] لذا چنانچه کسی در شهری زندگی می کند که برایش امکان جهاد وجود نداشته باشد باید به جایی که این امکان برایش وجود دارد مهاجرت کند[7] و همچنین می گویند: اسلام روشی جز هجوم و شوریدن بر مخالفین نمی شناسند![8] آنان معتقدند اقامه دین اسلام به شمشیر است[9] و تنها راه استقرار توحید را شمشیر می دانند[10] و در برخورد با کفار، اصل را بر قتال گذاشته اند.[11] 

اگر می خواهیم بدانیم مشرکینی که طبق این آیه و آیات قبل و بعد آن، قتال علیه شان واجب است چه ویژگی دارند، به بررسی همه جانبه نیازمند هستیم.

خداوند در آغاز این سوره که به سوره برائت معروف است ابتدا به عنوان حکمی کلی، از مشرکین معاهَد -هم پیمان- اعلام برائت کرده و از رسول الله ص خواسته شده به هیچ یک از پیمانهایی که با مشرکین بسته اند وفادار نمانَد(چه آنان که در صدد نقض عهد برآمده اند و چه آنان که به عهدشان وفادار اند) « بَراءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى الَّذينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكينَ»[12]سپس معاهَدینی که به عهد خود پایبند باشند، به شرط اینکه علیه مسلمین دست به تبانی و فتنه نزنند را مستثنی کرده و فرموده به پیمان این دسته از مشرکین وفادار بمانید «إِلاَّ الَّذينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكينَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئاً وَ لَمْ يُظاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَداً فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلى‏ مُدَّتِهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقينَ»[13] ابتدا یک حکم کلی بیان کرده و سپس برخی را تحت آن خارج کرده است مثل اینکه بگوییم هر دانش آموزی را اخراج کنید(عام)، سپس بگوییم البته با دانش آموزان نخبه و اهل تلاش کاری نداشته باشید و تا زمانی که اهل تلاش اند آنا را نگه دارید(خاص).

در آیه شریفه نیز ابتدا فرموده: تمامی عهدهایی که با مشرکین داشتید را به هم بزنید(عام) سپس وفاداران و کسانی که دست به توطئه نمی زنند را، استثنا کرده است(خاص) پس رسول الله ص موظف است عهد خود را با عده ای از مشرکین نگه بدارد نتیجه اینکه حکمی که در آیه بعد آمده « مشركان را هر جا يافتيد به قتل برسانيد» نمی تواند شامل هر مشرکی بشود و مربوط به کسانی است که یا نقض عهد کرده باشند و یا در آستانه نقض عهد باشند و یا مربوط به کسانی است که دست به توطئه زده باشند. پس حکم قتال در این آیه، مطلق و بدون قید و شرط نمی باشد لذا در آیه هفتم همین سوره به عنوان قاعده ای کلی و فراگیر می فرماید:کسانی که کنار مسجد الحرام با شما عهد بسته اند تا وقتى كه با شما راست باشند شما نيز با آنان راست باشيد و عهد آنان را نگه دارید«إِلاَّ الَّذينَ عاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ فَمَا اسْتَقامُوا لَكُمْ فَاسْتَقيمُوا لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقينَ»[14] این بود تصویری از آنچه در آیات قبل از این آیه آمده  است و حالا در پاسخ به دعاوی تکفیریها باید گفت:

 اولا: مشرکین بعد از الغای معاهدات، موظف شدند یا اسلام بیاورند یا از سرزمین اسلامی خارج شوند[15] و مخیر بین کشته شدن و اسلام نبودند و اصلاً در قرآن آیه ای نداریم که معنایش این باشد «شمشیر برداشته و مشرکین و اهل کتاب را بکشید و آنان را پای چوبه دار برده و بگویید یا اسلام بیاورید یا کشته می شوید!» تا ما بخواهیم نام آن را آیه سیف بنامیم. بله، به مسلمانان اجازه داده شده علیه دشمنان خود دست به شمشیر ببرند چنانچه مشرکین نیز دست به همچون عملی می زنند.[16]

ثانیا: ادعای نسخ صحیح نمی باشند و منشا این دو عقیده برداشتهای اشتباه از آیات قرآن است.

البته مشکل تکفیریها فقط این نیست که برداشت درستی از آیات ندارند بلکه آنها در تعیین مصادیق خارجی آیات نیز راه خطا را پیموده اند از این رو با استناد به ظاهر این آیات، مسلمین را به قتل می رسانند! از این رو ما در سه مرحله به دعاوی تکفیریها پاسخ خواهیم داد: 1. باطل بودن عقیده نسخ 2. باطل بودن جواز کشتن هر مشرکی 3. باطل بودن جواز کشتن مسلمانان با استناد به این آیه.

رشید رضا در المنار در پاسخ به کسانی که می گویند این آیه(5 توبه)، ناسخ ِآیات صلح و سِلم است؛ می نویسد: نسخ[17]، تعریفی داردکه اینجا صادق نیست و معتقد است: این آیه ناسخ آیات عفو و صفح نمی باشد و اگر حکمی مانند عفو و صفح، اختصاص به برهه ای از زمان و حکم دیگری مانند قتال، اختصاص به برهه ی دیگر از زمان داشته باشد، دلیل نمی شود که حکم قتال را ناسخ حکم عفو و... بدانیم.[18] طبری[19]و ابن کثیر[20]نیز قول به نسخ را مردود می دانند و تصریح کرده اند که آیات دال بر سلم و صلح به واسطه آیات سیف نسخ نشده اند. ابن تیمیه پیشوای سلفیه می گوید: هر جا از جهاد علیه کفار عاجز بودیم به آیات کف و عفو و صفح عمل می کنیم[21] وی سپس مصادیق نسخ را منحصر در موردی می داند که حکم دوم نقیضِ حکم اول باشد[22]و از آنجایی که حکم قتال علیه مشرکین نقیضِ عفو و سلم و صلح نمی باشد، پس ادعای تکفیرها در این باره نمی تواند درست باشد و طبق بیان ابن تیمیه، اگر قرآن در یک مورد می گفت: مشرکین را نکشید و سپس می گفت: مشرکین را بکشید، نسخ معنی داشت در حالی که اینگونه نفرموده است بلکه قرآن، متناسب با موقعیتهای مختلف زمانی و مکانی احکام مناسبی را بیان کرده و وظیفه مسلمین این است که مصادیق این احکام را تشخیص بدهند و مثلا ببینند در چه زمان و مکانی باید صلح کنند، همان را انجام دهند و در چه مواردی باید وارد نبرد شوند و همان را انجام دهند. علاوه بر اینکه به قول برخی از پژوهشگران لازمه قبول کردن نظریه نسخ، کنار گذاشتن یکصد آیه ی  قرآن است[23]که هیچ عقل سلیمی آن را می پذیرد! پس عقیده نسخ باطل است.

 صاحب المنار بعد از رد نظریه نسخ، می نویسد اولا: حکمی که در این آیه(کشتن مشرکین بعد از پایان چهار ماه) آمده است اختصاص به مشرکین عرب دارد ثانیا: مشرکینی از اعراب مراد است که خودشان مقصر و آغازگر خیانتها بودند(منظور جنگ بدر و اخراج رسول است) و عهدهایشان را نقض کردند. وی آیه را از دو جهت مقید می دانند: یکی اینکه اختصاص به اعراب دارد و دیگری اینکه آندسته از اعراب مراد است که خودشان آغازگر خیانتها بودند و وی سپس آیات 7و8 را بهترین شاهد بر این مدعی می دانند[24] و دلالت آیه را مبنی بر باز بودن دست مسلمانان برای کشتن هر مشرکی، تام نمی داند و شاید توجه به همین ملاحظات باشد که ابن تیمیه می گوید: قتال فقط علیه ظالم صورت می گیرد(نه هرکسی)[25]و ادعا می کند قتال در اسلام برای مواقع ضرورت تشریع شده است «و أَنَّهُ مِنَ الْمَعْلُومِ أَنَّ الْقِتَالَ إِنَّمَا شُرِعَ لِلضَّرُورَةِ».[26]

بررسی آیات بعدی (7 تا 13) [27] این سوره نیز نشان می دهد که صاحب المنار در برداشت خود به خطا نرفته است و نَسَفی نیز همین برداشت را از آیه ارائه داده و امر به قتال را مخصوص پیمان شکنان و کسانی می داند که علیه مسلمین، تبانی و توطئه کنند[28]و نه تنها نَسَفی بلکه بسیاری از مفسیرین اعم از شیعه و سنی از جمله ابن قتیبه دینوری،[29]عبد الله شبر،[30]ملا فتح الله کاشانی،[31]کاشفی سبزواری،[32]علی بن حسین عاملی،[33]محمد ابوزهره،[34] این آیه را ناظر به مشرکینِ پیمان شکن دانسته اند و شوکانی نیز در مورد آیات آغازین این سوره علت جواز نقض عهد از طرف مسلمین را، پیمان شکنی مشرکین می داند و حکم قتال در این آیه را در مورد هر مشرکی به صورت مطلق جایز نمی داند[35]و حتی برخی مانند زحیلی نیز (مانند رشید رضا)آیه را ناظر به مشرکین عرب دانسته و می گویند حکم موجود در این آیه در مورد هر مشرکی صادق نمی باشد.[36] دلالت این آیه به قدری روشن است که حتی می بینیم سید قطب که بسیاری از جهادیها تحت تاثیر اندیشه های وی می باشند نیز ذیل آیات آغازین این سوره (توبه) به شدت کسانی را که فکر می کنند اسلام دین شمشیر است، می کوبد و این عقیده را در تعارض آشکار با مفاد محکم «لا اکراه فی الدین» «در دین هیچ اکراهی نیست» می داند. وی علت صدور مجوز قتال علیه مشرکین در این آیات را برداشتن موانع نشر اسلام می داند و به این نکته توجه کرده است که آیه مورد نظر مطلق و بی قید و شرط نمی باشد.[37]و دست مسلمین را برای کشتن هر مشرکی باز نگذاشته است.

بعلاوه اینکه در آیه14 همین سوره، شفا یافتن دردهای قلوب مومنین به عنوان یکی از فلسفه های امر به قتال علیه مشرکین شمرده شده است و برخی همین آیه را بهترین قرینه بر این دانسته اند که قتال علیه مشرکین نمی تواند بدون دلیل باشد و حتما آنان قبلاً دست به اقداماتی زده اند که موجب رنجش مومنین شده و حالا با کشته شدن اثر آن درد و رنج از بین می رود[38] «با آنها بجنگيد تا خداوند آنها را به دستان شما عذاب نمايد و خوارشان گرداند و شما را بر آنها پيروز سازد و دل‏هاى گروهى از مؤمنان را (كه از مشركان زخم‏خورده بودند) شفا بخشد» «قاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَيْديكُمْ وَ يُخْزِهِمْ وَ يَنْصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَ يَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنين‏».

نتیجه اینکه تکفیریها از این بخش از آیه که می فرماید: «فَاقْتُلُواْ الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُواْ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ» بیشترین استفاده را می کنند و تصورشان این است که دستشان برای کشتن هر مشرکی باز است و «قوامُ الدینِ بکتابٍ یَهدِی و بِسیفٍ یَنصُرُ» « فقط با کتاب هدایت گر و زورِ شمشر، پرچم دین بر افراشته نگه داشته می شود» را شعار خود قرار داده اند! و گمان می کنند تنها راه پیشبرد اهداف عالیه اسلام و دعوتِ مخالفین، در به راه انداختن جنگ و کشتار است و بس! در حالی که بررسی آیات و سیره رسول الله ص خلاف این را به ما نشان می دهد.

توجه به این نکته ضروری است، کسانی که این آیات را اینگونه معنی کرده اند، دنبال تعیین حدود و شرایط حقیقی جهاد ابتدایی اند نه مُنکر آن لذا معتقدند: جهاد ابتدائی، تابع شرایط و مصالحی است که عدم لحاظ آنها باعث افراط گرائی در امر این فریضه مقدس می شود و اینکه در فقه شیعه طبق نظر اکثر علما، جواز جهاد ابتدایی متوقف بر اذن امام معصوم ع دانسته شده[39]، می تواند دال بر این باشد که تشخیص این شرایط و مصالح از عهده هر فردی ساخته نمی باشد و اگر امر آن در دست اهلش نباشد سر از ریختن خون انسانهای بی گناه و کشتار های بی رویه در می آورد و الله العالم.

اما مشکل تکفیریها صرفاّ این نیست که آیه را درست تفسیر نکرده اند بلکه علاوه بر این، با استناد به همین آیات، فتوی به وجوب جهاد علیه مسلمانان بی گناه می دهند و آنان را مشرکینی می دانند که مستحق قتال و کشته شدن اند! در حالی که این برداشت برخلاف قرآن و سیره رسول الله ص است که بحث آن قبلاً گذشت و در اینجا به این اکتفا می کنیم که:  قرآن جزای کشتن عمدی انسان مسلمان را جهنم دانسته است «وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فيها»[40] و تکفیریها باید برای جبران خونهای بیگناهی که بر زمین ریخته اند راهی بیابند و الا باید منتظر عذاب الهی باشند.

دوم: آیه 36 توبه «وَقَاتِلُواْ الْمُشْرِكِينَ كَآفَّةً»

همچنین تکفیریها با استناد به ظاهر آیه «وَقَاتِلُواْ الْمُشْرِكِينَ كَآفَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَآفَّةً وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ»[41] گمان کرده اند مامور به کشتن تمامی کفار و مشرکین اند[42] مگر کسانی که اهل جزیه باشند (اهل کتاب) و آیه را اینگونه ترجمه می کنند«تمامی کفار را بکشید همانطوری که تمامی شما را می کشند! (و به هیچ عهدی پایبند نباشید مگر اینکه اهل جزیه باشند)[43]در حالی که ترجمه آیه اینگونه است« و (به هنگام نبرد) با مشركان، دسته جمعى پيكار كنيد، همان گونه كه آنها دسته جمعى با شما پيكار مى‏كنند؛ و بدانيد خداوند با پرهيزگاران است!» و چنانچه مفسرین نوشته اند آیه در مقام ارائه راهکار و بیان تدبیر و شگرد جنگی است. برخی از مفسرین ذیل این آیه نوشته اند «با اينكه آنها مشركند و بت‏پرست و شرك سرچشمه پراكندگى است ولى با اين حال در يك صف واحد با شما مى‏جنگند، شما كه موحديد و يكتا پرست و توحيد آئين اتحاد و يگانگى است سزاوارتر هستيد كه وحدت كلمه را برابر دشمن حفظ كنيد و در يك صف همچون يك ديوار آهنين در مقابل دشمنان بايستيد».[44]

این برداشت با ترکیب ادبی آیه نیز سازگار است زیرا «کاف» برای تعلیل و «ما» حرف مصدریه است و تاویل اَدَبی آیه اینگونه است «قاتلوا المشرکین کافةً لِقتلِهم اِیّاکُم کافةً» «علیه مشرکین به صورت دسته جمعی به قتال بپردازید، به این علت که آنان نیز به صورت دسته جمعی علیه شما به قتال می پردازند» و به خاطر وضوح این معنی بسیاری از مفسرین به راحتی از کنار این آیه گذشته اند لذا طبری به ترجمه آیه اکتفا کرده و نوشته: در برابر مشرکین به صورت دسته جمعی به مبارزه بپردازید همانطور که آنان به صورت دسته جمعی به جنگ شما می آیند.[45]طبرانی نیز به بحث لغوی اکتفا کرده است.[46]طبرسی در مجمع البیان دو احتمال برای آیه فرض کرده و فرضی را ترجیح داده که می گوید: آیه صرفاّ در مقام بیان تاکتیک جنگی است‏[47] فخر رازی نیز همین نگاه را دارد[48] قُرطُبی علاوه بر آنچه گفته شد، طبق نقلی که از ابن عطیه آورده آیه را در مقام تشویق مومنین برقتال دانسته[49] نَسَفی، در اینکه «کافةّ» را حال از فاعل(مومنین) یا حال از مفعول(مشرکین) بداند، مردّد مانده و و چون دلالت آیه را واضح می دانسته متعرض مباحث تفسیری نشده است[50] ابن کثیر دمشقی که مورد تایید تکفیریهاست گفته: آیه یا در مقام تشوق مومنین نسبت به فریضه جهاد است یا دلالت بر جواز جهاد در ماه حرام – در صورت شروع جنگ از ناحیه مشرکین- دارد  و در هر صورت در نگاه وی، آیه دلالتی بر جهاد ابتدایی ندارد و نظرش موافق با تکفیریها نمی باشد‏[51]سیوطی نیز بعد از ترجمه لغوی واژه کافةًّ، از ابن ابی حاتم و مُقاتل نقل کرده که این آیه، ناسخ آیات رخصت(عفو و صفح) است و به صرف نقل اکتفا کرده است و نتیجه گیری نهایی را به مخاطب واگذار کرده است.[52] اما با وجود روشن بودن مقصود آیه، سوال اینجاست که چطور تکفیریها از آن، وجوب کشتن هر مشرک و کافری را- به غیر از اهل جزیه- برداشت کرده اند! و این از آثار زیانبار ظاهر گرایی افراطی و عمل کردن برخلاف سیره سلف امت است، که دامن تکفیریها را گرفته و نجات از این طرز تفکر به راحتی امکان ندارد و همانگونه که خوارج نیز نجات نیافتند و با همین حربه ها راه خود را از امت اسلام جدا کردند تکفیریها نیز راه خود را از امت اسلام جدا کرده اند. کاش تکفیریها از این آیات، فقط کشتن مشرک را می فهمیدند! آنان با استناد به این آیه و امثال آن، مسلمین را می کشند! که پاسخش روشن است.

 

پی نوشتها:

[1] . (امّا) وقتى ماه‏هاى حرام پايان گرفت، مشركان را هر جا يافتيد به قتل برسانيد؛ و آنها را اسير سازيد؛ و محاصره كنيد؛ و در هر كمينگاه، بر سر راه آنها بنشينيد! هر گاه توبه كنند، و نماز را برپا دارند، و زكات را بپردازند، آنها را رها سازيد؛ زيرا خداوند آمرزنده و مهربان است! توبه 5

[2] . سید امام، العمدة في إعداد العدة للجهاد في سبيل الله تعالى،ج 1، ص491

[3] . «وَ اتَّبِعْ ما يُوحى‏ إِلَيْكَ وَ اصْبِرْ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ وَ هُوَ خَيْرُ الْحاكِمين‏» یونس 109 « و از آنچه به سوى تو وحى مى‏شود پيروى كن و (در انجام وظيفه دعوت) صبر كن تا خداوند (ميان تو و منكرانت) داورى كند و او بهترين داوران است » « وَ إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَميل» حجر 87 « و بى‏ترديد قيامت آمدنى است (و كفار را كيفر خواهيم داد) پس به نحوى نيكو (تا آن گاه كه مأمور به جنگ نشده‏اى) گذشت كن »

[4] . أصبحت الأحكام نهائية بعد نزول سورة التوبة؛ فنزلت آية السيف فنسخت كل آية قبلها ... يبقى السيف يعمل في رقاب الكفار حتى يدخلوا الإسلام. فلسطینی، ابوقتاده، الجهاد و الاجتهاد، ص 4

[5] . هذه الآية نسخت جميع ما كان قبلها من المهادنة والموادعة ومسالمة الأعداء. حسين بن محمود، كتاب السيف، ص: 16

[6] . الريس، للشيخ حمد بن ريس، نداء وتحذير(رد على بيان سلمان العودة وسفر الحوالي) ص: 2

[7] . يجب أن يكون حال المسلم: إما أن يجاهد في بلده، أو يهاجر ليجاهد في بلد آخر تقام فيه راية الجهاد. اللجنه الشرعیه بجماعة الجهاد، سنة ربانیة، ص 27، منبرالتوحید و الجهاد، ارشیف کلمات جهادیین، بی تا، بی نا، بی جا، المکتبة الشامله، کتب السلفیه الجهادیه.

[8] . فإن رئيس حزب إسلامى يكتب فى نشرة مطولة لأعضاء حزبه« أن الإسلام يبدأ بالقتال ويرسم خُطَّة الهجوم على مخالفيه » محمد غزالی، جهاد الدعوة، ص 5

[9].  الإسلام دين السيف؛ لأنه جاء لقيادة البشرية نحو خيرها، فمن حقها أن تبلغَها الدعوةُ، ولا يمكن هذا إلا بتحطيم الأنظمة التي تحول بين الناس وبين أن يسمعوا كلمة الله.  العسعس، ابراهیم ، بل الاسلام دین السیف، ص3

[10] . فلسطینی، ابوقتاده ، الجهاد و الاجتهاد ص54

[11] . «أن الأصل في العلاقة بين المسلمين والكافرين هو القتال» سید امام، العمدة في إعداد العدة، ج2، ص3 و همچنین سلسلة العلاقات الدولية في الإسلام، ص: 4

[12] . «(اين، اعلام) بيزارى از سوى خدا و پيامبر او، به كسانى از مشركان است كه با آنها عهد بسته‏ايد» توبه: 1

[13] . «مگر كسانى از مشركان كه با آنها عهد بستيد، و چيزى از آن را در حقّ شما فروگذار نكردند، و احدى را بر ضدّ شما تقويت ننمودند؛ پيمان آنها را تا پايان مدّتشان محترم بشمريد؛ زيرا خداوند پرهيزگاران را دوست دارد!»  توبه: 4

[14].  «مگر كسانى كه كنار مسجد الحرام با آنان پيمان بسته‏ايد [و به پيمانشان وفادار مانده‏اند]؛ پس تا وقتى كه با شما راست باشند شما نيز با آنان راست باشيد. به يقين، خدا تقواپيشگان را دوست مى‏دارد» توبه: 7

[15] .«وقد ألغيت المعاهدة بين المسلمين والمشركين في سورة التوبة وأمهلوا أربعة أشهر ليتخيروا إما الاسلام ، وإما الخروج عن بلاد المسلمين» خویی، سید الوالقاسم، البيان في تفسير القرآن، ص: 229

[16] . «عند التحقيق لا يوجد ما يسمى آية السيف! هناك جملة من الآيات فى معاملة خصوم الإسلام، وفى مقاتلتهم أحيانآ لأسباب لا يختلف المشرعون قديمأ وحديثأ على وجاهتها، وعلى أنها لا تنافى الحرية الدينية فى أرقى المجتمعات!» غزالی، محمد ، جهاد الدعوة، ص 58

[17] . تعریف نسخ:« هو رفع أمر ثابت في الشريعة المقدسة بارتفاع أمده وزمانه» « برداشتن حکم ثابت در شریعت مقدسه به خاطر به پایان رسیدن زمان آن» خوئی، سید ابوالقاسم، البيان في تفسير القرآن، ص: 181

[18] . رشید رضا، تفسير المنار، ج‏10، ص: 167

[19] . طبرى، جامع البيان، ج‏10، ص 25

[20] . ابن‏كثير، تفسير القرآن العظيم، ج‏4، ص 74

[21] . «حيث عجزنا عن جهاد الكفار عَمِلنا بآية الكف عنهم والصفح» ابن تیمیه،  الصارم المسلول على شاتم الرسول، ص: 359

[22] . ابن تیمیه، الجواب الصحيح لمن بدل دين المسيح، ج 1، ص 218

[23] . «وبهذا القول الجزاف نسخت مائة آية نزلت من قبل فى أسلوب الدعوة!» غزالی، محمد، جهاد الدعوة، ص 57

[24] . رشید رضا، تفسير المنار، ج‏10، ص: 168

[25] . «أَنَّ الْقِتَالَ لَا يَكُونُ إِلَّا لِظَالِمٍ» ابن تیمیه،  الجواب الصحيح لمن بدل دين المسيح، ج 1، ص 240

[26] . ابن تيميه، الجواب الصحيح لمن بدل دين المسيحلإ ج1، ص238

[27]. ترجمه آیات 7 تا 13 : چگونه براى اين مشركان [پيمان‏شكن‏] نزد خدا و نزد پيامبرش عهدى باشد [با اين‏كه عهد شكنى آنان به اثبات رسيده است‏]؟ مگر كسانى كه كنار مسجد الحرام با آنان پيمان بسته‏ايد [و به پيمانشان وفادار مانده‏اند]؛ پس تا وقتى كه با شما راست باشند شما نيز با آنان راست باشيد. به يقين، خدا تقواپيشگان را دوست مى‏دارد. (7)

 چگونه [مى‏توان به عهد آنان اميد بست‏] در صورتى كه اگر بر شما دست يابند، هيچ خويشاوندى و پيمانى را در حقّ شما مراعات نمى‏كنند. با زبانشان شما را خشنود مى‏كنند، امّا دل‏هايشان ابا دارد، و بيشترشان نافرمانند. (8)  آنها آيات خدا را به بهاى كمى فروختند؛ و (مردم را) از راه او باز داشتند؛ آنها اعمال بدى انجام مى‏دادند! التوبه:9(نه تنها درباره شما،) درباره هيچ فرد باايمانى رعايت خويشاوندى و پيمان را نمى‏كنند؛ و آنها همان تجاوز كارانند! التوبه:10 و اگر پيمانهاى خود را پس از عهد خويش بشكنند، و آيين شما را مورد طعن قرار دهند، با پيشوايان كفر پيكار كنيد؛ چرا كه آنها پيمانى ندارند؛ شايد (با شدّت عمل) دست بردارند! التوبة: 12 آيا با گروهى كه پيمانهاى خود را شكستند، و تصميم به اخراج پيامبر گرفتند، پيكار نمى‏كنيد؟! در حالى كه آنها نخستين بار (پيكار با شما را) آغاز كردند؛ آيا از آنها مى‏ترسيد؟! با اينكه خداوند سزاوارتر است كه از او بترسيد، اگر مؤمن هستيد! التوبة: 13

 . [28]«فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ‏» الذين نقضوكم و ظاهروا عليكم‏ «حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ‏» نسفى، عبدالله بن احمد، تفسير النسفى مدارك التنزيل و حقايق التاويل، ج‏2، ص: 169

[29] . دینوری، ابن قتیبه، غريب القرآن، ص: 160

[30] . شبر، عبد الله، الجوهر الثمين في تفسير الكتاب المبين، ج‏3، ص: 52

[31] . کاشانی، ملا فتح الله، تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين، ج‏4، ص: 232

[32] . کاشفی سبزواری ، مواهب عليه، ص: 398

[33] . عاملی، علی بن حسین ، الوجيز فى تفسير القرآن العزيز، ج‏2، ص: 8

[34] .« فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ‏، لأنه قد أصبح دمهم مباحا، فقد نقضوا العهد، و لم يدخلوا فى الإسلام، و قد تحدوا اللّه و رسوله، و أشركوا، و العلاقة فى أصلها كانت حربا انتهت بالعهد فنقضوه، و قد أعطاهم مهلة ساحوا فيها فى الأرض آمنين، و لم يحدثوا توبة و رجوعا إلى الحق، فلم يبق إلا القتال‏» ابوزهره، محمد، زهرة التفاسير، ج‏6، ص: 3231

[35] . شوکانی، فتح القدير، ج‏2، ص: 380

[36] . «و هذا خاص بمشركي العرب فقط»  زحیلی، تفسير الوسيط، ج‏1، ص: 832

[37] . «إنما يجاهد(الاسلام) بالسيف ليحطم القوى المادية التي تحول بين الأفراد و سماع كلام اللّه؛ و تحول بينهم و بين العلم بما أنزل اللّه؛ فتحول بينهم و بين الهدى، كما تحول بينهم و بين التحرر من عبادة العبيد؛ و تلجئهم إلى عبادة غير اللّه .. و متى حطم هذه القوى، و أزال هذه العقبات، فالأفراد- على عقيدتهم- آمنون في كنفه؛ يعلمهم و لا يرهبهم و يجيرهم و لا يقتلهم؛ ثم يحرسهم و يكفلهم حتى يبلغوا مأمنهم .. هذا كله و هم يرفضون منهج اللّه!» سید قطب، فى ظلال القرآن، ج‏3، ص: 1603

[38] . غزالی، محمد، جهاد الدعوة ،ص59

[39] . زين الدين بن علي العاملي( الشهيد الثاني)، مسالك الأفهام الشهيد الثاني، ج3،  ص391

[40].« و هر كس، فرد باايمانى را از روى عمد به قتل برساند، مجازاتِ او دوزخ است» نساء : 93

[41] . و (به هنگام نبرد) با مشركان، دسته جمعى پيكار كنيد، همان گونه كه آنها دسته جمعى با شما پيكار مى‏كنند؛ و بدانيد خداوند با پرهيزگاران است!  توبة: 36

[42] . واعلم أن مطلق قوله «اقتلوا المشركين» يقتضي جواز قتلهم بأي وجه كان. حسين بن محمود، كتاب السيف، ص: 18

[43] . ثافب، عبدالودود، پاسخ به شبهات جهاد، ص 43

[44]. مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج‏7 ، 407

[45]. طبرى، جامع البيان، ج‏10، ص 90

[46] طبرانى، التفسير الكبير، ج‏3، ص 311

[47] طبرسى، مجمع البيان، ج‏5 ،ص 43

[48] فخر رازى، التفسير الكبير (مفاتيح الغيب)، ج‏16، ص 44

[49] قرطبى، محمد بن احمد، الجامع لأحكام القرآن، ج‏8  ،ص 136

[50] نسفى، عبدالله بن احمد، مدارك التنزيل و حقايق التاويل، ج‏2 ،ص181

[51]. «وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً فيحتمل أنه منقطع عما قبله و أنه حكم مستأنف و يكون من باب التهييج و التحضيض أي كما يجتمعون لحربكم إذا حاربوكم فاجتمعوا أنتم أيضا لهم إذا حاربتموهم و قاتلوهم بنظير ما يفعلون، و يحتمل أنه أذن للمؤمنين بقتال المشركين في الشهر الحرام إذا كانت البداءة منهم» ابن‏كثير، تفسير القرآن العظيم، ج‏4، ص131

[52] سيوطى، الدر المنثور، ج‏3 ،ص236

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

آسيب‏ شناسى جريان‏هاى تكفيرى و ...، از منظر مقام معظم رهبرى

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش