مقالات > حزب التحریر در آسیای مرکزی

حزب التحریر در آسیای مرکزی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۹ تعداد بازدید: 112

حزب التحریر احتمالا در اوایل دهه 1990 تا اواسط آن در آسیای مرکزی فعال شد. به نظر می رسد که مبلغان اردنی، تحت پوشش تبلیغ اسلام، نخستین هسته ها را در ازبکستان تشکیل دادند.



مقدمه

حزب التحریر احتمالا در اوایل دهه 1990 تا اواسط آن در آسیای مرکزی فعال شد. به نظر می رسد که مبلغان اردنی، تحت پوشش تبلیغ اسلام، نخستین هسته ها را در ازبکستان تشکیل دادند.[1] با این حال، این امکان نیز وجود دارد که ادبیات حزب التحریر در دهه 1980 به آسیای مرکزی، که آن زمان بخشی از شوروی بود، رسیده باشد. تحت هدایت «یوسف شیخ عبد القدیم زلوم»، جانشین نبهانی، حزب التحریر فعالیت های خود را در آسیای مرکزی پس از شوروی افزایش داد.

واکنش دولت های منطقه به ظهور این حزب، اقدامات سرکوب گرانه علیه اعضای آن بوده است. با این حال، مقامات تاجیک، ازبک، قزاق و قرقیز نتوانسته اند فعالیت های این گروه را در کشورهای خود خنثی کنند. به نظر می رسد، اقدامات تنبیهی نتیجه کاملا معکوس داشته است. اکنون طرفداران این گروه در حال افزایش اند. از آن جا که حزب التحریر به صورت مخفی عمل می کند، اعضایش در آسیای مرکزی شناخته شده نیستند. برآوردهای کلی صورت گرفته درباره تعداد اعضایش از دو هزار نفر تا صد هزار نفر بوده است.[2] برآورد نویسنده، بر  پایه مصاحبه های صورت گرفته با مقامات امنیتی و اعضای گروه و نیز تعداد اعضای دستگیر شده در منطقه، این است که حدود 25000 نفر در آسیای مرکزی رسما عضو این گروه اند و تعداد بسیاری نیز هوادار آن هستند.

درباره سابقه اجتماعی اعضای حزب التحریر اطلاعات فراوانی در دست نیست، زیرا هیچ گونه آماری که از سوی منابع مستقل تأیید شده باشد وجود ندارد. با وجود این، به نظر می رسد، اکثر اعضای عادی حزب التحریر وابسته به اقشار پایین تر جامعه و کادر رهبری آن از قشر روشن فکر و طبقه تحصیل کرده متوسط است. سن بیشتر اعضای حزب در منطقه، 20-35 سال و اعضای برجسته آن، 35- 45 سال است.

نکته جالب توجه این که، این گروه ظاهرا با هدف جذب به اسلام به اعضای تمام گروه های قومی از جمله غیر مسلمانان نزدیک می شود، اگر چه این موضوع [= دعوت به اسلام] جزء اهداف اصلی گروه نیست. حزب التحریر در آسیای مرکزی ابتدا در ازبکستان دارای عضو بود، اما از اواخر دهه 1990، تعداد بسیاری تاجیک، قرقیز، قزاق و حتی بعضی از تازه مسلمانان روسی به این گروه پیوستند.[3] با وجود این، هنوز هم بیشتر هواداران حزب در ازبکستان و مناطق ازبک نشین در جنوب قزاقستان، جنوب قرقیزستان و شمال تاجیکستان به سر می برند.

به لحاظ نظری، حزب التحریر پذیرای تمام مسلمانان آسیای مرکزی است، اما در این باره که آیا این گروه، فرقه های مسلمان در منطقه را تحمل می کند یا نه جای بحث هست؛ برای مثال، اعضای دون پایه گروه در آسیای مرکزی، بیشتر دیدگاه هایی افراطی علیه فرقه احمدیه دارند.[4] اعضای فرقه احمدیه درباره تعهد حزب التحریر به نداشتن خشونت تردید دارند. به عقیده آن ها، پیام های این حزب ممکن است بعضی از اعضا را به انجام اقدامات خشونت آمیز تشویق کند.[5] شواهد چندانی مبنی بر این که حزب التحریر در آسیای مرکزی دیدگاه های ضد شیعی را در پیش گرفته باشد وجود ندارد.[6]

حزب التحریر از نظر راهبردهای جذب نیرو، تفاوت قابل ملاحظه ای با سایر گروه های مخفی اسلام گرا در آسیای مرکزی دارد. این گروه از عضویت زنان نیز استقبال می کند. حزب التحریر به ویژه در زمینه جذب زندانیان در آسیای مرکزی فعال بوده است. بیشتر اعضای زندانی حزب التحریر ایدئولوژی خود را برای سایر زندانیان تبلیغ می کنند؛ کسانی که به دلیل شرایط سخت زندان، مستعد پذیرش پیام های اسلام گرایانه ای هستند که به زندگی شان معنا می دهد. مقامات ازبک این نکته را می دانند؛ و بنابراین، معمولا اعضای این حزب را زندانیان عادی جدا نگاه می دارند. سال ها فعالیت زیرزمینی در کشورهای عربی، درس های ارزشمندی را درباره راهبردهای بقا به رهبری حزب التحریر داده است. احتمال دارد این گروه قابلیت های ضد اطلاعات را در خود ایجاد کرده باشد [ تا از نفوذ عناصر اطلاعاتی به درون این تشکیلات جلوگیری کند]. به گفته یک مقام ازبک، اعضای حزب التحریر موظف اند افراد ساکن در همسایگی خود را که در پلیس، ارتش یا سازمان های دولتی شاغل هستند شناسایی و تحت نظر داشته باشند.[7] به علاوه، اعضای حزب التحریر برای ناشناخته ماندن، به ندرت در درون حزب از اسامی واقعی خود استفاده می کنند.

در طول چند قرن، اسلام در آسیای مرکزی شاهد فراز و نشیب هایی بوده و همین امر، سبب بروز واکنش هایی برای احیای مجدد آن شده است و جنبش هایی در مورد بازگشت به ریشه های اسلامی بروز و ظهور یافته است. محافل مخفی تشکیل شده توسط «رحمت الله قاری علامه» و «عبد الولی میرزائوف» در دره فرغانه در اواخر دهه 1970، نمونه چنین جنبش های احیا گرانه ای بود که هدفشان زدودن بدعت ها از اسلام از قبیل برخی سنت ها و آیین های حنفی بود. فعالیت های آن ها زمینه ایدئولوژیک را برای ورود حزب التحریر در دهه 1990 هموار ساخت. حزب التحریر ضمن این که تلاش دارد نشان دهد که تمام چهار مذهب [سنی] را تحمل می کند، با فرقه حنفی موافق نیست، زیرا این فرقه به اقتدار [نظامی سیاسی موجود] احترام می گذارد و این امر با هدف حزب التحریر که عبارت است از سرنگونی دولت های کنونی در آسیای مرکزی مغایرت دارد.[8]

حزب التحریر تنها گروه اسلامی تندرو نیست که به جوامع مسلمان آسیای مرکزی راه یافته است. این گروه برای تسخیر قلب ها و ذهن های مسلمانان آسیای مرکزی با سازمان های سلفی رقابت کرده است.[9] موضع این حزب در برابر استعمال دخانیات، گوش دادن به موسیقی و تعامل با زنان نسبت به موضع سازمان های سلفی، موضعی ملایمتر و سهل گیرانه تر است که با استقبال مردم آسیای مرکزی مواجه شده است.

در این فصل، به بررسی حزب التحریر در تاجیکستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان، روسیه، اوکراین، چین و ترکمنستان می پردازیم.

تاجیکستان

با وجود یک حزب اسلامی قانونی در تاجیکستان (IRPT)، حزب التحریر توانسته است در این کشور حضور یتبد و طرفدارانی را جذب کند. نخستین هسته های حزب التحریر را شهروندان ازبک تشکیل دادند که در اواخر دهه 1990، به شمال تاجیکستان نقل مکان کردند. این گروه موفق شد به نهادهای آموزش عالی در شهر شمالی خجند نفوذ یابد و طرفداران بسیاری را در میان دانشجویان و اعضای هیئت علمی دانشگاه جذب کند.[10] حزب التحریر هسته هایی را در دانشگاه دولتی خجند، دانشکده پزشکی و شاخه محلی دانشگاه فنی تاجیک تأسیس کرد و فعالیت هایش را در دوشنبه (پایتخت) گسترش داد. به گفته یک منبع آگاه وابسته به سازمان های امنیتی تاجیک، این گروه اولین بار در سال های 2001- 2002 در دوشنبه ظاهر شد.[11] تعداد اعضای این حزب در تاجیکستان به طور کلی بین سه هزار تا چهار هزار نفر برآورد می شود که دارای تنوع قومی از جمله تاجیک، ازبک و حتی روسی هستند.

جزوه های حزب التحریر در تاجیکستان به اضطراری ترین و مهم ترین مسائل مردم از قبیل: مهاجرت مردان تاجیک به روسیه، فساد مالی دولت (که به حد بی سابقه ای رسیده) و کمبود برق و سوخت می پردازد؛ مسائلی که مطبوعات و رسانه های ( تحت کنترل دولت) تاجیک از آن غافل مانده اند. شاخه تاجیک حزب التحریر IRPT را به همکاری با رژیم تاجیک متهم کرده است و جزوات تبلیغی اش را بیشتر در بازارهای سنتی، نهادهای آموزش عالی و مساجد توزیع می کند.

در سال 2001، دولت تاجیک حزب التحریر را یک حزب سیاسی غیر قانونی اعلام کرد. با این حال، مدعی العموم نخستین پرونده کیفری علیه یک عضو حزب التحریر را در سال 1999 در شمال تاجیکستان مطرح کرد. هدف حزب التحریر مبنی بر تأسیس حکومت اسلامی با روح قانون اساسی 1994 تاجیک، که تصریح دارد این کشور یک جمهوری دموکراتیک و سکولار است (اصل 1)، در تعارض است.[12] از سال 2000 تا اوایل 2005، مقامات تاجیک حدود پانصد عضو حزب التحریر را دستگیر کردند، اما تنها 189 پرونده در دادگاه تشکیل گردید.[13] در اواسط ژانویه 2006، دولت تاجیک اعلام کرد 99 عضو حزب التحریر، از جمله شانزده زن، دستگیر شده اند.[14] دفتر مدعی العموم 74 پرونده کیفری را علیه اعضای دستگیر شده تشکیل داد و دادگاه های تاجیک این افراد را به پنج تا دوازده سال حبس محکوم کرد.[15] با وجود سرکوب دولتی، ظاهرا شمار اعضا و هواداران حزب التحریر در تاجیکستان رو به افزایش نهاده است. بسیاری از اعضای دستگیر شده حزب التحریر از قوم ازبک اند، اما شمار تاجیک ها به سرعت در حال افزایش است. سازمان های مردم نهاد تاجیک و بین المللی مدعی شده اند اعضای حزب التحریر به صورت ناعادلانه محاکمه شده اند و هنگام بازداشت، با ایشان بدرفتاری می شده است.[16]

هیچ آمار رسمی درباره اعضای زندانی گروه وجود ندارد، اما «دولت نظیروف»،[17] رئیس سازمان مردم نهاد «مرکز تحلیل افراط گرایی و تروریسم»، در سال 2005 تخمین زد که 150 تا 180 عضو حزب التحریر در زندان های تاجیک دوران محکومیت خود را می گذرانند.[18] بیشتر پرونده ها علیه اعضای حزب التحریر بر مبنای اصل 187 ( تحریک نارضایتی دینی و قومی) و اصل 307 ( تلاش برای سرنگونی دولت) قانون کیفری تاجیک تشکیل شده است.[19]

مشارکت زنان در این گروه ممنوع الفعالیت برای مقامات تاجیک اهمیت فراوانی دارد. در اواخر 2006، نه زن در خجند به دلیل همکاری با این گروه به پنج تا یازده سال زندان محکوم شدند. همکاری آن ها تنها در قالب توزیع جزوات و جذب اعضای جدید زن بود.[20] بیشتر زنانی که محکوم شدند تحصیلات دانشگاهی داشتند و ظاهرا با تصمیم خود به این گروه پیوسته بودند و تنها دو یا سه نفر به اجبار شوهرانشان به این گروه ملحق شده بودند. در طول چند سال گذشته دستگیری ها ادامه یافته است؛ برای مثال در سال 2008، 28 عضو حزب التحریر محکوم شدند.[21]

ازبکستان

حزب التحریر در اوایل دهه 1990 تا اواسط آن در ازبکستان فعال شد. در اواخر دهه 1990، ازبکستان به چند دلیل به کانون فعالیت های این حزب در آسیای مرکزی تبدیل شده بود. پس از سوء قصد نافرجام به جان رئیس جمهور «کریموف» در فوریه 1999، که رژیم ازبک آن را به تروریسم های اسلامی نسبت داد، دستگیری اعضای حزب التحریر به میزان قابل توجهی افزایش یافت. از آن زمان تاکنون، سرکوب فعالیت های گروه توسط نیروهای امنیتی، احتمالا سبب شده رهبری آن مقر خود را به جنوب قرقیزستان انتقال دهد.[22] از این گذشته، به دلیل شرایط سخت در ازبکستان اکثر جزوات گروه از قزاقستان به ازبکستان قاچاق می شود. با این حال، چند تن از اعضای این گروه در حالی که سعی داشتند جزواتی را در اوت 2006 از مرز قزاقستان- ازبکستان وارد ازبکستان کنند دستگیر شدند.[23] به نظر می رسد، بیشتر اعضای حزب التحریر اهل منطقه دره فرغانه (از جمله ولایات اندیجان، فرغانه، نمنگان و شهر تاشکند) باشند. به سختی می توان تعداد اعضای حزب را در ازبکستان برآورد کرد، اما به نظر می رسد این گروه در این کشور بین 10000 تا 15000 عضو داشته باشد. اعضای دستگیر شده حزب التحریر معمولا به بیست سال زندان محکوم می شوند. بیشتر پرونده ها علیه اعضای حزب التحریر با استناد به اصول 159 ( تلاش برای سرنگونی دولت)، 216 ( تشکیل سازمان های عمومی و مذهبی غیر قانونی)، 1/244 ( توزیع مطالبی که خواهان افراط گرایی و بنیاد گرایی مذهبی هستند) و 2/244 ( تشکیل سازمان های دینی، افراطی، جدایی طلب و سایر سازمان های غیر قانونی و شرکت در آن) قانون کیفری ازبکستان تشکیل شده است.

روحانیون مورد حمایت دولت کاملا با سرکوب حزب التحریر موافق اند، زیرا این گروه را رقیب خود برای تسخیر قلب ها و ذهن های ازبک می دانند. به علاوه، دستگاه های اسلامی این کشور تابع سازمان های دولتی اند، زیرا این سازمان ها مسئول عزل و نصب روحانیون و رهبران دینی می باشند.

با این حال، مقامات ازبک، روحانیون مسلمان را بسیج کرده اند تا از طریق مباحث ایدئولوژیک به مقابله با ایدئولوژی حزب التحریر بپردازند. به نظر می رسد، این گروه از این سیاست با خبر است، زیرا مدعی شده مقامات ازبک با دانشگاه الازهر در قاهره ارتباط برقرار کرده تا آن ها روحانیون میانه رو ازبک را ترغیب کنند که به اجرای مناسک اسلامی مطابق با خط مشی های دولتی بپردازند و در امور سیاسی دخالت نکنند.[24] روحانیت جدید ازبک «مهارت مقابله با گروه های سیاسی در کشور، به خصوص حزب التحریر را- که در علوم اسلامی فوق العاده تبحر دارد- خواهد داشت.»[25]

اذیت و آزار اعضای حزب التحریر در ازبکستان، به موضوع سیاسی حساسی برای این گروه تبدیل شده است. در سال 2002، شاخه حزب التحریر در انگلستان کمپینی را علیه تاشکند به راه انداخت و سازمان های امنیتی ازبک را به قتل «فرهاد عثمانوف»، یکی از اعضای حزب، متهم کرد. در ژوئیه 2002، صدها عضو حزب التحریر در بیرون سفارت ازبکستان در لندن تجمع کردند تا برای سفر به ازبکستان روادید خود را دریافت کنند. دیپلمات های ازبک، که غافل گیر شده بودند، حاضر به پذیرش معترضان نشدند. این گروه همچنین در اکتبر 2005، تظاهراتی را در بیرون سفارت خانه های ازبکستان در لندن و جاکارتا ترتیب داد.

در مارس 2003، چند صد عضو حزب التحریر با عفو اعلام شده از سوی دولت ازبکستان از زندان آزاد شدند. با این حال، عفو این تعداد نمی تواند این امیدواری را به همراه داشته باشد که تاشکند سیاست خود را در قبال این گروه به این زودی تغییر دهد. به صورت خاص، از زندانیان خواسته شد که گزارشی را خطاب به رئیس جمهور کریموف امضا و در آن اقرار کنند گناهکارند، از عقاید خود ابراز پشیمانی کنند و قول بدهند که با نیروهای دولتی همکاری کرده و نام کسانی را که در فعالیت های سیاسی یا مذهبی غیر قانونی مشارکت دارند افشا کنند.[26]

در واکنش به قیام اندیجان در می 2005 و اتهام های کریموف علیه حزب التحریر، این گروه در برابر رژیم ازبک موضع خصمانه تری گرفته است. البته ظاهرا افزایش دستگیری اعضای این حزب در ازبکستان، این گروه را ناگزیر کرده از حجم فعالیت هایش در این کشور بکاهد؛ برای مثال، در اوت 2008، پلیس ازبک اعلام کرد که بیش از چهل عضو این حزب دستگیر شده اند.[27]

قزاقستان

در دهه 1990، مقامات قزاق عقیده داشتند که این کشور در برابر نفوذ اسلام سیاسی در امان است و دلیل آن، وسعت بسیار کشور، وجود اقوام مختلف و رشد اقتصاد نفتی کشور بود. با ظهور حزب التحریر در جنوب قزاقستان، این دیدگاه در اوایل دهه 2000 به چالش کشیده شد. نخستین نشانه های حضور این حزب در جنوب قزاقستان در سال 1998 ظاهر شد. این گروه مدعی است در جنوب این کشور هزاران عضو دارد؛ در حالی که به گفته یک تحلیل گر امنیتی قزاق، این گروه در سال 2004 در جنوب قزاقستان تنها دویست عضو داشته است.[28] در ژوئیه 2003، یک افسر عالی رتبه اطلاعاتی ازبک برآورد کرد که حزب التحریر در قزاقستان پنج هزار عضو دارد، اما به نظر می رسد، چنین ادعایی بی پایه است.[29] این گروه احتمالا در جنوب قزاقستان دو هزار عضو داشته باشد.

نسل نخست اعضا در جنوب قزاقستان شامل ازبک ها می شدند. با وجود این، در سال های اخیر، تعداد بسیاری قزاق به آن پیوسته اند. اعضای حزب معمولا مردان بی کار یا کم درآمدند که بین بیست تا چهل سال سن دارند. اعضای حزب التحریر پیوسته جزوه هایی را در جنوب قزاقستان توزیع می کنند که بیشتر آن ها به زبان های قزاقی، ازبک یا روسی نوشته می شوند. این مسئله نشان می دهد جامعه هدف این گروه، تمام اقوام است.[30] این جزوات معمولا به بیان مشکلاتی می پردازند که گریبان گیر مسلمانان در سایر کشور ها (برای مثال ازبکستان و چچن) است و نه قزاقستان. حزب التحریر برای ترویج پیام های خود، از خشم مسلمانان علیه تهاجم آمریکا به عراق بهره برداری کرده است. در طول سال 2003، این حزب جزواتی را تهیه کرد که به شدت از دولت های آمریکا و انگلستان به دلیل نقششان در عراق انتقاد می کرد.[31]

افزون بر این، نشانه ها گواه بر آن است که فعالیت های حزب التحریر در قزاقستان رو به فزونی نهاده است. در 6 ژوئیه 2001، در شصت و یکمین سال روز تولد رئیس جمهور، نظربایف، جزوات این حزب در هزاران صندوق پستی در آلماتی ظاهر شد، که بسیاری آن را نشانه مبارزه طلبی دانستند. این گروه فعالیت خود را حتی در شمال قزاقستان گسترش داده؛ منطقه ای که عمدتا تحت سکونت روس ها و قزاق هایی است که اصطلاحا «قزاق های روسی شده»[32] خوانده می شوند؛ یعنی کسانی که فرهنگ روس را در زندگی خود پیاده می کنند.

در 8 فوریه 2005، پلیس قزاقستان یک انتشارات وابسته به حزب التحریر در آلماتی را تعطیل کرد و دو تن از اعضای این گروه را دستگیر و دوازده هزار جزوه را کشف و ضبط کرد.[33] دو هفته پیش از آن نیز چهل عضو حزب التحریر که بیرون از  مسجد جامع آلماتی علیه SAMK دست به تظاهرات زده بودند، دستگیر شدند. تظاهر کنندگان SAMK را بیش از حد به رژیم نظربایف وابسته می دانستند.

قرقیزستان

حزب التحریر نخستین بار در اواخر دهه 1990 در قرقیزستان  ظاهر شد. این حزب بیشتر در ولایات جنوبی اوش، جلال آباد و با تکین فعال بوده است. برخی از منابع برآورد می کنند که حدود سه هزار تا چهار هزار عضو حزب التحریر در قرقیزستان هستند، که البته برآوردی معقول است.[34]

این حزب [ برای انتشار پیام خود] از جزوات بهره فراوانی می برد؛ جزواتی که به زبان های روسی، قرقیز و ازبک منتشر می شوند و طرف دار تأسیس خلافت اسلامی و اجرای احکام شریعت هستند. جزوات این گروه حول محور مسائل اجتماعی و فساد مالی در میان مقامات و کارکنان دولتی است. از جمله انتشارات این گروه در قرقیزستان عبارت است از «ماهنامه بیداری» که احتمالا در لبنان چاپ می شود و مقالات آن از عربی به زبان های قرقیز، روسی و ازبک ( سه زبان اصلی در قرقیزستان) ترجمه می شوند. شمارگان احتمالی این نشریه پنج هزار نسخه است.[35] این گروه، ماهنامه را برای رسانه ها و سفارت خانه ها، از جمله سفارت آمریکا، ارسال می کند. این ماهنامه شامل مقامات مذهبی و نیز مقالاتی درباره دامنه وسیعی از موضوعات سیاسی است.

در اواخر آوریل 2001، رهبران این حزب اعتماد به نفس خود را به نمایش گذاشتند و به شکلی تعجب برانگیز از رهبران مسلمان قرقیز و مقامات دولتی این کشور، از جمله اعضای پارلمان، دعوت کردند که در یکی از مساجد قره سو، شهری که بعضی بدان لقب «پایتخت حزب التحریر» داده اند، در بحث و تبادل نظری آزاد شرکت کنند. با این حال، به گزارش حزب التحریر، هیچ یک از آنها در این جلسه شرکت نکردند. اکثر اعضای حزب در جلسه ای که تشکیل شد ایدئولوژی گروه را برای مردم بازگو کردند.[36]

در اوت 2001، اعضای این حزب نامه ای سرگشاده به رئیس جمهور آقایف، پارلمان و قوه قضاییه ارسال کردند و از ایشان خواستند به ده پرسش مطرح شده پاسخ گویند؛ از جمله سوال ها این بود که آیا ایشان خود را مسلمان می دانند یا نه؟ آیا قرآن را تنها قانون اساسی راستین می شناسند؟ و چرا ایشان با کشورهای کافر ( کشورهای غربی) ارتباط دارند؟ این حزب خواستار پاسخ رسمی به این سوالات ظرف پانزده روز شد، اما جای تعجب نبود که هیچ یک از مقامات به این پرسش ها پاسخ ندادند.[37]

در مقایسه با ازبکستان، قرقیزستان در قبال حزب التحریر نوعی رویکرد نسبتا لیبرال در پیش گرفته است؛ در نتیجه این گروه با آزادی نسبی به فعالیت هایش ادامه می دهد. پلیس معمولا در برابر اولین نقض قانون توسط اعضای این گروه به ایشان اخطار می دهد و جریمه شان می کند. خطای بعد ممکن است به صدور حکم حبس از دو تا پنج سال منجر شود. بیشتر پرونده ها به استناد اصول 297 (دعوت از مردم برای تغییر خشونت آمیز رژیم قانونی) و 299 (برانگیختن خصومت ها و درگیری های قومی، نژادی و مذهبی) قانون کیفری تشکیل می شود. تمام تشکل های مذهبی باید به ثبت کمیسیون دولتی امور مذهبی و وزارت دادگستری برسند تا مجوز لازم برای فعالیت به عنوان یک تشکیلات قانونی را دریافت کنند. تاکنون حزب التحریر سعی نکرده به عنوان یک تشکل مذهبی به ثبت برسد، زیرا مدعی است که یک حزب سیاسی است. فعالیت این حزب به موجب اصل 8 قانون اساسی قرقیزستان، که می گوید: تأسیس احزاب سیاسی بر پایه دین مجاز نیست، ممنوع شده است.[38] در نوامبر 2003، دیوان عالی حکم صادره توسط دادگاه بیشکک، که به موجب آن چهار گروه به دلیل افراط گرایی و داشتن روابط با تروریسم بین الملل حق فعالیت نداشتند را تأیید کرد. این گروه عبارت اند از: حزب التحریر، حزب اسلامی ترکستان،[39] سازمان آزادی بخش ترکستان شرقی[40] و حزب اسلامی ترکستان شرقی.[41]

در پی شورش های مسلحانه «حکومت اسلامی ازبکستان» (IMU) در جنوب قرقیزستان در تابستان های 1999 و 2000، بیشکک تلاش های خود را برای ایجاد محدودیت برای گروه های اسلام گرا، که ممکن است تهدیدی برای امنیت ملی باشند، افزایش داد. برخی از مقامات قرقیز خواستار تصویب قوانین سخت گیرانه تر برای محدود کردن فعالیت های اسلامی رادیکال شدند؛ برای مثال، در اکتبر 2003، «کالیک ایمان کولوف»،[42] رئیس سازمان امنیت ملی جلال آباد، درباره افزایش تهدید از جانب حزب التحریر ابراز نگرانی کرد و گفت این گروه موفق شده زنان و جوانان، از جمله دانش آموزان و دانشجویان را به خود جذب کند.[43]

از سوی دیگر، «تورسونبای باقر اولو»، بازرس ویژه قرقیزستان، این سوال را طرح کرده که آیا دیدگاه های حزب آن گونه که دولت ادعا می کند تهدید آمیز هستند؟ او می گوید: سازمان های دولتی نباید پیروان حزب التحریر را صرفا به این دلیل که به دنبال تغییر اساسی ساختار جامعه هستند اذیت و آزار کنند. به عقیده وی، این گروه قانون را نقض نکرده و سایر احزاب (برای مثال کمونیست ها) نیز خواهان تغییر ساختار جامعه هستند؛[44] بنابراین، دولت باید این گروه را قانونی اعلام کند.[45]

یک نمونه از واکنش های دو پهلوی مقامات قرقیز در برابر حزب التحریر، اظهارات تناقض آمیز «عمر زاک ماما یوسفوف»،[46] رئیس وقت سازمان دولتی امور مذهبی، است که در 19 فوریه 2002 در تلویزیون قرقیزستان اعلام کرد اعضای حزب التحریر مانند بقیه، شهروندان قرقیزستان هستند و وی هیچ مانعی برای ثبت رسمی این حزب نمی بیند. با این حال، وی در 21 مارس 2002 در بیشکک اعلام کرد: «اهداف این حزب با قانون اساسی قرقیزستان در تعارض است و این حزب نمی تواند به ثبت برسد.»[47]

در اوت 2004، سازمان امور مسلمانان قرقیزستان مقررات جدیدی را درباره مبلغان مسلمان وضع کرد. مفتی قرقیزستان اعلام کرد هر فردی که خواهان ایفای نقش به عنوان مبلغ اسلامی است، باید در ابتدا از این سازمان مجوز دریافت کند. این سازمان احتمال می داد حزب التحریر توانسته در میان خطبای اسلامی نفوذ یابد. به علاوه، «سازمان عالی امور مسلمانان قرقیزستان» موضع رسمی خود را در قبال حزب التحریر تکرار کرد و گفت: «نه شریعت و نه قانون اساسی کشور ما به یک حزب سیاسی اجازه نمی دهد بر پایه مذهب شکل بگیرد؛ بنابراین، ما چنین حرکت هایی را محکوم می کنیم.»[48]

با وجود فشار دولت، این گروه به فعالیت های خود ادامه داده است؛ برای مثال، در شهر جلال آباد این حزب طوماری را با بیست هزار امضا تهیه کرد که در آن خواستار آموزش های اسلامی بیشتر در مدارس و هم چنین جدایی دختر و پسر در کلاس های درس شده بود. این طومار که در نوامبر 2004 تهیه شد، خواستار حمایت دولت از مدارس مسلمانان و ایجاد محدودیت در زمینه هرزه نگاری بود.[49]

با این حال، حزب التحریر در جریان انقلاب لاله قرقیزستان- که به سرنگونی آقایف در مارس 2005 انجامید- نقش کمرنگی داشت. این حزب مدعی شد که سرنگونی رژیم آقایف تنها یک نوع ترمیم دوباره قدرت در درون نخبگان حاکم بود.[50] با وجود این، نقش برجسته اپوزیسیون قرقیزستان در رویدادها و استقبال از انجام اقدامات مستقیم علیه رژیم، تا حد چشم گیری فضای سیاسی قابل دست رس را برای این گروه کاهش داد. پیام ضد دموکراتیک حزب التحریر و نیز فراخوان قبلی آن برای تحریم انتخابات پارلمانی فوریه 2005 ( که تقلب در آن، جرقه انقلاب لاله را زد)، چندان باب طبع شهروندان قرقیز نبود. آن ها تازه دریافته بودند که می توانند به بیان نارضایتی های سیاسی و اقتصادی شان بپردازند و از طریق احزاب سیاسی قانونی، به دنبال تغییرات سیاسی باشند.

بنابراین، این گروه کوشیده راهبرد سیاسی جدیدی را در اوضاع و احوال قرقیزستان در پیش بگیرد که شامل مشارکت سیاسی و استفاده از رسانه های همگانی است. در انتخابات پارلمانی ژوئیه 2005، حزب التحریر از تورسونبای باقر اولو، مدافع حقوق بشر قرقیزستان، حمایت کرد، زیرا وی قول داد بر اساس قرآن و شریعت عمل کند؛ با این حال، باقر اولو تنها 3/9 درصد آرا را کسب کرد.[51]

هم چنین در ژوئیه 2005، شاخه حزب التحریر در اوش (در جنوب قرقیزستان) در صدد برآمد مجوز لازم برای راه اندازی یک شرکت پخش برنامه های رادیویی و تلویزیونی به نام Ong (بیداری)[52] را دریافت کند. با این حال، این شرکت پس از سه روز (7-4 ژوئیه) پخش برنامه هایش را متوقف کرد و آن زمانی بود که شریک آن، یعنی کانال خصوصی تلویزیونی کرامت[53] توافق نامه همکاری شان را لغو کرد.[54] «دلیر جمعه بایف»،[55] یک عضو برجسته محلی حزب التحریر، بعدا ادعا کرد که شبکه تلویزیونی کرامت تسلیم فشارهای سازمان امنیت ملی شده است. جمعه بایف اظهار داشت چند عامل باعث شده بود وی شرکت Ong را تأسیس کند: 1. با وجود برتری مسلمانان در قرقیزستان، شرکت های رادیو و تلویزیونی نه مکتب اسلام را پوشش می دهند و نه درباره زندگی و مشکلات مسلمانان گزارش تهیه می کنند. 2. از آن جا که «مسلمانان تلخی خواری را تجربه می کنند»، وی تصمیم گرفت «با هدف بیدار ساختن مسلمانان هر کاری را که در توان دارد با کمک برنامه های تلویزیونی انجام دهد.»[56]

از آن زمان تاکنون، دولت قرقیزستان موضع سخت تری در برابر حزب التحریر گرفته است. قتل «رفیق قاری کمال الدین»، امام جماعت برجسته ازبک در قره سو، در طول عملیات ضد تروریستی در جنوب قرقیزستان (اوت 2006) نشان داد که سازمان های امنیتی قرقیز آمادگی تحمل اسلام سیاسی را ندارند. کمال الدین اغلب از سیاست دولت قرقیزستان در قبال حزب التحریر انتقاد می کرد و طرف دار نوعی روش مصالحه جویانه بود.[57] شاخه این حزب در انگلستان بلافاصله بیانیه ای صادر کرد و اعلام کرد در طول دهه گذشته، قتل ائمه جماعات و فعالان اسلامی، کار رژیم ازبک بوده و اکنون به نظر می رسد که قرقیزستان جا پای رژیم کریموف گذاشته است.[58] اگر چه این گروه اذعان داشت کمال الدین عضو آن نبوده، سخت مشتاق بود که این روحانی را قربانی دیگری قلمداد کند که در جریان برنامه وسیع و وحشیانه رژیم قرقیزستان علیه مسلمانان پای بند از پا در آمده است.[59]

با وجود سرکوب روز افزون دولتی، حزب التحریر به فعالیت های خود در جامعه ادامه داده است. در اوایل فوریه 2007، این حزب بیانیه ای مطبوعاتی را برای رسانه های قرقیزستان فرستاد و اعلام کرد که گروهی از معماران و کارگران ساختمانی را روانه منطقه نارین می کند[60] تا به بازسازی این منطقه، که بر اثر زلزله بزرگ 26 دسامبر 2006 آسیب دیده بود بپردازند. به علاوه، این گروه از عزم خود برای کمک رسانی به ساکنان محلی که بر اثر زلزله متحمل خسارت شده بودند خبر داد؛ با این حال، زمانی که یازده نفر اعزامی، که احتمالا عضو حزب التحریر بودند، به منطقه رسیدند، پلیس آن ها را به اتهام وابستگی به یک سازمان غیر قانونی دستگیر کرد.[61]

روسیه، اوکراین، چین و ترکمنستان

حزب التحریر روز به روز بر فعالیت خود در سایر کشورهای منطقه که جمعیت قابل توجهی مسلمان دارند افزوده است. در ژوئن 2003، سازمان های انتظامی در مسکو اعلام کردند که 121 پیکار جوی مسلمان، از جمله 55 نفر مظنون به عضویت در حزب التحریر، را باز داشت کرده اند. بنا بر گزارش ها، در رأس مظنون ها «علی شیر موسایف»، شهروند قرقیز و «اکرم جلالوف»، شهروند تاجیک، قرار داشتند.[62] بنا به گزارش ها، برخی از بازداشت شدگان با خود نارنجک دستی، مواد منفجره و مهمات و نیز جزوات تبلیغی حمل می کردند. در واکنش به این قضیه، حزب التحریر طی بیانیه ای اعلام کرد روسیه نگران بازگشت خلافت [ اسلامی] است و بیم آن دارد که این حزب، حکومت این کشور را در برابر استعمار، ظلم و کشتار مسلمانان در زمانی که سرزمین های مسلمانان را در اواخر عمر حکومت عثمانی تحت اشغال داشت پاسخ گو کند. این علاوه بر مسلمانانی است که هنوز تحت یوغ بی عدالتی و ستم روسیه قرار دارند. این در حالی است که روسیه از نفوذ و قدرت نظامی خود در جمهوری های اسلامی ترکستان غربی استفاده می کند [ تا به اهداف مورد نظر خود دست یابد]. [63]

ظاهراً حزب التحریر حضور چشم گیری در چچن ندارد، اگر چه این جمهوری خود مختار بستر مناسبی برای رشد اسلام سیاسی بوده است. با این حال، نشانه های فراوانی وجود دارد مبنی بر این که حزب التحریر در جمهوری مسلمان نشین خودمختار تاتارستان فعال بوده است؛ برای مثال، وزارت کشور تاتارستان در بیانیه ای که در 22 نوامبر 2004 منتشر نمود اعلام کرد: «هسته های حزب التحریر بسیار دسیسه کارانه عمل می کنند؛ به این صورت که درباره سازمان دهی حملات تروریستی و اقدامات نظامی تحقیق و از تجربه سایر سازمان های تروریستی، از جمله القاعده و طالبان، استفاده می کنند.» در اوایل 2006، دادگاه های روسیه 46 مسلمان را به دلیل عضویت در حزب التحریر محکوم کردند.[64] «گوردون هان»[65]، نویسنده کتاب روسیه در معرض تهدید اسلام گرایان،[66] به نکته جالبی اشاره می کند و می گوید: گروه غیر خشونت طلبی چون حزب التحریر ممکن است به این نتیجه برسد که سرزمین تاتارستان جای مناسبی برای جذب نیروست، زیرا تاتارها به اسلام میانه رو معتقدند.[67]

در سال های اخیر، حزب التحریر در اوکراین نیز حضور یافته است. این گروه، تاتارهای کریمه (قومی ترک به شمارشان به حدود 230000 نفر می رسد) را هدف قرار داده است.[68] در اوت 2007، شاخه اوکراینی حزب التحریر کنفرانس «اسلام: دیروز، امروز و فردا» را در شهر سیمفروپل[69] ترتیب داد که سخنرانان این کنفرانس از شش صد شرکت کننده آن خواستند «پیام اسلام را به ملت اوکراین برسانند.»[70]

به علاوه، بنا به گزارش ها، حزب التحریر دامنه نفوذ خود را تا منطقه خود مختار سین کیانگ چین، که محل سکونت اویغورهاست، گسترش داده است. ناتوانی سازمان های تروریستی ایغور ( مانند جنبش اسلامی ترکستان شرقی) از به چالش کشیدن جدی حکومت پکن در سین کیانگ می تواند این امکان را به حزب التحریر بدهد که بر فعالیت هایش در منطقه بیفزاید. در طول چند سال گذشته، وب سایت های این گروه توجه فراوانی به اوضاع چین کرده اند.[71]

هم چنین، شواهدی وجود دارد مبنی بر این که حزب التحریر در ترکمنستان حضور پیدا کرده، جایی که رئیس جمهور فقید، نیازوف، سرکوبگرترین رژیم را در آسیای مرکزی بر پا کرد. ترکمنستان، مانند همسایه خود ( ازبکستان)، کنترل اداری شدیدی را بر اسلام اعمال می کند. شایعاتی وجود دارد مبنی بر این که حزب التحریر به زندان ها نفوذ پیدا کرده و هسته هایی را در درون آن ها تشکیل داده است.[72] این احتمال نیز وجود دارد که این گروه در مناطق ازبک نشین در شمال ترکمنستان فعال باشد.

در ژوئیه 2004، جزوات امضا نشده ای در عشق آباد توزیع شد که در آن ها از مخاطبان خواسته شده بود برای سرنگونی رژیم نیازوف قیام کنند. در این جزوات آمده بود: مردم ترکمن همیشه به خود می بالند که در برابر حاکمان مستبد ایستاده اند. اکنون وقت آن است که پرچم های حق و عدل و داد را برافرازیم و مسئولیت آینده فرزندانمان را بپذیریم و رژیم غیر انسانی نیازوف را ساقط کنیم.[73] در ترکمنستان، دولت نه تنها امور مذهبی را شدیدا تحت کنترل دارد، بلکه اغلب مسلمانان پای بند را اذیت و آزار می کند. در طول سال های حکومت نیازوف، ائمه جماعات مجبور بودند در تمام مساجد، نسخه هایی از کتاب روحنامه نیازوف را به نمایش گذارند و در طول خطبه ها، به نقل مطالبی از آن بپردازند. نبود هر گونه اپوزیسیون سکولار در ترکمنستان ممکن است ظرف چند سال این امکان را برای حزب التحریر فراهم آورد که خلأ ایجاد شده را، لااقل در میان مسلمانان پای بند، پر کند.

نتیجه گیری

در اوایل فعالیت حزب التحریر [ در آسیای مرکزی]، بیشتر اعضای آن ازبک های اهل ازبکستان و مناطق هم جوار ( قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان) بودند، اما این حزب در جذب اعضای سایر گروه های قومی نیز موفق بوده است.

بی تردید، حزب التحریر در هر یک از کشورهای آسیای مرکزی، بسته به شرایط اجتماعی و سیاسی خاص آن کشور، راهبرد متفاوتی را دنبال می کند. این گروه در ازبکستان به دنبال انتشار پیامش برای جامعه است، ضمن این که در این کشور حضوری زیرزمینی دارد. در قرقیزستان، از امتیاز فضای نسبتا آزاد کشور برای تقویت روابط خود با عموم مردم بهره می گیرد. در قزاقستان، مشغول کادر سازی است و از مقابله با نیروهای دولتی می پرهیزد و سرانجام، در تاجیکستان، صلاح بر آن دیده که هم با سازمان های دولتی دربیفتد و هم با IRPT  ( اصلی ترین رقیبش برای تسخیر قلب ها و ذهن های مسلمانان پای بند در این کشور).

حزب التحریر ضمن این که دستور کاری منسجم و ملموس را از ابتدا تا کنون دنبال کرده است، به لحاظ تاکتیکی، بر مسائل و موضوعات خاصی تمرکز کرده که هر یک از این کشور ها با آن ها مواجه هستند.

اگر چه اطلاعات جامعی درباره این گروه وجود ندارد، از شواهد چنین بر می آید که جامعه هدف آن عبارت است از زنان، زندانیان، دانشجویان و روشن فکران، که همگی آن ها به طور خاص و بنا به دلایل متفاوت، مستعد پذیرش پیام های اقناع کننده اسلام گرایانه هستند. این گروه به مدارس، دانشگاه ها، زندان ها و تا حدودی کمتر به مساجد و سازمان های دولتی رسوخ کرده است. هر چه می گذرد، بخش های بیشتری از جوامع آسیای مرکزی به این نتیجه می رسند که حزب التحریر تنها جانشین مطمئن برای حکومت مستبد و فاسد این جوامع است و دلیل آن، دستور کار متنوع سیاسی حزب، برنامه های روشنگرانه و عوام فهم آن و روش سیاسی غیر خشونت طلب آن است.

دولت های منطقه عمدتا ظهور حزب التحریر را در خاک خود به مثابه یک معضل امنیتی تلقی کرده اند. به هر حال، اقدام های سرکوب گرانه و تنبیهی این دولت ها برای مبارزه با یک گروه اسلامی تندرو، اما غیر خشونت طلب، صرفا موجب افزایش جاذبه حزب التحریر در میان مردم آسیای مرکزی شده است. به علاوه، واکنش افراطی دولت های منطقه در برابر یک مسئله سیاسی و نه امنیتی، سبب شده وجهه این دولت ها بیش از پیش تضعیف شود؛ در نتیجه، سازمان های مردم نهاد بین المللی مانند دیده بان حقوق بشر و عفو بین الملل، بیشتر به موضوع بد رفتاری با اعضای زندانی حزب التحریر در منطقه توجه کرده اند.

 

تاجیکستان

ازبکستان

قزاقستان

قرقیزستان

وضعیت

ممنوع الفعالیت

ممنوع الفعالیت

ممنوع الفعالیت

ممنوع الفعالیت

تعداد اعضا

3000 (تخمینی)

15000 (تخمینی)

2000 (تخمینی)

4000 (تخمینی)

راهبرد

کار زیرزمینی

کار زیرزمینی

فعالیتهای اجتماعی

فعالیتهای اجتماعی

واکنش دولت

سرکوب

سرکوب

نسبتا لیبرال

نسبتا لیبرال

 

 

منبع: اسلام گرایی در آسیای مرکزی، نویسنده امانوئل کاراجیانیس، مترجم، مؤسسه مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر، شعبه خراسان، قم، نشر بوستان کتاب، چاپ اول، 1391ه.ش

پاورقی

[1] . از سوی دیگر، اندرو آپوستولو (Andrew Apostolou) از موسسه بروکینگر ادعا کرده است که در اوایل دهه 1990 اعضای انگلیسی و پاکستانی حزب التحریر به این منطقه سفر کرده اند. مصاحبه با اندرو آپوستولو، موسسه بروکینگز، واشنگتن دی سی، آمریکا، دسامبر 2005.

[2] . International Crisis Group, Radical Islam in Central Asia: Responding To Hizb Ut- Tahrir, Osh: ICG Asia, 2003, P. 17.

[3] . به عنوان مثال، یکی از اهالی خجند در شمال تاجیکستان، به نام «اولگ نمچینوف» ( Oleg Nemchinov)، توسط مقامات تاجیک به اتهام عضویت در حزب التحریر دستگیر گردید. نک:

  1. ۱. Bunyod, "Hatarihizb" [The Danger of Hizb], Tojikeston, No, 21, 27 May 2004, In Tajik.

[4] . جنبش احمدیه در سال 1889 توسط میرزا غلام احمد در هند پایه گذاری گردید. وی مدعی بود پیامبر اسلام است، اما مسلمانان جریان اصلی که معتقدند هیچ پیامبری پس از [ حضرت] محمد صلی الله علیه وآله نخواهد آمد وی را به عنوان مرتد شناختند. جنبش احمدیه که در شبه قاره هند و در میان مهاجران پاکستانی پیروان زیادی دارد، ظاهرا از فعالیت های سیاسی کناره گرفته است.

[5] . مصاحبه با عضو گروه احمدیه، آلماتی، قزاقستان، دسامبر 2004.

[6] . A. Rashid, Jihad: The Rise Of Militant Islam In Central Asia, London: Penguin, 2000.

[7] . مصاحبه با دیپلمات ازبک، واشنگتن دی سی، آمریکا، می 2005.

[8] . مصاحبه با رئیس ائمه جماعات، نمنگان، ازبکستان، اوت 2005.

[9] . در خصوص جامعه سلفی در غرب قزاقستان نک:

  1. ۱. Ponomarev, "Kazakhstan: Fight Against the Salafites in Mangyslak", 29 May 2007, Available At Www. Muslimuzbekistan. Net.

[10] . مصاحبه با دیپلمات اروپایی، دوشنبه، تاجیکستان، ژانویه 2005.

[11] . مصاحبه با مقام امنیتی تاجیک، دوشنبه، تاجیکستان، ژانویه 2005.

[12] . "Text Konstitusii Tajikistana" [ Text Of Tajik Constitution], Leninabadskaya Pravda, 30 November 1994, In Russian.

[13] . "Hizb Ut- Tahrir- Extremistskaya Organizatsiya" [Hizb Ut- Tahrir- An Extremist Organization], Shyt, Dushanbe, Tajikistan, 27 January 2005, In Russian.

[14] . G. Saidazimova, "Central Asia: Hizb Ut- Tahrir"s Calls For Islamic State Find Support:, RFE/RL Newsline, 17 January 2006.

[15] . "Tajikistan Ups Pressure On Banned Islamist Party Hizb Ut- Tahrir", Russia News and Information Agency, 16 January 2006.

[16] . Amnesty International, The Stste Of The World"s Human Rights- Report 2007, London Amnesty International, 2007, P. 253.

[17] . Davlyat Nezirov.

[18] . مصاحبه با دولت نظیروف (Davlyat Nezirov)، رئیس سازمان مردم نهاد «مرکز تحلیل افراط گرایی و تروریسم»، دوشنبه، تاجیکستان، ژانویه 2005.

[19] . مصاحبه با زوون زینراج (Zvone Zinrajh)، عضو خانه آزادی، دوشنبه، تاجیکستان، ژانویه 2005.

[20] . M. Saifiddinova, "Tajik Authorities Get Tough On Female Islamists", Iwpr"s Reporting Central Asia, 21 July 2006.

[21] . D. Ghufronov, "28 Hizb Ut- Tahrir Activists Convicted In Tajikistan Last Year" Asia- Plus, 20 January 2009.

[22] . مصاحبه با عضو سابق حزب التحریر، نمنگان، ازبکستان، اوت 2005.

[23] . "Five Banned Islamic Group Members Held In Kazakh West" Kazakhstan Today News Agency, 25 August 2007.

[24] . "Tantawi Allegedly Supports Uzbek Massacre Of Civilians In Andijan", 29 June 2005 Available At Www. Khilafah. Com/ Kcom

[25] . Ibid.

[26] . K. Sobirov, "Uzbekistan: Islamists" Pardon Under Scrutiny", IWPR Reporting On Central Asia, 18 March 2003.

[27] . B. Pannier, "Uzbekistan Continues To Backslide On Rights", RFE/RL Transmission, 6 August 2008.

[28] . مصاحبه با دوسیم ساتپایف (Dosym Satpayev)، مدیر گروه برآورد مخاطرات ( Assessment Risks Group)، آلماتی، قزاقستان، دسامبر 2004.

[29] . Z. Abdullaev, "Islam And National Security Challenges In Uzbekistan", Officer Of Uzbekistan"s National Security Service, Presentation At The Eurasia Strategy Seminar, International Institute For Strategic Studies, London, Great Britain, 14 July 2003.

[30] . مصاحبه با ایگور ساوین (Igor Savin)، مدیر سازمان مردم نهاد «سازمان گفت و گو» (Dialogue Organization)، شیمکنت، قزاقستان، فوریه 2004.

[31] . O. Dosybieva, "Jihad Calls In Kazakhstan", IWPR Reporting Central Asia, 16 April 2003.

[32] . Russified Kazakh.

[33] . S. Ulph, "Kazakhstan Islamist Militancy on the Rise", the Jamestown Foundation Terrorism Monitor, 18 February 2005.

[34] . مصاحبه با یک مقام وزارت امور خارجه، بیشکک، قرقیزستان، می 2004.

[35] . A. Saipov, "Underground Religious Literature In Kyrgyzstan" Ferghana, Ru Information Agency, 25 February 2005. 

[36] . "From The News of Kyrgyzstan", Khilafah Magazine, June 2001.

[37] . U. Babakulov, "Kyrgyz Islamists Shun Taleban", IWPR Reporting Central Asia, No. 74, 12 October 2001.

[38] . قانون اساسی سال 2007 در این پایگاه قابل دست رسی است:

http:// eng. Gov. kg/ index. Php? Option= com- content& task= View&Id= 20& Itemid=47.

[39] . Islamic Party of Turkistan.

[40] . Organization for Freeing Eastern Turkistan.

[41] . Eastern Turkistan Islamic Party.

[42] . Kalyk Imankulov.

[43] . H. Toursunof, "Kyrgyzstan: The Fundamental (Ist) Threat", Transitions Online, 17 November 2003.

[44] . "Kyrgyzestan"s Ombudsman Rejects Persecution Of Hizb Ut- Tahrir", RFE/RL Newsline, 3 March 2003.

[45] . مصاحبه با مقام اداره بازرسی ویژه حقوق بشر، بیشکک، قرقیزستان، می 2004.

[46] . Omurzak Mamayusupov.

[47] . "Kyrgyz Authorities Confused By Hizb Ut- Tahrir Challenge", Keston, News Service, 29 March 2002.

[48] . S. Jumagulov, "Kyrgyzstan"s Cautious Mullahs", IWPR Reporting Central Asia, 23 April 2004.

[49] . K. Gannon, "Islamists See Opening In Central Asia Chaos", Associated Press, 24 March 2005.

[50] . A. Khamidov and A. Saipov, "Islamic Radical Group Bides Time on The Sideline Of Kyrgyzstan"s Revolution", Eurasia Insight, 14 April 2005.

[51] . E. Zhusupaliyev, "Hizb Ut- Tahrir In Kyrgyzstan: We Are Being Harassed For Active Participation In The Presidential Election", Ferghana. Ru News Agency, 10 August 2005.

[52] . Ong Cosciouness.

[53] . Keremet.

[54] . S. Mukhametrakhimova, "Dealing With Hizb Ut- Tahrir", Iwpr Reporting Central Asia, 16 June 2006.

[55] . Dilyir Dzhumabayev.

[56] . " Kyrgyzmember Of Banned Group Comments On Suspension Of Own TV Programme", Text Of Report By Kyrgyz Aki Press News Agency, In English By BBC Monitoring Service, 10 March 2006.

[57] . B. Pannier, "Kyrgyzstan: Imam Extends Welcome to Hizb Ut- Tahrir", RFE/RL Newsline, 12 May 2006.

[58] . "Hizb Ut- Tahrir Condemned the Muder of Imam Rafiq Qori Kamoluddin", 11 August 2006, Available At Www. Muslimuzbekistan. Com.

[59] . Mufti Of Kyrgyzstan Proclaimed The Qorasuv Imam A Shakhid". 10 August 2006, Available At Www. Muslimuzbekistan. Com.

[60] . Naryn.

[61] . T. Sagynova, Op. Cit.

[62] . S. Blagov, "Moscow Turns Up Heat on Radicals", Asia Times, 22 July 2003, Available At Www. Atimes. Com.

[63] . communiqué f r o m Hizb Ut- Tahrir, 14 June 2003.

[64] . Geraldine Fagan, "Russia: Muslims Reject Hizb Ut- Tahrir Membership Charges", Forum 18 News, 18 April 2006.

[65] . Gordan Hahn.

[66] . Russia"s Islamiv Theat.

[67] . G. M. Hahn, Russia"s Islamic Threat, New Haven: Yale University Press, 2007, P. 214.

[68] . Central Intelligence Agency, The World Factbook- Ukraine (Washington DC: CIA, 2006).

[69] . Simferopol.

[70] . "Islamic Radical Party Hosts Conference In Ukraine"s Crimea", BBC Monitoring Service, 17 August 2007.

[71] . "Muslims under Chinese Occupation", 12 April 2008, Available At Www. Khilafah. Com/ Kcom.

[72] . International Crisis Group, Op. Cit., P. 14.

[73] . "Leaflets Appear In Ashgabat", RFE/RL Turkmen Report, 21 July 2004.

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

آشنایی با مکتب سلفیه

آل سعود و عربستان سعودی

آموزه‌ها و آینده داعش

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

آينده داعش در عراق

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

آینده جنبش های اسلامی

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

ابن تیمیه و اهل بیت

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

ابن تیمیه که بود و چه کرد

ابوبكر بغدادی

ابومصعب زرقاوي و داعش

اجتهاد از نگاه وهابیون

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

احزاب سلفی در مصر

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

اسامه بن‌ لادن

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

استراتژی داعش در عراق و شام

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

افترائات وهابیت علیه شیعه

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

افغانستان در دوران پساطالبان

افغانستان و گروه طالبان

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

التکفیر و الهجره

القاعده

القاعده در اوگاندا

القاعده در تانزانیا

القاعده و تروریسم مذهبی

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

الگوی سازمانی القاعده و داعش

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

ایمن الظواهری

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

بدعت

بدعت از منظر وهابیان

بدعت در دین

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

بربهاری

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

بررسی قتال در قرآن 1

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی مبانی فقهی تکفیر

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

بن بست خلافت با اندیشه داعش

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

بیوگرافی ابن تیمیه

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأویل

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تاریخ وهابیت

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

تبرک و استشفا به آثار اولیا

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

ترسیم نقشه راه جدید داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

توحید در مذاهب کلامی

توحید عبادی و شبهات وهابیت

توحید و شرک

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

تکفیر

تکفیر

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

تکفیر از دیدگاه سید قطب

تکفیر از دیدگاه قرآن

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

تکفیر اهل قبله

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

تکفیر در آیات و روایات

تکفیر در جهان اسلام

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

تکفیر در روایات نبوی (3)

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر گذشته، حال، آینده

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

تکفیریها در انگلستان

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

جریان شناسی القاعده

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

جریان شناسی وهابیت مصری

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

جریان شناسی سلفیگری

جریان های تکفیری عراق

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

جنبش شاه ولی­ الله در هند

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

جهاد در اندیشه سید قطب

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

جهادی‌های جدید کیستند؟

جهان از نگاه داعش

جهانى شدن و القاعده

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جوانان يهودی در صف داعش

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

حرکت سلفیه

حزب التحریر ازبکستان

حزب التحریر در آسیای مرکزی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

خاستگاه سلفی گری تکفیری

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

خاورمیانه و جنگ های دینی

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

داعش خوب داعش بد

داعش در مسیر القاعده شدن

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

دشمن نزدیک و دور

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

دموکراسی

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

رقابتى براى هويت و شناسه‏

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

روش های تبلیغی وهابیت

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

ریشه‌های تفکر داعش (١)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

زمینه های تاریخی سلفیه

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

سب الصحابه

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

سرچشمه اندیشه وهابیت

سرچشمه های فکری القاعده

سفر وهابیت به مصر

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

سلفيان

سلفيان

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

سلفی گری

سلفی گری در مصر و دوره جدید

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

سلفیه

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

سلفیه درباری

سلفیه و تقریب

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

سونامی تکفیری در جهان بشری

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (جهادی تکفیری)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت تکمیلی)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت مقدماتی)

شباهت وهابی ها با خوارج

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

صحیحین و نفی تکفیر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

طالبان؛ دین و حکومت

ظهور داعش در شبه‌ قاره

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

ظهور و افول القاعده در عراق

عبادت

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

عبور از «خاورمیانه جدید»

عربستان در عرصه تبلیغات

عربستان معمار جنایت و مکافات

عربستان و وهابیت در آفریقا

عزاداری بدعت یا سنت

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

عقل از دیدگاه سلفیه

عقل از منظر وهابیان

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

عوامل روانی تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

فتنه تكفير

فتنه و هابیت

فرا واقعیت بنا العابد!

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

فعالیت وهابیت در جهان

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

قبیله انحراف

قبیله بدعت

قبیله خشونت

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

لشگر جهنگوی

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

مانیفست توحش در فقه داعش

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

مباني اعتقادی داعش

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مبانی فکری ابن تیمیه

مبانی مذهبی و قومی طالبان

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مراتب و متعلقات ایمان

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

مفهوم و مراحل شرک

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

موافقين و مخالفين خلافت داعش

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

نظری بر تاریخ وهابیت

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

نقش وهابیت در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

نقش وهابیت در کنیا

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

نگاه داعش به مهدویت

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی بر وهابیت

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

وهابيت از نگاهي ديگر

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

وهابیان و توحید در اسما و صفات

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

وهابیت در آیینه تاریخ

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

وهابیت و تخریب قبور

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و تکفیر شیعه

وهابیت و سماع موتی

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

وهابیت، مکتب تشبیه

پاسخ به شبهات جهاد

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

کتاب شناسی تکفیر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

کودتا در داعش

کویت و وهابیت در آفریقا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام