مقالات > احزاب سلفی در مصر

احزاب سلفی در مصر

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۸ تعداد بازدید: 133

مصر بستر خوبی برای رشد و توسعه افکار و گروههای مختلف می‌باشد. در این بین گروهها و احزاب سلفی فعال در مصر مخصوصا بعد از جریانهای اخیر سیاسی، بیشتر شده است.



سلفی­ها در برخی فعالیت­های حزبی خود موفق بوده ­اند و در اکثر موارد شکست خورده و نتوانسته ­اند احزابی با مشروعیت قانونی ایجاد کنند پس از سقوط نظام مبارک و فقط هشت ماه پس از گذشت دورانی که وجود حزبی اسلام­گرا در مصر خواب و خیالی بیش نبود، طرح­ها و تزها یکی پس از دیگری متولد شده­اند و مبلغان شریعت و سلفی­گری به سیاست روی آورده­اند و هر یک درصدد تحقق طرح­ها و ایده­های اسلامی خاص خود، بدون توجه به قانون جدید احزاب و شروط خاص آن و بی­توجه به شرایط کنونی مصر هستند. هم­چنین با نگاهی به حجم آزادی پدیدآمده، میزان و قدرت مشارکت و قوانینی که اخیراً به تصویب رسیده­اند، می­توان کیفیت و ماهیت این تحرک و پویایی و چگونگی ارائه طرحی بهتر و قابل اجرا در جامعه را که در اولویت و مهم­تر است، درک کرد.

همه فکر می­کنند کار و فعالیت­شان به نفع مصر است، لذا همه می­خواهند اصول و قوانین ثابت را دور بزنند. از آنجا که در قانون جدید احزاب یعنی قانون شماره 2 (2011م) که توسط شوارای نظامی به تصویب رسیده است، تأسیس احزاب براساس رویکردهای دینی ممنوع شده است، لذا اغلب احزابی که پیشینه و زمینه اسلام­گرایی داشته­اند برنامه­های خود را طوری تنظیم کرده­اند که در آن خبری از وجهه دینی یا تفاوت قائل شدن بین مردم براساس دین وجود ندارد. بعدها خبر تأسیس بیش از بیست حزب با زمینه اسلامی منتشر شد که تعدادی از آنها سلفی بودند. این اقدام تلاشی جسورانه از سوی سلفی­ها برای ورود به عرصه سیاست پس از سالیان دراز اجتناب از آن محسوب می­شود.

با نگاهی به مجموع ادبیات حزبی سلفی­ها متوجه نکاتی می­شویم که مهم­ترین آنها در رساله­ای با عنوان «أإله مع الله؟»[2] بیان شده است. در این رساله آمده است که سلفی­ها معتقدند پارلمان­ها به جای خدا سیاست­گذاری می­کنند و لذا ورود به آنها حرام است؛ چنان که سلفی­ها فعالیت حزبی را که موجب تنازع و اختلاف و شکل­گیری حزب دیگری غیر از حزب خدا می­شود، حرام می­دانند.

در شرایط فعلی غیر از برخی فتواهای مشایخ سلفیه در روزهای پس از انقلاب مصر که اجازه تأسیس این احزاب و فعالیت حزبی را صادر کرده­اند، نکته­ای جدید در ادبیات آنها مبنی بر مجاز بودن فعالیت حزبی و تأسیس احزاب اسلامی با پیش­زمینه اسلامی مشاهده نشده است. شایان ذکر است ابواسحاق الحوینی تنها مفتی سلفیه­ای است که هم­چنان بر دیدگاه خود مانده و فعالیت حزبی را مهلکه­ای برای مبلغان خدا می­داند.

شیخ یاسر برهامی در سایت «صوت السلف» در پاسخ به سؤالی درباره حکم انضمام به احزاب اسلامی با مرجعیت اسلامی گفته است: «انضمام به این احزاب به خصوص احزاب سلفی با هدف تلاش برای اقامه دین خدا و عمل به واجبات شرعی و حفظ هویت اسلامی، از مصادیق تعاون بر نیکی و تقواست. البته حزب­گرایی نکوهیده عبارت است از کمک به همدیگر براساس جاهلیت و تبلیغ آن؛ حال آنکه پیامبر(ص) از همکاری براساس باطل و تقلید کورکورانه نهی کرده و فرموده­اند: «ما بال دعوی الجاهلیة؟!...دعوها فَإِنَّها منتنة»[3] (جاهلیت را رها کنید که گندابی است).

برهامی معتقد است که عرصه سیاسی یکی از عرصه­های دعوت به اسلام است و حتی در این زمان می­تواند از مهم­ترین و حساس­ترین عرصه­ها باشد، زیرا فعالیت اسلام­گرایی در عرصه سیاسی باعث خشم دشمنان می­شود و خطری برای طرح­های سکولاریستی و لیبرالیستی آنها به شمار می­آید؛ چنان که «فعالیت سیاسی با مرجعیت سلفی­گری» باعث اصلاح مسیر سایر جریان­ها و احزاب اسلام­گرایی می­شود که قصد دارند به نفع منافقان از موضع خود عقب­نشینی کنند. زمانی که فشاری قدرتمند از جانب سلفی­ها آن هم با پیوستن جمع زیادی از مردم به احزاب سلفی وجود داشته باشد، روند عقب­نشینی متوقف خواهد شد.

وی می­گوید ما تأثیر این حضور را به وضوح در مسأله «مرجعیت شریعت» دیده­ایم. وقتی کسانی باشند که حافظ هویت ملت مسلمان باشند و اجازه ندهند ماده دوم قانون اساسی در معرض خطر قرار گیرد، قطعاً کسانی که خواستار تعدیل این ماده یا حذف آن هستند، اعم از سکولارها یا حتی کافرانی که علناً به کفر خود اذعان دارند، عقب­نشینی می­کنند. سلفی­ها به رغم تمام مخالفت­هایی که حتی از سوی برخی اسلام­گرایان یا از خود سلفی­ها صورت گرفت، بر مواضع خود اصرار کردند.

در پرتو فعالیت سیاسی سازمان­یافته - که آن هم جز از طریق احزاب رسمی امکان­پذیر نیست - فشاری بیشتر و شدیدتر با تأثیر قوی­تر اعمال خواهد شد و ما مبارزه­ای بزرگ را بر سر موضوع نگارش قانون اساسی جدید در پیش داریم. آیا می­توانیم از این مبارزه شانه خالی کنیم؟!

وی درباره موضع قدیمی سلفی­ها در تحریم احزاب و اینکه مبلغان در راه خدا حزب تشکیل نمی­دهند و دعوت و تبلیغ اساساً میانه­ای با حزب ندارد، گفته است: «منظور ما عدم ترک مسأله دعوت و ارشاد و تربیت - که اصل محسوب می­شود - و سرگرم شدن در فعالیت سیاسی است. اما اگر گروهی که می­توانند حقوق مردم را در این عرصه تضمین کنند، وارد این عرصه شوند، اقدام به تقسیم کار کرده­اند. نمی­توان تصور کرد تمام دانشجویان و علم­آموزان و مبلغان از فعالیت سیاسی رویگردان شوند و کسی که هیچ اطلاعی از طرح اسلامی ندارد و از عهده آن برنمی­آید، وارد فعالیت سیاسی شود. بهتر است مبلغان بزرگ کل وقت خود را صرف تبلیغ و ارشاد کنند و سایر افراد در حزب شرکت و سیاست­مداران را ارشاد و توجیه کنند تا فاصله­ای بین دین و دعوت از یک سو و سیاست از سوی دیگر نیفتد.

تقسیم کار باعث انجام آن به نحو احسن و همکاری و همبستگی و قدرت در انجام آن می­شود و اجازه نمی­دهد خیری که قابلیت تحقق دارد، از بین برود؛ چنان که حزب نیاز شدیدی به مشارکت اعضا دارد، زیرا هیچ نوع منبع مالی برای تأمین مالی طرح­های خود جز حق اشتراک اعضا ندارد.[4]

برهامی هم­چنین در اولین کنفرانس زنان که حزب نور در اسکندریه درباره بررسی مواضع شرعی نسبت به ورود و مشارکت زنان در پارلمان برگزار کرده بود، گفته است: «آنجا که پای تغییر ماده دوم قانون اساسی و تغییر هویت ملت مصر در میان است، مصائب و مشکلات حضور زنان در پارلمان کمتر از مشکلات ترک صحنه است.»

با اندک دقتی دریافته­ایم که احزاب اسلام­گرا از جمله سلفی­ها، پس از پیروزی انقلاب مصر، دیدار و جلسه­ای نداشته­اند و هیچ تمایل قابل توجهی برای همکاری نشان نداده­اند و بنیان­گذاران آنها نیز تمایلی به ادغام احزاب خود در قالب یک حزب واحد نشان نداده­اند؛ لذا عاقبتی ناگوار در انتظارشان است، زیرا هر گروه سرگرم جمع­آوری تأیید برای تأسیس احزاب مختلف با برنامه­های تقریباً مشابه و حتی در برخی موارد کاملاً شبیه است. البته بسیج تمام انرژی و توانمندی این احزاب و گروه­ها باعث تثبیت جای پای آنها در فضای سیاسی جدید مصر می­شود وشکل و ساختاری عملی از وحدت و همبستگی خواهد شد که اسلام­گرایان آن را به عنوان یک اصل برای خود واجب می­دانند. بنابر آنچه گفته شد، سلفی­ها در برخی فعالیت­های حزبی خود موفق بوده­اند و در اکثر موارد شکست خورده و نتوانسته­اند احزابی با مشروعیت قانونی ایجاد کنند. اولین تجربه موفق حزب آنها حزب نور بوده است.

حزب نور
این حزب طبق تاریخ ظهور و شکل­گیری قانونی، اولین حزب سیاسی در تاریخ جماعت­های سلفیه در مصر است که در 12 ژوئن تأسیس شد و از جمله تجربیات حزبی موفق اسلام­گرایان است. این حزب در روز 13 ژوئن 2011 فعالیت سیاسی خود را پس از دستیابی به موافقت کمیته احزاب برای تأسیس حزب شروع کرد.

بدون تردید سلفی­ها با این تغییر جهت بزرگ و ورود به عرصه فعالیت سیاسی پس از انقلاب 25 ژانویه و پس از سال­ها پرهیز از فعالیت سیاسی، همه را غافلگیر کردند. آنها ظرف یک شبانه­روز دیدگاه خود را نسبت به نهادهای حکومتی عوض کردند و به تأسیس احزاب سیاسی رو آوردند ومشارکت در حکومت را جزء وظایف اصلی خود تعریف کردند.

سلفی­ها پیشتر اعتقاد داشتند که عدم مشارکت در فعالیت سیاسی واجب است، زیرا نظام­های سیاسی جدید نه تنها اسلامی نیستند بلکه انسان را وادار به چشم­پوشی از چیزهایی می­کنند که در متن دین جای دارند. یاسر برهامی، از نظریه­پردازان بزرگ آنها، با ذکر این مطلب می­گوید: «موازنه قوای بین­المللی، منطقه­ای و داخلی به ما اجازه مشارکت نمی­داد مگر اینکه از عقاید و اصول و ارزش­های خود چشم­پوشی کنیم. بر این اساس، چنانچه این موازنه قوا تغییر کند، مشارکت سلفی­ها در فعالیت سیاسی امکان­پذیر خواهد شد.»

طرح تشکیل حزب نور تنها یک روز پس از سقوط مبارک در استان «مطروح» در کنفرانس جبهه سلفیه در المنصوره در روز جمعه 18 فوریه مطرح شد. در این کنفرانس شیخ محمد حسان خواستار تغییر دیدگاه سلفی­ها و عدم تحریم تظاهرات و انتخابات شد. وی از سلفی­ها خواست به طور جدی درصدد حضور در عرصه سیاست مصر برآیند و در بسیاری امور قطعی و غیر قابل مجادله خود هم­چون حضور در مجلس نمایندگان و مجلس شورا، شرکت در انتخابات ریاست­جمهوری و حضور در دولت و نظام تجدید نظر کنند تا به این ترتیب بتوانند جوانان را از این اوضاع بی­سر و سامان و این آشوب روزهای گذشته نجات دهند.

حزب نور در 24مه 2011 اسناد تأسیس خود را به کمیته امور احزاب تحویل داد و عماد عبدالغفار، وکیل مؤسسان این حزب، اعلام کرد که این حزب خواستار ایجاد حکومتی امروزی و معاصر براساس مبانی جدید است که به حق همزیستی مسالمت­آمیز بین تمام مردم احترام بگذارد و مؤلفه­های عملیات سیاسی همگی براساس اصول و ضوابط دین اسلام سازماندهی شود و تحقق دموکراسی فقط در چارچوب شریعت اسلامی صورت گیرد. هم­چنین خواستار اعطای آزادی و پاسداری از حقوق اساسی و آزادی­های عمومی در چارچوب شریعت اسلامی است.

الاهرام در 25 ژوئن 2011 نوشت که در مراسم افتتاح این حزب وکلای مؤسس حزب تأکید کردند که حزب نور سعی خواهد کرد بزرگ­ترین حزب سیاسی مصر شود، زیرا از قدرت و ظرفیت بالایی برخوردار است؛ علاوه بر آن، قریب ده­ها هزار عضو دارد، در تمام استان­های مصر چندین دفتر نمایندگی و مقر دارد و از حمایت مشایخ جریان سلفیه هم برخوردار است. این مشایخ همگی خواستار انضمام به این حزب و حمایت از آن با آرا و افکار و اموال­شان شده­اند.

در این مراسم شورای عالی حزب تشکیل شد و اعضای مؤسس آن اعم از مردان و زنان از تمام استان­ها و تعدادی از رهبران دعوت سلفیه در اسکندریه و همه استان­ها در آن حضور داشتند. از جمله شخصیت­های حاضر در این مراسم شیوخی چون احمد فرید، محمد عبدالفتاح (ابو ادریس)، عبدالمنعم الشحات، علی حاتم، هشام ابوالنصر و محمد الکردی بودند. هم­چنین یک هیأت از کلیسای اسکندریه و جمعی از افراد دارای نیازمندی­های خاص در این مراسم شرکت کردند و حزب نیز کرسی­هایی برای هر یک از آنها تخصیص داد. یک مترجم متخصص را هم برای ترجمه سخنرانی­ها و گفت­وگوها اختصاص دادند. پیش از برگزاری مراسم، دیداری بین دکتر عماد عبدالغفور، رئیس حزب، و اعضای مؤسس صورت گرفت و بسیاری از برنامه­ها و اهداف حزب به نمایش گذاشته شد.

دکتر عمادالدین عبدالفغور که بسیاری از گروه­های سیاسی قصد دارند این حزب را نادیده بگیرند و با تخریب وجهه آن در برخی حملات تبلیغاتی آن را به انزوا بکشانند. وی خاطرنشان کرد که چنین چیزی اتفاق نخواهد افتاد؛ زیرا حزب نور حزب بزرگی است که از همان ابتدا عظیم و بزرگ شکل گرفت و هیچ­کس نمی­تواند آن را به انزوا بکشاند. ما می­کوشیم قدرتمند­ترین حزب را در مصر داشته باشیم. صدای این حزب باید شنیده شود چون نماینده اراده ملت مصر است. حزبی است که پایگاهی قدرتمند واصل و ریشه­ای راسخ و استوار دارد و در هر استانی چند پایگاه و دفتر قدرتمند دارد. این حزب فقط در اسکندریه بیش از 35 دفتر دارد. در قاهره و سایر استان­ها هم چندین دفتر دارد؛ چنان که ده­ها هزار نفر به آن پیوسته­اند. از سوی دیگر، شورای اداری دعوت سلفیه طی بیانیه­ای که توسط شیخ علی حاتم قرائت شد، خاطرنشان کرد که هیچ دانشجو و مبلغی نباید از فعالیت سیاسی احتراز کند. فقط مبلغان بزرگ می­توانند تمام وقت خود را صرف دعوت کنند و سایر مبلغان موظف­اند در کنار تبلیغ و ارشاد با فعالیت سیاسی بجا و شایسته مانع فاصله افتادن و جدایی بین دین و دعوت از یک سو وسیاست از سوی دیگر شوند. وی خاطرنشان کرد که حزب نور برای ابنکه هم­چنان با قدرت به مسیر خود ادامه دهد باید از حمایت و پشتیبانی معنوی و فکری برخوردار باشد؛ حمایت مالی هم برای به انجام رساندن طرح­ها و تحقق اهدافش از طریق توسعه دایره مشترکین و دریافت حق اشتراک­های مطلوب از آنها لازم است. در این بیانیه خاطرنشان شده است که حزب نور مسیری پر از درگیری و منازعات طولانی مدت به خصوص با سکولارها پیش رو دارد. پاسداری از دین و خط­مشی سلفی، هدف دعوت سلفی است. دعوت سلفیه خود را ملزم به اصلاح برنامه­های آموزش و پرورش و فرهنگی و رسانه­ای کرده تا همه اینها را با خط ثابت اسلام هماهنگ و همراه و تمام مسائل حیات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ما را براساس آن سازماندهی کند.

بدین ترتیب، حزب نور، ارگان جریان سلفیه، با داشتن یک مقر در اسکندریه - محل تشکیل – و 7550 دفتر نمایندگی و برخورداری از حمایت رهبران مردمی در اسکندریه، پس از جلب موافقت کمیته امور احزاب به ریاست کمال نافع و برخورداری از شخصیت حقوقی و حق مشارکت در فعالیت سیاسی کار خود را آغاز کرد و در این اولین بیانیه خود با اعلام پذیرش اسناد حزب آورد که حزب نور «حزب تمام مردم مصر است و از همه قشرها و گروه­های مردم استقبال می­کند.» هم­چنین آمادگی خود را برای همکاری با تمام نیروها و جریان­های سیاسی که برای تحقق منافع کشور و حمایت از امنیت و سلامت آن تلاش می­کنند، اعلام کرد.[5]

حزب فضیلت
حزب فضیلت دومین حزب سلفی است. بنیان­گذاران این حزب توانستند بیش از پنج هزار امضا برای ثبت حزب خود که به دنبال ترویج ارزش­هایی چون عدالت، برابری و احیای جایگاه واقعی مصر در عرصه­های مختلف متناسب با اصول شریعت اسلامی است، جمع­آوری کنند.

کمیته امور احزاب مصری با تأسیس حزب موافقت کرد و حق آن را در برخورداری کامل از حقوق سیاسی پذیرفت و این چنین حزب فضیلت هم شاهد دیگری بر تجربه موفق کسب مشروعیت قانونی شد.

شورای ریاست حزب متشکل از این افراد است: دکتر محمد جلال، مهندس محمود فتحی، دکتر مؤمن وهبان و دکتر خالد سعید.

ظاهراً تلاش­هایی برای وحدت بین حزب فضیلت - البته قبل از اینکه وجهه رسمی بگیرد - با حزب سلامت و توسعه تابع کمال حبیب، از رهبران جهادی، صورت گرفته است. کمال حبیب، رئیس حزب سلامت و توسعه تابع جماعت جهاد، بر وجود ائتلافی با حزب سلفی فضیلت تحت عنوان «جبهة الاصلاح» تأکید کرده بود؛ اما محمود فتحی، قائم مقام بنیان­گذاران حزب فضیلت، این ادعا را رد کرده است.

دکتر کمال حبیب، رئیس حزب در حال تأسیس سلامت و توسعه، گفته بود که یک ماه پیش با حزب فضیلت توافق کردیم که هر یک به تنهایی به جمع­­آوری امضا بپردازیم و سپس تحت عنوان «حزب جبهه اصلاح» با هم متحد شویم.

اما محمود فتحی وجود هر نوع ائتلاف با حزب سلامت و توسعه و ادغام با آن را تکذیب کرد و گفت مذاکراتی با هر یک از نیروهای سیاسی به خصوص نیروهایی که مرجعیت نزدیک به فضیلت دارند، صورت گرفته است.

داستان «فضیلت» وقتی شروع شد که برخی فعالان اسلام­گرا از طریق فیس بوک و لینک­هایی به اسم این حزب، تأسیس آن را اعلام کردند؛ چنان که خبر تأسیس مقر آن در شهر نصر را هم منتشر کردند و گفتند که جلسات روزانه حزب برای تهیه نقشه سیاسی حزب و طرح و برنامه آن برای شرکت در انتخابات مجلس نمایندگان و مجلس شورا و ریاست جمهوری در این مقر تشکیل می­شود.

دکتر سرتیپ عادل عبدالمقصود عفیفی به عنوان رئیس حزب انتخاب شد. او مدیر سابق اداره مهاجرت و گذرنامه و برادر بزرگ­تر جناب شیخ دکتر محمد عبدالمقصود، یکی از مشایخ سلفیه در مصر است. مهندس محمود فتحی به عنوان قائم مقام مؤسسان و دکتر محمد عبده، استاد رشته حقوق در دانشگاه الازهر، دکتر خالد سعید ، مدیر مرکز مطالعات اسلامی فلسطین، دکتر حسام ابوالبخاری، سخنگوی رسانه­ای ائتلاف حمایت از تازه مسلمانان، و وکیل ممدوح امام و شیخ فرحات رمضان، از سران دعوت سلفیه در استان کفر شیخ، به عنوان اعضای دفتر سیاسی حزب انتخاب شدند.

مهندس محمود فتحی، قائم مقام مؤسسات، گفت: «این حزب توانسته است بیش از پنج هزار امضا تا امروز جمع­آوری کند و جمع­آوری امضا از استان­های دیگر برای رسیدن به آمار قانونی و تقدیم درخواست به کمیته احزاب ادامه دارد.»

وی افزود: «ما چندین نشست در مقر حزب برای انتخاب کادرها و دفاتر دیگر در سایر استان­ها تشکیل داده­ایم. یک کنفرانس مطبوعاتی عظیم هم قرار است در سندیکای روزنامه­نگاران - پس از پایان مراحل تأسیس حزب - برگزار شود.»

اما ناگهان اختلافات شدیدی داخل حزب فضیلت بروز کرد و در نتیجه، عضو اصلی بنیان­گذار آن، عادل عبدالمقصود، از آن جدا شد و شیخ محمد عبدالمقصود، یکی از رهبران سلفی، تأکید کرد که هدف از تشکیل حزب فضیلت، تأسیس حزبی سیاسی برای حمایت از دین بوده است، اما تصمیم­گیری­ها براساس احساسات بوده و همین امر موجب بروز نوعی لغزش بر سر میزان اهمیت و حقیقت اهداف حزب شد.

این حوادث باعث تأسیس حزب سلفی جدیدی به نام حزب اصالت شد.

در هر حال بیش از پنج هزار امضا جمع­آوری شد تا حزب فضیلت که درصدد ترویج و نشر ارزش­هایی چون عدالت، برابری و احیای جایگاه پیشرو مصر بود، تأسیس شود.

در نهایت پس از موافقت کمیته احزاب با تأسیس حزب و اعلام تأسیس آن، این حزب آماده بود فهرست انتخاباتی خود را معرفی کند و با احتمال زیادی در تمام استان­های مصر با تشکیل ائتلاف با سایر احزاب سلفی مثل نور و اصالت وارد عرصه انتخابات شود.

حزب اصالت
سرتیپ عادل عبدالمقصود، رئیس حزب سلفی فضیلت، پس از برخروج از این حزب، با حمایت مهم­ترین مبلغان سلفی با صدور بیانیه­ای در روز دوشنبه اعلام کرد که قصد دارد یک حزب سلفی جدید به نام حزب اصالت را با حضور و حمایت شخصیت­های مهمی چون محمد حسان، دکتر محمد عبدالمقصود، دکتر محمد عبدالسلام، شیخ مصطفی محمد و شیخ ممدوح جابر بنیان­گذاری کند.

سرتیپ عادل خاطرنشان کرد که حزب سلفی فضیلت دست­خوش اختلافات شدیدی شده است و اعضای دفتر اجرایی آن تصمیم به خروج و قطع روابط خود با این حزب برای همیشه گرفته­اند. آنها متوجه توطئه­ای برای تغییر اصول حزب که مبتنی بر پای­بندی به شرع و حاکمیت قانون و مشی اسلامی معتدل سلفی است، شده­اند. گفتنی است برخی اعضای آن را ارائه طرحی خواستار حضور نمایندگانی از علمای هیأت شرعی اصلاح برای حل و فصل منازعات شدند که این طرح موفقیتی نداشت.

ماجرای انفصال حزب، همان­طور که سرتیپ عادل عبدالمقصود، رئیس این حزب روایت می­کند، از این قرار است که وی مأموریت جمع­آوری امضای حزب «نهضة» را به یکی از اشخاص سپرد. او نیز افرادی را از جماعت­های دیگر مثل جهاد و جماعت اسلامی با خود [به حزب] آورد و چنین وانمود می­کرد که آنها اعضای حزب هستند. عادل بارها درباره این شخص به برادرش هشدار داده بود.

عبدالمقصود گفت: زمانی که حزب تأسیس شد و پا به عرصه فعالیت گذاشت ناگهان متوجه شدیم که آنها و آقای خالد سعید، عضو دفتر سیاسی که این حزب را بدون اطلاع کسی و بدون اطلاع تمام اعضای دفتر خارج از قاهره به نام خود تأسیس کرده بود، در رسانه­های مختلف خبر از تشکیل ائتلاف با احزاب دیگر داده و تعجب خود را هم از این اقدام ابراز کرده بودند و نام احزاب را حتی قبل از پذیرش تقاضایشان گفته بودند. در حالی که تشکیل حزب با حرف و کلام امکان­پذیر نیست؛ چنان که اخبار رسمی باید از رئیس حزب یا سخنگوی رسمی حزب شنیده شود. هم­چنین عادل عبدالمقصود گفته بود یکی از موکلین حزب اظهار کرده که شما ما را فریب دادید و گفتید که این حزب حزبی سلفی است در صورتی که چیز دیگری بود.

عبدالمقصود نیز یکباره اعلام کرد که برخی عناصر در حزب فضیلت رخنه کرده­اند و قصد نزاع با حزب سلفی نور را دارند. وی خاطرنشان کرد که برادرش نیز از قائم مقام مؤسسین خواسته است اختیاراتی به او داده شود، اما وی رد کرده و گفته است که من امین این حزبم و هر زمان که کار به بن­بست بکشد، من از این حزب خارج می­شوم و حزبی جدید تشکیل می­دهم.

عبدالمقصود خاطرنشان کرده است که دوستان برادرش به سه دسته تقسیم می­شوند: اولین دسته، موسیقی­دان هستند، زیرا او زمانی موسیقی ارکستر را تدریس می­کرد و در یک سال دو بار برای اجرای موسیقی به سوئد و اتریش دعوت شد. دسته دوم حقوق­دانان هستند و بالاخره دسته سوم، سلفی­ها هستند. شیخ محمد عبدالمقصود در نهایت از هر کسی که به خاطر وی وارد حزب شده بود، عذر خواهی کرد.

«اصالت» حزب سیاسی اسلام­گراست و از مهم­ترین اهدافش احیای نقش و جایگاه رهبری مصر در عالم سیاست، اقتصاد و نظامی­گری گذشته و تلاش برای اعمال دموکراسی در چارچوب شریعت اسلامی، اجرای اصل شورا، اجرای ماده دوم قانون اساسی، ارتقای شأن زبان عربی و هویت اسلامی، بازگردان مصر به آغوش قوم­گرایی عربی و اسلامی و تحقق عدالت اجتماعی بین افراد جامعه به منظور تحقق همزیستی مسالمت­آمیز بین تمام طبقات آن، بالا بردن سطح فکری، فرهنگی و آموزشی مصر، افزایش نقش علم و علما در آن و ایجاد فضای سیاسی مناسبی است تا شهروندان در آن از آزادی بیان و آزادی انتخاب برخوردار باشند. هم­چنین ایجاد مکانیسم­هایی برای توسعه منابع درآمد دولت و استفاده از این منابع برای ارتقای سطح عمومی کشور، ارائه راهبردهایی برای کاهش میزان بی­سوادی و بیکاری و کاهش آمار جرم و فروپاشی اخلاقی، تلاش برای استقلال قوه قضاییه در تمام سطوح، تأمین مؤلفه­ها و فاکتورهای لازم برای تحقق این هدف و تلاش برای باز­پس­گیری اموال غارت­شده و محاکمه کسانی است که حیات سیاسی کشور را به فساد کشیده و اموال عمومی را غارت کرده­اند. آنها در بیانیه خود خاطرنشان کردند که متوجه وجود توطئه­ای برای تغییر اصول حزب که مبتنی بر پای­بندی به شریعت و حاکمیت قانون و مشی اسلامی سلفی میانه­رویانه است و تحمیل افکار افراطی که به زیان منافع عمومی و فعالیت اسلامی است، شده­اند.

عادل علام کرد که طرح تأسیس حزب جدیدی به اسم حزب اصالت را تصویب کرده­اند. در این بیانیه تشریح شده است که تعدادی از مبلغان برجسته سلفیه از حزب فضیلت رویگردان شده­اند و از حزب جدید حمایت می­کنند. این افراد عبارت­اند از: دکتر محمد عبدالمقصود، شیخ محمد حسان، دکتر محمد عبدالسلام، شیخ مصطفی محمد و شیخ ممدوح جابر.

هم­زمان سرتیپ عادل عبدالمقصود بر صفحه رسمی حزب فضیلت در فیس بوک دست­اندازی و آن را به صفحه تابع حزب جدید خود یعنی حزب اصالت تبدیل کرد و در آن یک فایل صوتی متعلق به دکتر محمد عبدالمقصود، مبلغ سلفی، قرار داد. وی در این فایل رسماً اعلام کرده بود که دیگر از حزب فضیلت حمایت نخواهد کرد.

دکتر محمد عبده امام، استاد دانشکده شریعت و حقوق دانشگاه الازهر، محمد النائی، ممدوح جابر، دکتر مصطفی یونس احمد و خالد شافعی همگی به عضویت شورای تأسیسی عالی حزب فضیلت و دفتر سیاسی درآمدند.

تعدادی از فعالان سلفی نیز با صدور طرحی خواستار حضور کمیته­ای از علمای هیأت شرعی اصلاحات برای حل و فصل منازعات شدند، اما این طرح موفقیتی کسب نکرد.[6]

حزب اصلاح
حزب سلفی اصلاح، حزبی به رهبری دکتر عطیه عدلان و دکتر خالد الرفاعی، مسئول اطلاع­رسانی، است. بنیان­گذاران این حزب مدعی دیدگاه­های سیاسی مختلف­اند و همگی ضمن پای­بندی به قانون اساسی، شریعت اسلامی را اجرا خواهند کرد.

عدلان در کنفرانس حزب در استان المنصوره گفته بود هر یک از احزاب دینی برای دست­یابی به موفقیت باید از قدرت کافی برای ایجاد انعطاف بیشتر برخوردار باشند و هم­زمان بتوانند در مورد مسائل مربوط به اصول و ثوابت از انعطاف ­پذیری اجتناب کنند. بسیاری از احزاب دینی یا به علت انعطاف بیش از حد یا در خود فرورفتن و بسته بودن شکست خورده­اند.

دکتر خالد الرفاعی خاطرنشان کرد که در دوره سابق دین از سیاست جدا شد و علمای بزرگ از دعوت و ارشاد و دانش محروم بودند، اما انقلاب 25 ژانویه حق انتخاب را به مردم هدیه کرد تا مردم بگویند که هر غیر مسلمانی، کافر است.

دکتر اشرف عبدالمنعم هم در کنگره این حزب خاطرنشان کرد که تشکیل حکومتی برخوردار از هویت عربی و اسلامی، یک ضرورت است؛ چنان که نمی­توان دین را از سیاست جدا کرد.

محمد عبدالمقصود هم گفت که علت عقب­ماندگی مسلمانان در تمام عرصه­های زندگی عقب­­افتادگی سیاسی آنهاست. وی خاطرنشان کرد که اسلام، هم دین است و هم دولت. دین اسلام دین کاملی است و تمام ابعاد زندگی انسان را مورد توجه قرار داده است.

مهندس محمد حسان، از اعضای حزب، گفت: «بهترین راه­حل برای تمام مشکلات ما عدالت است. هر کسی حقی دارد که باید آن را از طریق قانون و دین بگیرد. ما سعی می­کنیم کاری کنیم که مردم تفاوت بین دوره پس از انقلاب و سال­های گذشته قبل از آن را در دوره رژیم فاسد سابق احساس کنند.» وی هم­چنین خاطرنشان کرد که سلفی­ها درزمان انقلاب از کلیساها محافظت کردند تا کسی متعرض آنها نشود. هیچ نوع خصومتی بین اسلام­گرایان و مسیحیان وجود ندارد.

وی گفت: «ما سی سال ظلم و استبداد را تحمل کرده­ایم» و خاطرنشان کرد: «چنانچه سلفی­ها در انتخابات ریاست­جمهوری آینده شکست بخورند، از هر راهی برای تحقق شریعت اسلامی استفاده می­کنیم و در ضمن حمایت کامل خود را از نامزدی حازم ابواسماعیل برای ریاست­جمهوری اعلام می­کنیم.

خالد منصور، عضو دفتر سیاسی حزب اصلاح، هم گفت اغلب بنیان­گذاران این حزب از جوانان سلفی هستند، اما برنامه­های آن با برنامه­های سایر احزاب سلفی تفاوت دارد. این حزب متکی به آرای علمای دین است.

وی افزود طرح ادغام بین احزابی که به هر جریان سلفیه وابسته­اند در قالب حزب واحد قدرتمند بهترین طرح است و حتی شاید اوضاع سیاسی سلفی­ها را مجبور به این کار کند. وی توضیح داد که طرح احزاب متعدد مبتنی بر این مسأله است که هر مجموعه، تفکر مختلفی دارد و بهتر است حزبی تشکیل شود که بیانگر آرای تمام این احزاب باشد و این حزب هماهنگ با سایر احزاب اسلامی، در انتخابات آینده شرکت کند. دکتر خالد سعید، سخنگوی رسمی جبهه سلفیه، درباره تأسیس حزب اصلاح گفته است: «اگر سلفی­ها بخواهند 20حزب تأسیس کنند، مشکلی نخواهند داشت زیرا پایگاه مردمی بسیار وسیع­تری از سایر گروه­های سیاسی دارند.»

با نگاهی کلی و سریع به برنامه­های حزب اصلاح در­می­یابیم که این حزب بر این موضوع تأکید می­کند که دین ستون فقرات ملت­ها و قطب زندگی آنها و عامل یکپارچگی و انسجام ملت­ها و نسل­هاست و انگیزه روانی بزرگی برای وابستگی ملی که بیش از هر چیز و هر جا در مشکلات و رویارویی­های عظیم تاریخی نمود می­یابد، ایجاد می­کند.

طرح اصلاحات حزب بر اعتلای گسترده و فراگیر ارزش­های حقوق بشر با تکیه بر اصول و ثوابت فطرت انسانی و ثوابت شریعت خدا و تأکید بر آن و تحریم هر آن چیزی که تجاوز به این حقوق محسوب می­شود و تعقیب جنایی و قضایی هر کسی که باعث پایمال شدن حقوق بشر می­شود، مبتنی است.

این حزب بر این عقیده است که انسان ابزار و هدف توسعه است و بر این اساس سیاست اقتصادی حزب در وهله اول به دنبال آزادساری مردم از بردگی نیاز و احساس محرومیت و تنفر است و اینکه انسان نعمت­های خدا را درک کند و از همکاری با جامعه­اش راضی و خشنود باشد. این احساس باعث تقویت و تحکیم پیوند بین انسان و وطنش می­شود.

در این راستا، این حزب معتقد است که تقویت نهادهای اقتصادی که مبتنی بر احیای تعدادی از مفاهیم اسلامی هم­چون همبستگی و تعاون است، ضرورت دارد. اکنون این احیا و باز­آفرینی باید شکلی مؤسساتی و نهادینه به خود بگیرد، به طوری که بیشترین حد ممکن از کارایی را در شرایط اقتصادی و اجتماعی [امروز] مصر داشته باشد.

از نظر رسانه­ای و فرهنگی نیز معتقد است که می­توان مسیر آنها را طوری اصلاح کرد که در جهت تحقق اهداف کلی جامعه قرار گیرد و تعادل و تعامل عادلانه­ای بین آزادی در خلاقیت و پاسداری از اصول و ارزش­ها و مقدسات مردم و احترام به احساسات و عقاید آنها ایجاد کند.

در مورد وضعیت زنان نیز معتقد است که اگر عبارت رایج و غلط «نیمه بیکار جامعه» را اصلاح کنیم، می­بینیم که کار قانونی و مشروع زنان باعث می­شود که آنها و لو برای موارد غیرضروری هم از خانه خارج شوند و نتیجه این تصور ساده­لوحانه این است که زنی که باید در خدمت فرزندان باشد و به تربیت آنها اهتمام بورزد و به نیرویی هدررفته تبدیل می­شود.[7]

ویژگی­های فکری احزاب موفق سلفی
خواهیم دید که ویژگی­های فکری احزاب سلفی مبتنی بر اصل تمایز بین منابع اسلامی یعنی قرآن کریم و سنت نبوی و بین دستاورهای فکری طی قرن­های گذشته است. اهداف اولیه این ویژگی­ها و مشخصه­های فکری در وهله اول عبارت است از مجموعه­ای از اصول کلی که در واقع مضمونی واحد و مشترک دارند و به طور کلی و عام، اولویت در همه آنها حفظ هویت اسلامی و عربی مصر و مرجعیت دین به عنوان تکیه­گاهی برای حل مشکلات اقتصادی و مقابله با هر نوع تلاش برای ترویج غرب­زدگی و سکولاریسم است.

می­توان گفت برخی ویژگی­های فکری و اصول اساسی در برنامه همه احزاب سلفی اسلامی مشترک­اند؛ از جمله:

1.حفاظت از هویت اسلامی و عربی مصر و مقابله با هر نوع تلاش برای از بین بردن آن؛

2.رد هر نوع تلاش برای ترویج غرب­زدگی و مقابله با فساد و انحرافات اخلاقی و بی­بندوباری؛

3.تلاش برای تحقق اصلاحات سیاسی، قانونی و حقوقی که می­توانند پایه­گذار نظام سیاسی اسلامی شوند.

4.ترویج مفاهیم و ارزش­های سیاسی اسلامی و مقابله با تلاش­هایی که برای تخریب دیدگاه­های سیاسی اسلامی صورت می­گیرد.

5.تثبیت و تحکیم ارزش­های اسلامی در جامعه و مبارزه با انواع و اشکال ظلم و فساد و حمایت از نقش خانواده.

علی عبدالعال در بررسی مفهوم شریعت در احزاب سلفی در خصوص حزب نور می­گوید برنامه این حزب بر لزوم دفاع از ماده قانون اساسی تصریح می­کند. طبق ماده دوم قانون اساسی، شریعت اسلامی منبع اصلی قانون­گذاری است. آنها ماده دوم را مرجعیت عالی نظام سیاسی در کشور و نیز «نظام کلی و چارچوبی برای نگه­داری و حفظ تمام فعالیت­های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و قانونی می­دانند».

بر همین اساس، حزب اصالت نیز برنامه­های خود را ارائه کرده است، اما فقط به ذکر برخی نکات کلی که حکایت از پای­بندی آن به احکام شریعت در تمام امور دارد، بسنده کرده است. در برنامه حزب اصالت آمده است: «منبع اصلی ارزش­های اصیل مصری، آموزه­های دین اسلام است.» بنابراین حزب اصالت خود را به عنوان حزبی سیاسی با مرجعیت اسلامی در چارچوب قانون اساسی معرفی و خاطرنشان می­کند: «معتقدیم کل ارزش­های والایی که می­کوشیم میان مردم مصر ریشه­دار شوند، مثل صداقت، امانت و تسامح برگرفته از دین اسلام هستند.»

برنامه حزب فضیلت نشان می­دهد که این حزب معتقد است احکام جنایی موجود در دین باید قبل از اینکه شتاب­زده درباره مردم اجرا شوند، مورد بررسی و تحلیل قرار گیرند. مرجعی که باید این کار را انجام دهد، حکومت است که می­تواند با اتخاذ تدابیری شهروندانش را از انحراف و کشیده شدن به راه­های حرام در امان نگه دارد.

به لحاظ اقتصادی معتقد به لزوم براندازی رباست و آن را حاصل بهره­برداری از نیازهای ضروری انسان برای تأمین نیازمندی­های اساسی زندگی­اش اعم از غذا، آب، مسکن، لباس،آموزش و غیره می­داند. سپس بر دو منبع درآمد اصلی دولت یعنی مالیات و زکات تأکید می­کند. حزب فضیلت درباره زکات، خواستار وضع قوانین و نظام­هایی برای اجرایی کردن احکام زکات و لزوم دریافت آن از کسانی است که شرعاً ملزم به پرداخت آن هستند. از جمله راهکار مد نظر این حزب در این خصوص می­توان به تشکیل هیأتی مستقل موسوم به «اداره زکات و صدقات» اشاره کرد. این اداره باید از استقلال در نظام اداری و مالی برخوردار باشد و به عنوان نهادی دولتی تحت نظارت و کنترل دولت قرار گیرد.

حزب اصلاح نیز در مسائل اقتصادی معتقد به لزوم لغو تمام اشکال معاملات مبتنی بر ربا در دولت چه در مرحله پرداخت و چه دریافت است. از نظر این حزب، بانک­ها باید طبق دیدگاه اقتصادی کاملاً اسلامی کار کنند؛ چنان که پرداخت زکات را هم که هدف از آن آزادساری انسان از بردگی نیاز است، الزامی می­داند.

حزب نور درباره حضور زنان در عرصه سیاست همان دیدگاه سلفی­ها را دارد و معتقد است که ادامه حضور و مشارکت زنان در عرصه سیاست منوط به پای­بندی به آداب شریعت اسلامی است. این حزب معتقد است که خداوند به زنان کرامت و عزت بخشیده و اسلام نیز حقوق برابر مردان را برای زنان در نظر گرفته است. این حزب معتقد به لزوم تجدید نظر در مجموع اوضاع مربوط به زنان و خانواده است و معتقد است «که این اوضاع باید متناسب با شریعت جامعه و مبانی هدایتگر قرآن و سنت باشد». این حزب خواستار اجرای طرح­های فرهنگ­سازی در سطوح رسانه­ای، اجتماعی و دینی برای اصلاح تصویر ذهنی منفی درباره زنان و هشدار نسبت به ظلم به زنان و نادیده گرفتن حقوق آنهاست. البته این طرح­ها باید مبتنی بر «اصول و ارزش­های اخلاقی برآمده از آموزه­های اسلامی باشد».

در خصوص موضع­گیری نسبت به غیرمسلمانان در جامعه مصر، احزاب اصلاح، فضیلت، اصالت و نور به اتفاق معتقد به لزوم پذیرش اصول و شریعت دین اسلام به عنوان منبع اصلی قانون­گذاری هستند، به نحوی که آزادی دینی را برای قبطی­ها تأمین کند و در مورد امور احوال شخصی خاص آنها باید از منابع دینی خاص خودشان استفاده شود. اما درباره سایر امور زندگی و نظام عمومی و آداب، «قانون حکومت برای تمام شهروندان یکسان اجرا می­شود و هیچ­کس نمی­تواند خارج از این قانون باشد».

همه این احزاب به اتفاق نقش نهاد دینی و رسمی الازهر را در ارشاد و هدایت پذیرفته­اند و معتقدند که الازهر نقش مهمی در این خصوص دارد. در برنامه حزب نور تأکید شده است که الازهر رکن اصلی و عامل مهمی در شکل­گیری تفکر و آگاه عمومی مردم محسوب می­شود.

در خصوص گفتمان سیاسی احزاب سلفی همه آنها به اتفاق مخالف حذف دیگران هستند و معتقدند تشکیل ائتلاف احزاب اسلامی برای شرکت در انتخابات و سپس همکاری با احزاب دیگر در اولویت است. علت این اولویت­بندی را می­توان فقدان قواعد و اصول واضح در رقابت با جماعت­های لیبرالیستی و چپ­گرا و همه شخصیت­های عمومی دانست.

احزاب سلفی از مرحله مدارس و مکاتب علمی و شرعی تا جنبش­های علمی فراتر رفته و به مرحله مشروعیت و قانون­مداری رسیده­اند. این مرحله درتاریخ سلفی­ها مرحله­ای مهم و سرنوشت­ساز است. این مرحله، مرحله نوسان در قبال فعالیت سیاسی است که یکی از مهم­ترین چالش­های سلفیه در سال­های گذشته بوده است. در عین حال، نقطه عطف عینی و تاریخی برای حرکت سلفیه است و مرحله گذار آنها از مرحله­ای که توسط برخی رهبران سلفی اداره می­شدند به مرحله تدابیر و ترتیبات حزبی است که در آن حزب وابسته به این جماعت­ها به اتفاق برای شرکت در رقابت­های ارشادی، تبلیغی، ایدئولوژیک و سیاسی که پس از قیام 25 ژانویه در مصر شروع شده است، خود را آماده می­کند.

جنبش سلفیه هم­چنین می­کوشد از حرکت جاری در کشور در جهت اهداف سیاسی خود بهره­برداری کند و افراطی­گری را در گفتمان خود اندکی کاهش دهد. بر این اساس ایجاد احزاب سیاسی یکی از روش­های دفاع از حرکت سلفیه و حضور آن در داخل پارلمان آینده و درحیات سیاسی است.

پاورقی

[1] ماهر فرغلی، روزنامه­نگار مصری و محقق متخصص در جنبش­های اسلامی

[2] .آیا خدایی جز خدای یکتا هست؟

[3] .مورد توافق

[4] .سایت صوت السلف

[5] .حمدی دبش، المصری الیوم:http://www.almasryalyoum.com/node/468178

[6] .الیوم السابع، الاثنین، 11یولیو/تموز 2011:http://www.youm7.com/news.asp?News ID=452334

[7] .علی عبدالعال ، «دلالة «الشریعیة» فی برامج الاحزاب السلفیة المصریة»:http://www.almoustshar.com/NewsInner.aspx?id=2928

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

آشنایی با مکتب سلفیه

آل سعود و عربستان سعودی

آموزه‌ها و آینده داعش

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

آينده داعش در عراق

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

آینده جنبش های اسلامی

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

ابن تیمیه و اهل بیت

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

ابن تیمیه که بود و چه کرد

ابوبكر بغدادی

ابومصعب زرقاوي و داعش

اجتهاد از نگاه وهابیون

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

احزاب سلفی در مصر

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

اسامه بن‌ لادن

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

استراتژی داعش در عراق و شام

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

افترائات وهابیت علیه شیعه

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

افغانستان در دوران پساطالبان

افغانستان و گروه طالبان

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

التکفیر و الهجره

القاعده

القاعده در اوگاندا

القاعده در تانزانیا

القاعده و تروریسم مذهبی

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

الگوی سازمانی القاعده و داعش

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

ایمن الظواهری

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

بدعت

بدعت از منظر وهابیان

بدعت در دین

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

بربهاری

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسى مبانى فکرى تکفیر

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

بررسی قتال در قرآن 1

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی مبانی فقهی تکفیر

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

بن بست خلافت با اندیشه داعش

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

بیوگرافی ابن تیمیه

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأویل

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تاریخ وهابیت

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

تبرک و استشفا به آثار اولیا

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

ترسیم نقشه راه جدید داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

توحید در مذاهب کلامی

توحید عبادی و شبهات وهابیت

توحید و شرک

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

تکفیر

تکفیر

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

تکفیر از دیدگاه سید قطب

تکفیر از دیدگاه قرآن

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

تکفیر اهل قبله

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

تکفیر در آیات و روایات

تکفیر در جهان اسلام

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

تکفیر در روایات نبوی (3)

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر گذشته، حال، آینده

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

تکفیریها در انگلستان

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

جریان شناسی القاعده

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

جریان شناسی وهابیت مصری

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

جریان شناسی سلفیگری

جریان های تکفیری عراق

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

جنبش شاه ولی­ الله در هند

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

جهاد در اندیشه سید قطب

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

جهادی‌های جدید کیستند؟

جهان از نگاه داعش

جهانى شدن و القاعده

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جوانان يهودی در صف داعش

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

حرکت سلفیه

حزب التحریر ازبکستان

حزب التحریر در آسیای مرکزی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

خاستگاه سلفی گری تکفیری

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

خاورمیانه و جنگ های دینی

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

داعش خوب داعش بد

داعش در مسیر القاعده شدن

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

دشمن نزدیک و دور

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

دموکراسی

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

رقابتى براى هويت و شناسه‏

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

روش های تبلیغی وهابیت

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

ریشه‌های تفکر داعش (١)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

زمینه های تاریخی سلفیه

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

سب الصحابه

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

سرچشمه اندیشه وهابیت

سرچشمه های فکری القاعده

سفر وهابیت به مصر

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

سلفيان

سلفيان

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

سلفی گری

سلفی گری در مصر و دوره جدید

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

سلفیه

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

سلفیه درباری

سلفیه و تقریب

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

سونامی تکفیری در جهان بشری

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (جهادی تکفیری)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت تکمیلی)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت مقدماتی)

شباهت وهابی ها با خوارج

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

صحیحین و نفی تکفیر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

طالبان؛ دین و حکومت

ظهور داعش در شبه‌ قاره

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

ظهور و افول القاعده در عراق

عبادت

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

عبور از «خاورمیانه جدید»

عربستان در عرصه تبلیغات

عربستان معمار جنایت و مکافات

عربستان و وهابیت در آفریقا

عزاداری بدعت یا سنت

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

عقل از دیدگاه سلفیه

عقل از منظر وهابیان

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

عوامل روانی تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

فتنه تكفير

فتنه و هابیت

فرا واقعیت بنا العابد!

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

فعالیت وهابیت در جهان

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

قبیله انحراف

قبیله بدعت

قبیله خشونت

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

لشگر جهنگوی

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

مانیفست توحش در فقه داعش

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

مباني اعتقادی داعش

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مبانی فکری ابن تیمیه

مبانی مذهبی و قومی طالبان

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مراتب و متعلقات ایمان

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

مفهوم و مراحل شرک

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

موافقين و مخالفين خلافت داعش

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

نظری بر تاریخ وهابیت

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

نقش وهابیت در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

نقش وهابیت در کنیا

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

نگاه داعش به مهدویت

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی بر وهابیت

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

وهابيت از نگاهي ديگر

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

وهابیان و توحید در اسما و صفات

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

وهابیت در آیینه تاریخ

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

وهابیت و تخریب قبور

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و تکفیر شیعه

وهابیت و سماع موتی

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

وهابیت، مکتب تشبیه

پاسخ به شبهات جهاد

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

کتاب شناسی تکفیر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

کودتا در داعش

کویت و وهابیت در آفریقا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام