مقالات > سلفی گری در مصر و دوره جدید

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۸ تعداد بازدید: 180

سلفی‌گری در مصر دارای ابعاد گونانگون می‌باشد و هریک از اقشار و گروههای اجتماعی سیاسی مصر در رابطه با آن مواضع مختلفی دارند. عده‌ای موافق تفکرات سلفی و وهابی در مصر هستند 



نويسنده : مرکز مطالعات دین و سیاست

انقلاب 25 ژانویه به تنهایی نمی­تواند نقطه عطف اصلی در روابط جریان سلفی با جامعه مصر باشد، بلکه حوادث پنج سال اخیر در مجموع نقطه عطف مهمی در تاریخ سلفیه در مصر بوده وعلت آن ظهور شبکه­های ماهواره­ای دینی وحضور گسترده مشایخ جریان سلفی در این شبکه­هاست. در حالی که این جریان طی دهه­های گذشته اسیر گفتمان تبلیغی در محیطی محدود بوده است و دایره تأثیر آن از محیط مساجد تابع جمعیت انصار السنه المحمدیه وجمعیت الشرعیه که اغلب مخاطبان آن از میان خود سلفی­ها بودند، فراتر نمی­رفت.

در گذشته رسانه­ها می­توانستند هر آنچه را می­خواهند ومی­پسندند درباره سلفیه و سلفی­ها شایع کنند و انجام تحقیقات برای تأیید صحت وسقم این مطالب بسیار دشوار بود؛ از این رو، مردم هر آنچه را که می­شنیدند باور می­کردند. اما پس از ظهور شبکه­های ماهواره­ای دینی وسلفی، بسیاری از افرادی که تصاویری تخریب شده از سلفیه دیده بودند، توانستند خود به طور مستقیم با دیدگاه­های مهم­ترین رهبران و شخصیت­های این جریان در هر خانه و خیابان و محله­ای آشنا شوند. این مسأله باعث نگرانی دستگاه­های امنیتی شد و آنها را بر آن داشت تا به خصوص در اواخر زمامداری حسنی مبارک بسیاری از این شبکه­ها را مسدود و محدودیت­های زیادی بر آنها اعمال کنند. اما تحول بزرگ­تر و قوی­تر پس از سقوط نظام و ظهور نوعی آزادی بی­سابقه در فضای مصر روی داد. در چنین فضایی، شخصیت­های جریان سلفیه مورد توجه رسانه­ها قرار گفتند و برعکس قبل، به وفور در رسانه­ها حضور یافتند و این حضور عادی شد. لذا تعجبی نیست که در چنین شرایطی حمله به آنها شدت گیرد. علاوه بر این، گفتمان سیاسی آنها تغییر کرد و وارد خطوط ومسیرهایی شدند که از نظر ایدئولوژِیکی برایشان ممنوع بود.

سلفی­های وانقلاب مصر

مواضع ضد ونقیض سلفی­ها در قبال انقلاب مصر منشأ مناقشات وبحث­های بسیاری شد که بخش عمده­ای از آن شایان تأمل وتحقیق است. این مواضع را می­توان به چهار دسته اصلی تقسیم کرد:

1.موافقان:کسانی که در تظاهرات شرکت و دیدگاه خود را به وضوح بیان می­کردند. نماینده این گروه، جریان سلفیه حرکتی بود که شخصیت­هایی چون شیخ محمد عبدالمقصود- که در تظاهرات میدان تحریر شرکت کرده بود- وشیخ نشأت احمد وشیخ فوزی سعید را شامل می­شد.

می­توان شیخ محمد حسان، مشهورترین مبلغ سلفی در مصر را به رغم مواضع پرنوسانش، به این گروه اضافه کرد. با اینکه وی در برخی موارد در موضع گیری­های خود دچار تردید و نوسان می­شد، اما نوع برخودرش با انقلاب شوک بزرگی به برخی پیروان وهم­مسلکان سلفی­اش وارد کرد. وی از جوانان انقلابی تمجید و از خواسته­های آنها حمایت و حوادث جاری را حماسه و کاری بزرگ توصیف می­کرد و پیوسته به جوانان نسبت به کسانی که خود را به زور به جریان انقلاب می­بندند تا نتایج و ثمره این انقلاب به گفته او «مبارک» را به چنگ آورند، هشدار می­داد. البته وی پیشتر مواضع متضادی داشت؛ برای مثال، در خطبه نماز جمعه که از شبکه ماهواره­ای تحت نظرش با نام «الرحمه» پخش شده بود، گفته بود: «ملت ما با هیاهو و سر و صدا و هرج ومرج­های ویرانگری که نتیجه­ای جز خون­ریزی وتخریب مغازه­ها وماشین­ها ندارد، از بحران معیشت و روزی نجات نمی­یابد.» وی افزود: «دشمنان ما می­خواهند کشورمان دچار هرج و مرج شود. به خدا قسم اگر مصر به کانون هرج و مرج تبدیل شود، هیچ کس در امان نخواهد بود و فرزندان ما دیگر امنیت نخواهند داشت! این مردم باید از وضعیت دردناک امروز عراق عبرت گیرند.»

2.مخالفان: طبیعی است که این گروه شامل وابستگان به سلفیه علمی (سنتی) هستند. رویکردها و مواضع این گروه در جماعت انصار السنه المحمدیه نمود یافت. این جماعت با صدور بیانه­ای تظاهرات وشورش علیه حاکم را حرام اعلام کرد واز تظاهرات­کنندگان خواست به خانه­هایشان برگردند. هم­چنین شیخ مصطفی العدوی در تلویزیون مصر از مردم خواست به خانه­یشان برگردند. شیخ محمد المصری، یکی از بارزترین مبلغان ماهواره­ای، از طریق کانال نیل از جوانان خواست پس از اصلاحاتی که رئیس جمهور وقت مصر اعلام کرده بود به تظاهرات خود پایان دهند.

3.مواضع نامشخص و ابهام­آلود: بینابین این دو دسته، دسته دیگری به نام سلفی­های اسکندریه بودند که نمی توان آنها نادیده گرفت. (این مکتب از سلفیه ویژگی خاصی دارد. آنها هم به فعالیت دسته جمعی بدون تشکیل سازمان وتشکلی خاص مثل اخوان­المسلمین معتقدند.)

موضع مکتب سلفیه اسکندریه را می­توان موضعی تابع شرایط یا تغییرات تدریجی براساس تسلسل حوادث دانست. آنها در ابتدا با تظاهرات کاملاً مخالف بودند. چند روز قبل از شروع قیام خشمگینانه مردم، سایت صوت السلف فتوای یاسر برهامی، رهبر کل این جریان و یکی از سلفی­های بزرگ اسکندریه را پخش کرد که از جوانان خواسته بود از تظاهرات بپرهیزند، اما پس از بروز حوادث وناامنی در سراسر کشور، وی خواستار حمایت از اموال دولتی وخصوصی از جمله املاک و دارایی­های مسیحیان و خارجی­ها شد و تعرض به آنها را حرام اعلام کرد. برهامی بر لزوم جلوگیری از فعالیت چماق­داران و دزدها تأکید کرد و خواستار حضور و مشارکت عملی در راه­اندازی کمیته­های مردمی و استفاده از مساجد به عنوان پایگاه فعالیت آنها شد. او هم­چنین فتوا به تحریم بهره­­برداری از اوضاع و بالا بردن قیمت­ها در اثنای انقلاب داد و خواستار تشکیل گروه­هایی برای خرید وفروش سبزیجات و محصولات غذایی از تولیدکننده و فروش آنها به مردم به قیمت­های ارزان شد. در اولین بیانیه این جریان آمده است: «وظیفه همه مسلمانان همکاری برای جلوگیری از گران­فروش و حمایت از املاک و دارایی­های عمومی و خصوصی و هشدار نسبت به خرابکاری وغارت و سرقت و حمله به مردم است. بهتر است این کار را افراد صالح و شایسته هر محله برعهده گیرند. همه آنها باید برای نهی از این منکرات و ممانعت از آنها همکاری کنند. ما تأکید می­کنیم که اموال عمومی در این شرایط حرمت بیشتری از اموال خصوصی دارند.»

در بیانیه دوم از خطبا و مبلغان مذهبی خواسته شده است با استفاده از تمام وسایل ارتباطی مردم را به پرهیز از جنگ و خون­ریزی و حفظ آبرو و اموال همدیگر و مقابله با گروه­های جرم و جنایت که باعث رواج فساد و ترور و ترس میان مردم بی­گناه شده­اند، تشویق کنند و از آنها بخواهند ابتدا از صحت­ و سقم اخبار مطمئن شوند، سپس آن را بپذیرند و مراقب احوال همسایگان خود باشند. سلفی­ها هم­چنین از بیمارستان­های خصوصی خواستند خود را برای شرایط اضطراری و بیماران اورژانسی آماده و آنها را رایگان درمان کنند. هم­چنین ازشجاعت، غیرت و جوانمردی جوانان مصری در تأمین امنیت راه­ها وساختمان­ها و مقابله با مجرمین تعریف و تمجید و همه را به توبه و توکل به خدا دعوت کردند.

حسام تمام، کارشناس جنبش­های اسلام­گرا، گفته است: «با اینکه این جریان سلفی تمام این تحولات و تغییر گفتمان­ها را در مواضع و عملکردهای خود داشته است، اما خود را هم­چنان از فعالیت­های سیاسی یا مشارکت عملی در انقلاب و تظاهرات برکنار داشته است.»

این مطلب را می­توان به طور عملی با مطالعه بیانیه سوم آنها دریافت. در این بیانیه آمده است: «ما اعتقاد راسخ داریم که تغییر واقعی، اجرای دین خدا در زمین و سیاست دنیا بر پایه آن است، اما با توجه به واقعیت­های موجود و درک و شناختی که از این واقعیت­ها داریم، می­دانیم که باید برای تحقق این هدف اقداماتی را که در حال حاضر انجام آنها امکان­پذیر است، انجام دهیم، از جمله اینکه تغییر وضعیت سابق ضرورتی حتمی است. نمی­توان اجازه داد کسی که کشور را به این سراشیب سقوط انداخته است، در حکومت باقی بماند. اما اکنون صحبت این است که چطور می­توان اوضاع را به سمت بهتر­شدن پیش راند نه بدتر شدن. نمی­توان اجازه داد کشور دچار هرج و مرج بیشتر شود. ما دیده­ایم که چطور فقدان نهاد پلیس باعث بروز انواع مفاسد و غارت و وحشت عمومی شده است و چطور عده­ای می­خواهند به هرج و مرج دامن بزنند. مجرمان از زندان فرار کرده­اند، و مسلح به سلاح­های دزدی شده­اند. چگونه سایر بخش­ها هم­چون تجارت داخلی، تأمین آذوقه، تجارت خارجی، ذخایر غذا و سوخت کشور و غیره دچار نقصان شده­اند و کل بخش­های اقتصاد و بانک­ها به ویژه بانک مرکزی و حقوق کارکنان و کارخانه­ها و فعالیت­های تجاری ولو برای مدتی کوتاه از کار می­افتند؟! تمام این مصائب و مشکلات و مصائبی ده برابر آنها از جمله جنگ و خون­ریزی و حرمت­شکنی حاصل تغییری است که به هیچ و پوچ خواهد انجامید؛ به ویژه در غیاب رهبری برای این تظاهرات و عدم یکپارچگی احزاب سیاسی. کسی که کشور را به سوی چنین هرج و مرجی به تغییر سوق دهد در مقابل خداوند مسئول تمام نتایج آن خواهد بود.»

در این بیانیه آمده است: «ما اصلاحات فوری را برای نجات کشور از این بحران ترجیح می دهیم؛ مشروط بر اینکه یک دوره انتقالی به عنوان مقدمه برگزاری انتخابات آزاد واقعی برای روی کار آمدن انسان­های شایسته ولایق تعیین شود.»

سلفی­های اسکندریه رویکردی مثبت­تر از جماعت اسلامی داشتند. آنها منتظر نماندند تا بحران تمام و بارقه­های تغییر پدیدار شود و آن­گاه مواضع خود را اعلام کنند. آنها در همان زمان انقلاب با برگزاری کنفراس سلفیه بر هویت اسلامی مصر تأکید کردند و شیخ محمد اسماعیل المقدم، یکی از مشهورترین مبلغان اسکندریه، ناخشنودی خود را از این تغییرات اعلام کرد و گفت: «اگر البرادعی حکومت لیبرال و سکولاریستی و آزادی را بنا کند، همه مردم جز اسلام­گرایان و مبلغان اسلامی به آزادی خواهند رسید، زیرا او و هر کس دیگری از این دست امریکایی هستند.» وی افزود: «تغییرات واقعی در مساجد ایجاد می­شود. پاسداری ازقرآن کریم تغییر واقعی است. اصلاح عقاید بهترین و عمیق­ترین نوع تغییر است.»

دکتر یاسر برهامی با صدور بیانیه­ای که در پایگاه اینترنتی صوت السلف منتشر شد به تشریح اظهارات المقدم در این کنفرانس پرداخت و خاطرنشان کرد که برخی از سخنان شیخ محمد اسماعیل در کنفرانس سلفی چنین برداشت کرده­اند که وی به تمجید و تجلیل از جوانانی پرداخته است که دست به قیام زده­اند و مواضع «دعوت» نسبت به مشارکت در تظاهرات تغییر کرده است.

نمی­دانم چرا برهامی به تشریح و توضیح اظهارات المقدم پرداخته و خود را سخنگوی رسمی او دانسته است؟ آیا المقدم خود نمی­توانست چنین بیانیه­ای صادر کند به تشریح و توضیح اظهارات و مقصود خود بپردازد!؟ ممکن است برخی تصور کنند که المقدم برای توضیح و تشریح آنچه رسانه­ها درباره وی نوشته­اند تحت فشار بوده یا اختلافاتی در دیدگاه این دو قطبِ بزرگِ سلفیة اسکندریه وجود داشته که المقدم را  مجبور کرده است در مقابل برهامی که نفوذی بیشتر و شخصیتی کاریزماتیک­تر میان جوانان دارد، سر تسلیم فرود بیاورد. برهامی در بیانیه خود سعی کرده است بر این مسأله تأکید کند که موضع اعلام شده آنها در قبال هواداران و موافقان­شان تغییر نکرده­­است. وی افزود: «همان­طور که قبل و حین حوادث تشریح کرده­ایم و نیز بنا به ملاحظاتی دیگر، مواضع ما برای ادامه و جهت دادن به انقلاب است نه چنان که برخی تصور کرده­اند، متوقف کردن آن.»

دکتریاسر برهامی در بیانیه خود آورده است: «گویا جناب شیخ محمد اسماعیل درباره کاری انجام شده حرف می­زند و از هیچ­کس نخواسته است در تظاهرات شرکت کند. وی به تمجید و تجلیل از توان و انرژی و صفات نیک و مواضع شور­انگیز جوانان طی حوادث انقلاب پرداخته است.»

وی می­افزاید: «کسانی که در تظاهرات شرکت نکرده­اند نقشی مهم در تأمین امنیت و کنترل خیابان­ها ایفا کرده­اند. این کار از طریق کمیته­های مردمی و نیز ابراز همبستگی اجتماعی با فقرایی که از این اوضاع به شدت لطمه خورده­اند و مقابله با مجرمانی که باعث ترس  و وحشت مردم شده و اموال و دارایی­هایشان  را چپاول کرده­اند و مبلغانی که باعث جری­تر شدن قدرت خشونت باطل شده­اند، انجام شده است.» وی هم­چنین خاطرنشان کرده: «ما به انقلابیون اینترنتی برای تظاهرات [از طرف همه مردم] چک سفید امضا یا همان اختیار تام نداده­ایم. آنها نمی­توانند و حق ندارند به تنهایی سرنوشت یک ملت را رقم بزنند بلکه خود بخشی از این ملت هستند.»

برهامی در سخنان خود درباره المقدم به تنگنای موجود اشاره کرده و گفته است که از یک سو، قانون اساسی برای همه مردم مشخص و تشریح شده است و از سوی دیگر، تنها جایگزین، تجدید­نظر جامع و فراگیر در قانون اساسی است که به مغرضین فرصت تعرض به هویت اسلامی کشور را می­دهد.[1]

4.گروه ساکت: بر خلاف این نوع موضع­گیری­های علنی، برخی دیگر ترجیح داده­اند سکوت پیشه کنند و هیچ موضعی علنی مثبت یا منفی اتخاذ نکنند. از جمله این افراد شیخ ابواسحاق الحوینی، یکی از بارزترین مبلغان سلفیه، است.

سلفی­ها پس از انقلاب

سلفی­ها نقشی چشم­گیری در پیروزی انقلاب یا مشارکت فعالی در آن نداشتند بلکه اغلب جریان­های سلفی مواضعی کاملاً خنثی اتخاذ کرده بودند. اما پس از سرنگونی نظام، ناگهان از حالت خمودگی و جمود خارج شدند و دست به فعالیت­ها و تحرکاتی گسترده زدند و سعی کردند از هر موقعیت ریز و درشتی پس از فروپاشی دستگاه اطلاعاتی دولت بهره­برداری کنند.

سلفی­ها سعی کردند از این موضوع رد و وارد تعامل با تغییرات جدید شوند. لذا شاهد طرحی متفاوت از ماهیت دیدگاه سیاسی آنها نسبت به مرحله جدید هستیم. بدین ترتیب، جماعت انصار السنه با هماهنگی گروهی از مهم­ترین مبلغان جریان سلفی به سرعت شروع به تأسیس مجموعه­ای موسوم به مجلس شورای علما به ریاست دکتر عبدالله شاکر الجنیدی، رئیس جماعت انصار السنه و المحمدیه، کردند. سایر اعضای این مجلس عبارت بودند از: شیخ محمد بن حسین یعقوب، شیخ محمد حسان، شیخ دکتر جمال المراکبی، شیخ مصطفی العدوی، شیخ ابوبکر الحنبلی، شیخ وحید بن عبدالسلام بالی و شیخ جمال عبدالرحمن.

مجلس شورای علما اولین بیانیه خود را به ایجاد نقشه راهی برای سلفی­ها در مرحله آینده اختصاص داد و در آن به بیان واضح و مختصر اهداف خود پرداخت. در اینجا به طور خلاصه به مهم­ترین مطالب مطرح­شده در این بیانیه اشاره می­کنیم:

1.تأکید بر این مطلب که راه صحیح اجرای شریعت اسلامی تربیت مسلمانان براساس عقاید اسلامی و احکام و آداب آن از طریق ابزارهای مشروع موجود است.

2. دعوت از مسلمانان برای موافقت بی­درنگ با اصلاحات قانون اساسی در روز شنبه 14ربیع­الثانی 1432هـ برابر 19 مارس 2011م، زیرا فواید آن بیشتر از زیان آن است.

3.هیچ مانع شرعی در مقابل مشارکت سیاسی و حضور در مجلس نمایندگان و مجلس شورا و شوراهای محلی وجود ندارد، زیرا این مشارکت می­تواند به توانمندسازی دعوت سلفی و ترویج و نشر آن میان قشرهای مختلف جامعه کمک کند.

4.در این بیانیه از علما و مبلغان خواسته شده است که خود را کاندید نکنند، چون ممکن است از دعوت به خدا بازبمانند، بلکه می توانند کسانی را که به مسائل اسلامی و منافع ملت پای­بند هستند، معرفی کنند.

5.این بیانیه از مسلمانان خواسته است در انتخابات ریاست جمهوری به کسی که می­دانند بیش از سایرین مسائل شریعت اسلامی و منافع امت اسلامی را می­شناسد و قبول دارد، رأی بدهند.

6. هشدار نسبت به تغییر یا تبدیل ماده دوم قانون اساسی در تدوین قانون اساسی آینده. «دعوت سلفیه در اسکندریه» نیز که هیچ­یک از شخصیت­هایش در این مجلس حضور نداشتند با صدور بیانه مختصری اعلام کرد که پس از  مشورت و گفت­وگو و رایزنی در پرتو تغییرات جدید تصمیم گرفته است در فرایند سیاسی [کشور] حضور و مشارکت مثبت داشته باشد و قصد دارد گزینه­ای مناسب برای نحوه اعمال این مشارکت تعیین کند. آنها سپس حزب سیاسی جدیدی با مرجعیت اسلامی به نام حزب النور تأسیس کردند. رهبری این حزب مستقل از رهبری دینی بود؛ هم­چنین بعد­ها برخی جمعیت­­های خیریه را تأسیس کردند.

گروهی دیگر از سلفی­ها حزب سیاسی دیگری به نام الفضیله تأسیس کردند. رئیس این حزب دکتر عادل عبدالمقصود عفیفی بود. آنها هدف خود را از تأسیس این حزب تحقق عدالت و مساوات بین انسان­ها و بازگرداندن جایگاه پیشگامی مصر در عرصه­های مختلف مطابق اصول شریعت اسلامی اعلام کردند.

تبرئه سلفی­ها از اتهامات

رسانه­های مصری حملات سختی علیه جریان سلفی ترتیب دادند و مسائل و اتهامات تحریک­انگیزی مطرح کرند که باعث ترویج ترس و وحشت از این جریان می­شد؛ از جمله تخریب قبرستان­ها و آرامگاه­هایی که برای صوفی­ها در برخی استان­ها مقدس بودند، بریدن گوش قبطی­ها و بسیاری حوادث دیگر. رسانه­ها می کوشند با این­گونه تبلیغات به تخریب وجهه سلفی­ها بپردازند و باعث ایجاد تنفر از آنها شوند. اما رهبران جریان سلفی ضمن تکذیب این ادعاها و رد هرگونه ارتباط با این حوادث، به صراحت آن را محکوم کردند. با این حال، این نوع تبلیغات و شایعه­پراکنی­ها ادامه یافت. البته برخی این تحرکات را توطئه­ای صرف برای ایجاد فتنه از سوی عناصر برجای مانده از دستگاه امنیتی رژیم سابق و حزب ملی منحل شده دانستند. احکام دستگاه قضایی نیز این مسأله را تأیید کرد.

حادثه بریدن گوش یک قبطی اتفاقی شخصی و فردی بود که کسان دیگری غیر از سلفی­ها در آن شرکت داشتند، اما رسانه­ها هم­چنان به این شایعه­پراکنی­ها و اتهامات ادامه و به آن شاخ و برگ می­دادند. در مورد تخریب آرامگاه­ها در برخی مساجد نیز دادستانی فاش کرد که عملیاتی صرفاً خرابکارانه از سوی عده­ای چماقدار و اراذل و اوباش بوده است که هیچ ارتباط و وابستگی به جریان­های دینی یا سیاسی یا سلفی­ها نداشتند و هیچ­یک از آنها دستگیر نشدند.

دادستانی کل از ضریح برخی مساجد تخریب­شده در منطقه قلیوب بازدید کرد. این مساجد عبارت­اند از: سیدی عبدالرحمن، سیدی یوسف، سیدی عبدالله شحاته، سیدی عبدالمتعال، سیدی الرداد و چهار ضریح دیگر.

چنان که در نشریه الیوم السابع آمده است، شریف عبدالله، قائم مقام دادستانی، پس از بررسی صریح، متوجه وجود شکستگی­هایی در ضریح های ساخته شده از چوب و برخی ستون­های اطراف آن شد، اما هیچ­گونه آثاری از نبش قبر یا جنازه در آنها دیده نشد زیرا این ضریح­ها صرفاً سمبل آرامگاه بودند.

یک منبع قضایی در قلیوب گفت شکایت­هایی مربوط به تخریب ضریح­ها ضد اشخاص ناشناس دریافت کرده است، زیرا تاکنون هیچ متهمی در خصوص این مسأله شناسایی نشده است و در اغلب شکایاتی که اهالی کرده­اند هیچ کس متهم شناخته نشده است، بلکه آنها گفته­اند که شنیده­ایم سلفی­ها در تخریب این ضریح­ها دست داشته­اند.

ناظران معتقدند این اتفاق خطرناک و حساس پرده از توطئه­ای واقعی علیه جریان سلفی برداشته است؛ به ویژه که طی مرحله اخیر ثابت شده است سلفی­ها چقدر میان مردم دارای محبوبیت و مقبولیت­اند. این حقیقت را می­توان در حضور چشم­گیر رهبران سلفی و استقبال گسترده از کنفرانس­هایی که آنها برگزار می­کنند، دید.

طبق گزارش­های رسانه­ای، تعدادی از روزنامه­­نگاران در روزنامه­های قومی و خصوصی گفته­اند دستورالعمل­هایی از رؤسای خود دریافت کرده­اند که بر لزوم جعل داستان­هایی ضد علما و مبلغان سلفی و اخوان با توصیف آنها به افراط­گر ایی و اجرای حدود و بزرگ جلوه دادن اشتباه­های آنها به منظور ترتیب دادن حمله رسانه­ای و مطبوعاتی بزرگ برای تخریب وجهه آنها تأکید شده بود.

یکی از روزنامه­نگارانی که در هفته­نامه­ای مشهور و دارای پایگاه اینترنتی کار می­کند گفته است که دستورهای مستقیمی از سردبیر برای جعل اخبار علیه جماعت­های سلفی و اخوان دریافت کرده­است. وی فاش کرد که سردبیر این هفته­نامه علاقه بسیاری به ترویج این قبیل اخبار دارد و با تعدادی از نویسندگان و روزنامه­نگاران برای ترتیب دادن برنامه کاری به منظور حمله به اسلام­گرایان با جعل برخی داستان­ها و اخبار و مقالات نادرست برای ایجاد ترس و وحشت از این جماعت­ها میان مردم، دیدار کرده است.[2]

سلفی­ها فتنه فرقه­ای و تهدیدهای زغبی

در شرایطی که سلفی­ها سرگرم خاموش کردن آتش فتنه فرقه­ای و کنترل حوادث مربوط به کلیسای اطفیح به رهبری شیخ محمد حسان و جمع زیادی از سران سلفیه بودند، یکی از مبلغان برجسته به نام شیخ محمد عبدالملک الزغبی که تظاهراتی برای آزادی کامیلیا شحاته، همسر یک کشیش، ترتیب داده بود، سخنان تحریک­آمیز و ماجراجویانه­ای به زبان آورد. گفته می­شود کلیسا خانم کامیلیا شحاته را پس از اینکه مسلمان شد و اسلامش را اعلام کرد، ربود و زندانی کرد. زغبی در نواری ویدئویی که در یوتیوب منتشر شد، تهدید کرد در صورت حل نشدن مسأله کامیلیا شحاته، همسر کشیش دیر مواس، سلفی­ها را وادار به حمله به کلیساها خواهد کرد. وی کلیسا را به ربودن خانم شحاته برای جلوگیری از اعلام اسلامش متهم کرد.

زغبی که میان جمعی از جوانان سلفی سخنرانی می­کرد، تأکید کرد یک هیأت از سلفی­ها با اعضای شورای عالی نیروهای مسلح دیدار کردند و تمام اسنادی را که از محکومیت­ کلیسا و جرایم نظام فاسد و بازداشت خواهران ما در کلیساها حکایت داشت، تحویل آنها دادند. وی خاطرنشان کرد که شورای عالی نیروهای مسلح قول رسیدگی فوری و اقدام سریع داده است.

زغبی گفت: «به خدا سوگند، به خدا سوگند، به خدا سوگند اگر این ماجرا ظرف چند روز آینده حل نشود، در تمام شبکه­های ماهواره­ای و مساجد اعلام خواهم کرد که به پشتوانه جوانان مصری به شما حمله خواهم کرد.» وی در ادامه گفت: «ما به این تحرکات در این مکان بسنده نخواهیم کرد، بلکه به خدا سوگند می­خورم اگر این ماجرا حل نشود، به اذن خدا به کلیساها حمله می­کنیم.»[3]

چند روز پس از این تهدید و به دنبال اطلاعاتی غلط مبنی بر اقدام کلیسا به بازداشت دختری به نام عبیر که تازه مسلمان شده بود، حادثه امبابه به وقوع پیوست و ده­ها نفر کشته و مجروح شدند. این وضعیت جریان سلفی را دوباره به دردسر انداخت و آنها را در وضعیتی دشوار قرار داد.

سلفی­ها و الازهر

دکتر احمد الطیب، شیخ الازهر، سلفی­ها را به شدت مورد حمله قرار داد و در گفت­وگویی تلویزیونی با برنامه «واحد من الناس»[4] که از شبکه ماهواره­ای «دریم2» پخش می­شد، سلفی­های جدید را به عنوان «غالیان حنبلی» توصیف کرد و گفت که توده مسلمانان هیچ­گاه چنین مذهبی نداشته­اند.

وی گفت سلف یا سلفیه یک مذهب یا مکتب نیست؛ چنان که کلمه سلف قرآن فقط در یک جا ذکر شده که آن هم در موضع مذمت بوده است.

البته شیخ الازهر در چارچوب طرحی که برای گفت­وگو با جنبش­های اسلام­گرا ارائه کرده بود مجموعه رهبران جریان سلفی را برای اولین بار به دانشگاه الازهر دعوت کرد. هیأت اعزامی سلفی­ها شامل شیخ محمد حسان، ابواسحاق حوینی، محمد حسین یعقوب، عبدالمنعم الشحات، سخنگوی رسمی دعوت سلفیه، و محمود عبدالمقصود بود. رهبران سلفی نیز از این دیدار استقبال و خاطرنشان کردند که این گفت­وگو به تقریب مفاهیم بین دو طرف و ایجاد هماهنگی بین مواضع سلفی­ها ودانشگاه الازهر که پرچم­دار کار و دانش دینی در جهان و مرجع غیرقابل اختلاف است، کمک شایانی می­کند و به منزله بیعت رهبران سلفی با امام بزرگ الازهر است. این چنین دروغین بودن اختلافات و شایعاتی از این دست بین سلفی­ها و الازهر برملا شد. با این حال، شیخ محمد الزغبی وسایر سلفی­ها ضد شیخ الازهر دست به تظاهرات زدند و خواستار کناره­گیری او شدند.

دکتر علی جمعه، مفتی مصر نیز به دلیل مواضعش نسبت به نقاب از حمله سلفی­ها و تظاهرات خشمگینانه­نشان در امان نماند. وی کتابی را اوایل ژوئن 2011 با عنوان المتشددون[5] منتشر و در آن به تفکر سلفیه در مصر به شدت حمله کرد.

برخی مواضع شخصی رهبران سلفی در مصر جنجال شدیدی به پا کرد و خوراک خوبی برای رسانه­ها چه آنهایی که در کمین بودند چه رسانه­های دیگر فراهم آورد. شاید بارزترین این مواضع موسوم به «جنگ صندوق­ها» باشد. شیخ محمد حسین یعقوب، یکی از مشهورترین مبلغان سلفیه، اصلاحات قانون اساسی را «جنگ صندوق­ها» توصیف و خاطرنشان کرد نتیجه همه­پرسی که 2/77 درصد آری بود، نشان می­دهد «دین در تمام مسائل دخالت دارد».

یعقوب در سخنرانی در مسجد الهدی در امبابه که بخش­هایی از فیلم آن در سایت رسمی او و یوتیوپ آمده است، پس از این همه­پرسی گفت: «آنهایی که خواستار رأی منفی به این اصلاحات بودند ما را نگران کرده بودند... دین در تمام مسائل حضور دارد... معتقدیم که اگر دین در تمام مسائل انسانی و در تمام نیازهای او دخالت نداشت، شما سراغ صندوق آرا نمی رفتید...ما همه­پرسی برگزار کردیم و مردم به دین «آری» گفتند.»

یعقوب سخنرانی خود را این­گونه آغاز کرد: «خبرهای خوش «آری» به گوشم رسیده است.» سپس گفت«الله اکبر» و در ادامه افزود: «این جنگ نامش جنگ صندوق­هاست... سلفی­ها به اهل بدعت می­گویند بین ما و شما صندوق آرا حکم می­کند... صندوق­ها به به دین گفتند آری، سپس ما هم تکبیر عید را سر می­دهیم.» سپس این تکبیر را سر داد:«الله اکبر الله اکبر لا اله الاالله...الله اکبر الله اکبر ولله­الحمد.» مردم هم پس از او همین شعار را سر دادند.

وی سپس به کسانی که می­گفتند این کشور پس از این همه­پرسی دیگر کشور ما نیست، گفت: «شما می­توانید پاسپورت­های خود را بردارید و به امریکا وکانادا بروید. شما به دموکراسی خودتان آری بگویید... ملت به دین آری گفتند. ما دین را می­خواهیم.»

یعقوب درباره کسانی که رأی منفی در همه­پرسی داده­اند، گفت: «ما از آنها نمی­ترسیم. آنها در واقع هم­ قیمت خود را شناخته­اند و هم قیمت دین را.» اما یعقوب پس از مجادله­ای شدید و واکنش­های منفی نسبت به اظهارات متهورانه­اش گفت که شوخی کرده­ است.

اما موضع دوم حاصل یکی از سخنرانی­های قدیمی شیخ ابواسحاق الحوینی، یکی از رهبران سلفیه، درسایت فیس­بوک درباره حل بحران اقتصادی در مصر از طریق برده­داری و کنیزداری و بازگشت به جهاد بود که طوفانی از انتقادات تند و تیز را به دنبال داشت. وی متهم شد که می­خواهد باردیگر جامعه را به عصر برده و کنیز برگرداند.

در شرایطی که الحوینی خود مسئولیت این سخنرانی را پذیرفته بود، یک منبع سلفی گفت که طرح این سخنرانی در حال حاضر در چارچوب حمله تخریبی است که علیه جنبش سلفیه صورت می­گیرد. الحوینی در سخنرانی جنجالی خود درباره جهاد به عنوان راه خروجی از بحران اقتصادی در مصر گفته بود: «آیا علت این فقر ترک جهاد نیست؟ اگر ما سالی یک یا دو یا سه بار جنگ راه بیاندازیم، می­توانیم مردم بسیاری را اسیر کنیم.» وی گفت که جهاد و عواقب آن هم­چون کسب غنایم و اسیر راه­حلی برای خروج از بحران است.

وی افزود: «هر مبارزی که از جنگ برمی­گردد،می­تواند با خود تعداد زیادی اسیر و زن و بچه بیاورد و هر یک از ششصد درهم قیمت گذاری کند.» وی این­چنین مزایای اقتصادی جهاد را برشمرد.

طبق گزارشی که در سایت mbc.netآمده است، شیخ جنگ و غنایم مالی و انسانی را بر تجارت و صنعت وقرار داد ترجیح می­دهد و می­گوید: «اگر تمام عمرتان کار کنید،نمی­تواند چنین سرمایه­داری کسب کنید.»

وی خاطرنشان کرده است هرکس با این طرح مخالفت کند، مستحق جنگ است و سرنوشت اسرای پس از این حملات را پیدا می­کند: «هرکس با این دعوت مخالف کند، با او می­جنگیم و او را اسیر و اموال و زنان آنها را تصاحب می­کنیم. این خود مبلغ هنگفتی پول است.»

حوینی با اظهار شگفتی از اتهاماتی که اسلام را به مباح دانستن برده­داری متهم می­کند، خاطرنشان می­کند که اسلام تشویق به آزاد کردن اسرا و بردگان می­کند و آزادی بردگان هم مستلزم کفاره است. وی هم­چنین تأکید می­کند: «کشوری مثل امریکا، کشورهای دیگر را یکجا اسیر و اشغال می­کند.» وی هم­زمان از رقبای خود خواست از راهکارهای او کپی­برداری نکنند.

موضع گیری در قبال دموکراسی

در ایدئولوژی سلفی به طور کلی، دموکراسی کفر نسبت به خداوند متعال است، زیرا به منزله ایجاد شریک در قانون­گذاری برای خداست. آنها بهانه می­کنند که وقتی می­خواهیم قانونی را وضع و اجرا کنیم، برای این­کار در نظام­های دموکراتیک باید طرح مد نظر در پارلمان به تصویب برسد، زیرا دموکراسی حکومت اکثریت است و نمایندگان ملت در پارلمان حضور دارند. همین یک مطلب وجه اختلاف  اساسی آنها با جماعت اخوان­المسلمین شد، زیرا تعدادی از رهبران اخوان­المسلمین اعلام کردند که دموکراسی را به همین شکل می­پذیرند و بر این عقیده­اند که ملت مصر، مسلمان­اند و جز به اجرای شریعت به چیز دیگری فکر نمی­کنند. اما سلفی­ها این مسأله را به هیچ وجه قبول ندارند.

وقتی دموکراسی به این شکل کفر محسوب می­شود، مستلزمات آن شامل انتخابات پارلمانی و غیره حرام به حساب می­آیند ومشارکت در آنها جایز نیست. اما هرکس که آن را مجاز می­داند به این دلیل است که اعتقاد دارد که منافع آن بیشتر از مفاسدش است. لذا برخی بر این باورند که علت خودداری سلفی­ها از مشارکت در حکومت در گذشته، تقلب در انتخابات و فشارهای امنیتی بوده است. اما به اعتقاد من، بزرگ­ترین انگیزه کسانی که معتقد به مشارکت­اند، تلاش برای ایجاد اکثریت در پارلمان و تشکیل گروه­های فشار با سایر جریان­های اسلام­گرا مثل اخوان، جماعت اسلامی، جهاد و حزب الوسط برای مقابله با طرح سکولاریسم و قوانین خلاف شریعت است. این امر ممکن است کار را به وجوب مشارکت در انتخابات بکشاند، زیرا آنها اکنون گمان می­کنند چنانچه میدان را رها کنند، دیگران کشور را به سمت سکولاریسم و ترک شریعت اسلامی می­کشانند.

سلفیه مصر مثل سایر جریان­های سلفیه در جهان طیف­هایی مختلف دارد. چنان که بیان شد، چندین موضع متضاد و متفاوت در قبال انقلاب و حکم شرکت در تظاهرات و تطبیق آن از نظر فقهی وجود داشت و بحث فقهی در این خصوص بر سر این مسأله بود که آیا شورش علیه حاکم حرام است یا حلال؟ همین اختلافات در مسائل و مشکلات متعدد تکرار خواهد شد و طیف­های مختلف سلفیه بین خود، گرچه در مسائل بسیار اتفاق نظر دارند، بر سر این مسأله به توافق نخواهند رسید.

بنابراین می­توان مواضع جریان سلفی را در قبال دموکراسی در شرایط فعلی این­گونه خلاصه کرد:

1.گروهی موافق بودند، لذا سعی کردند وارد فرایند سیاسی شوند و منافع آن را بر مفاسدش ترجیح دهند. دعوت سلفیه در اسکندریه و شاخه­های آن در استان­ها در این دسته جای می­گیرند. آنها حزب نور را با مرجعیت دینی تأسیس کردند. گروه دیگر جریان سلفی حرکتی در قاهره و شخصیت­های آن هم­چون محمد عبدالمقصود، نشأت احمد و فوزی سعید هستند. این گروه از تأسیس حزب سلفی دیگر مرسوم به الفضیله حمایت می کنند. این حزب رهبر ندارد، بلکه فقط مرجعیت و وابستگی دارد.

2.گروه دیگر می­کوشد جانب میانه­روی را حفظ کند، لذا نه رد می­کند و نه خود مشارکت می­کند و ممکن است برخی را طبق برداشتی که خود از مسائل دارند، تشویق به مشارکت کند. جماعت انصار السنه المحمدیه و شیخ محمد حسان جزء این گروه هستند. آنها مجلس شورای علما را به همین انگیزه تأسیس کردند.

3.گروه ساکت از جلمه شیخ ابواسحاق الحوینی؛

4.گروه مخالفان شامل جریان المدخلیه و نیز طیفی وسیع از جریان سلفی سنتی که تاکنون مواضعی صریح و علنی اعلام نکرده­اند.[6]

مترسک وهابیت وخط­مشی وارداتی

مخالفان وکسانی که از فکر سلفی در مصر می­ترسند پیوسته دم از «خط­مشی وارداتی» و «وهابیت عربستانی» می­زنند. آنها به دنبال براندازی سلفیه یا به قبول  خودشان وهابیت­اند، چون معتقدند این خطِ وارداتی و ساختگی هیچ ارتباطی با اسلام واقعی ندارد و توسط چند نفر که به عربستان رفته و شیفته پول نفت شده بودند، به مصر آورده شده است.

شاید این زمینه تاریخی در این مسأله دخالت مستقیم داشته باشد، زیرا مصر در زمان حکومت محمدعلی پاشای عثمانی در براندازی اولین نظام عربستان که بر پایه ائتلاف با دعوت شیخ محمد بن عبدالوهاب شکل گرفته بود، سهم داشت و ابراهیم پاشا، فرزند محمدعلی پاشا، به مرکز جزیرةالعرب حمله کرد و توانست به درعیه، پایتخت حکومت، برسد و نظام آل­سعود را سرنگون کند.

این حمله زمانی شروع شد که محمدعلی پاشا فرزند خود، ابراهیم پاشا را به عنوان فرمانده سپاه مصر به جنگ آل­سعود فرستاد. در این جنگ که از 1816 تا 1819م به طول انجامید، زد و خوردهایی شدید در نجد به ویژه در الرس، شقراء، ضرماء و الدرعیه به وقوع پیوست و به اشغال الدرعیه، پایتخت آل­سعود، انجامید وابراهیم پاشا نیز به عنوان پاداش، والی مکه شد.

هم­چنین رشد جریان سلفی و کم­رنگ شدن نقش الازهر عامل اصلی در حمله به سلفی­ها و مبارزه با آنها بود؛ به ویژه که بسیاری از علمای الازهر احساس کردند در مقایسه با رقبای سلفی خود که وابستگی به آن نهاد دینی اصیل و کهن نداشتند، ضعیف­تر شده­اند. مسأله دیگری که طرح وارداتی بودن خط­مشی سلفی را تقویت کرد، علاقه مشایخ سلفی به پوشیدن لباس عوام عربستان شامل چفیه عربستانی بود که این تصور را به وجود آورد که این خط­مشی و این تفکر هم مثل لباس صاحبانش از عربستان وارد شده است.

اما در حقیقت سلفیه ریشه­های کهنی در تاریخ معاصر دارد. از پرچم­داران این تفکر می­توان به شیخ محمد رشید رضا (1935-1865م) اشاره کرد. وی از پیشگامان اصلاح­طلبانی بود که اوایل قرن چهاردهم هجری می­زیستند. صاحب چاپخانه سلفیه، محب­الدین خطیب دمشقی­الاصل (1886تا1969م)، و محدث شیخ احمد شاکر (1892تا1958) از پیشگامان دیگر تفکر سلفیه بودند.

در آن زمان هیچ­گونه تماس مستقیمی بین مکتب سلفی مصر و سلفی عربستان وجود نداشت. در سال 1926 که شیخ محمد حامدالفقی جماعت انصار السنة المحمدیه را پایه­گذاری کرد، هنوز به نجد نرفته بود یا با پیروان ابن عبدالوهاب ملاقات نکرده بود یا حتی دعوت و آثار سلفیه عربستان به مصر نرسیده بود. دولت جدید عربستان زمانی تأسیس شد که نفت هنوز کشف نشده بود تا قرار­داد کاری بین آنها بسته شود یا سعودی­ها اقدام به سرمایه­گذاری در این زمینه نکرده بودند.

لذا دفاع شیخ رشید رضا از تفکر شیخ محمد بن عبدالوهاب در جزیرةالعرب، آن هم در شرایطی که مصری­ها هنوز مبارزات ابراهیم پاشا بن محمد علی را برای نابودی وهابی­گری به یاد دارند، ناشی از توافق فکری و اصلی واحدی بود که هر دو به آن وابسته بودند. همین امر باعث شده بود برخی تصور کنند شیخ ابن عبدالوهاب چیز جدیدی در تفکر سلفی ابداع نکرده بلکه فقط به ترویج عیقده اسلامی صحیح و خالی از بدعت و شائبه پرداخته است.

علی عبدالعال، روزنامه­نگار و متخصص در امور سلفیه، می­گوید: «رشید رضا مقالات متعددی در روزنامه الاهرامومجله المنار منتشر کرده بود. وی این مقالات را در کتابی با عنوان الوهابیون والحجاز گردآوری و درمقدمه کتاب، محمد بن عبدالوهاب وشاگردانش را این گونه معرفی کرد: «آنها از اهل تسنن و پای­بند مکتب سلف در عقاید، و مذهب اما احمد بن حنبل در فروع بودند. آنها بیشتر از سایر گروه­های مسلمان این دوره در مسیر تبعیت [از حقیقت] قرار داشتند و بیشتر از دیگران از بدعت و گناه دور بودند.» سپس درباره مخالفان آنها نوشت: «آنها فقط می­خواستند چنین صفتی را از مردم نجد بگیرند، لذا اسم حنبل­ها را از آنها گرفتند و نام وهابیت بر آنها گذاشتند تا فقط وانمود کنند [مذهب] توده اهل نجد هیچ ریشه و اصالتی در کتاب و سنت و درمذهب امام احمد بن حنبل ندارد....»[7]

وهابیت یا البانیت

حقیقت دیگری که نمی توان از آن غافل شد این است که سلفیه­ی موجود در مصر در مجموع تحت تأثیر محدث امروزی، شیخ محمد ناصر­الدین الالبانی است و لذا «البانی» خوانده می­شود. این حقیقت در انقلاب 25 ژانویه نیز دیده می­شد. روابط با ولی امر در تفکر وهابی با سایر جریان­های سلفی فرق می­کند. در جریان­های سلفی، اصل بر وجوب اطاعت و حرام بودن شورش علیه حاکم به هر شکل و صورتی است، اما در وهابیت حتی انتقادات علنی علیه سیاست­های هیأت حاکمه اجتناب می­شود. این مسأله به ماهیت ائتلاف سیاسی حکومت عربستان با شیخ محمد بن عبدالوهاب برمی­گردد. اجازه اعتراض به ولی امر در ملأعام اصلاً وجود ندارد و نهاد رسمی دینی همیشه در حال توافق و همراهی با دولت است و براساس منافع و مفاسد همیشه از دولت حمایت  می­کند. حکومت پیوسته در حال اجرای شریعت اسلامی و حاکم صاحب بیعت شرعی است. علاوه براین، خبری از نظام چند حزبی و پلورالیسم سیاسی یا تظاهرات در این کشور نیست. نهاد دینی این مسأله را حق اصیل و مشروع حکام می­داند و مخالفت با حاکم و شورش علیه وی حرام است. تنها راه صحیح، نصیحت مخفیانه وسری است. به همین دلیل، طی سالیان دراز هیچ نوع مخالفت علنی با حکومت به ثبت نرسیده است مگر انتقاد شیخ سعد الشثری، عضو هیأت علمای بزرگ، با اختلاط پسر و دختر در دانشگاه «کاوست». وی در شبکه­ای ماهواره­ای در برنامه­ای مستقیم با این امر مخالفت کرد و چند روز بعد برکنار شد.

در ابتدای انقلاب مصر و اندکی قبل از آن شاهد تلاش برخی مبلغان سلفی برای اجرای این روش در مصر بودیم. مسأله مربوط به زمانی است که محمد البرادعی، مخالف دولت وقت، درصدد ایجاد تغییرات سیاسی در مصر و مقابله با طرح موروثی­سازی ریاست­جمهوری برآمد. در این بین شیخ محمود لطفی عامر، رئیس سابق جماعت انصار السنة منهور، البرادعی را به دلیل دعوت به شورش مدنی، به عنوان شورشی علیه ولی امری که اطاعت از او واجب است، مهدورالدم اعلام کرد. پس از آن فتوای مشابهی علیه یوسف قرضاوی، رئیس اتحادیه علمای مسلمان، صادر شد. آنها قبل از صدور این دو فتوا، فتوایی مبنی بر مجاز بودن انتقال موروثی قدرت به فرزند رئیس­جمهور صادر کرده بودند.

به همین ترتیب، فتواهای جنجالی دیگری از سوی شیخ اسامة القوصی صادر شد. وی در تمام طول انقلاب در جلسات درس و بحث خود از بالای منبر به نفع مبارک تبلیغات می­کرد. حتی پس از پیروزی انقلاب و سقوط مبارک و افشای ماهیت فاسد رژیم سابق برای همه مردم، شیخ محمود عامل هم­چنان مخالفت خود را با انقلاب و انقلابیون اعلام و بر مواضع خود پافشاری می­کرد.

اما در حال حاضر سلفیه البانی در مصر رایج است. این نوع سلفیه دارای ابعادی سیاسی است که به گفته یوسف الدینی، محقق عربستانی، نوع اصیل وریشه­داری است. وی می­گوید: «سلفیه البانی دارای ابعاد سیاسی است و به نوعی با سلفیه معاصر پیوند دارد. حتی اگر خود بگوید کاری با فعالیت سیاسی ندارد، عملکرد آن گویای دیدگاه سیاسی آن است. اندکی تأمل در مواضع و فتواهای البانی در حوادث سیاسی اخیر حکایت از غلبه و شیوع دیدگاه سیاسی بر این شاخه از سلفیه دارد.»

وی در جای دیگر می­گوید: «البته طبق دیدگاه البانی، تغییر از [رأس] هرم سیاسی شروع نمی­شود، بلکه به طور تدریجی با تغییر در پایگاه مردمی و دیدگاه­ها و میزان پای­بندیشان به اسلام سلفی انجام می­گیرد.» وی می­افزاید: «البانی معتقد است آنچه در تغییر اوضاع مسلمانان اولویت دارد اجرای شعار خودسازی و تربیت است.» وی در ادامه می­گوید: «البانی تأکید می­کند که دعوتش جنبه سیاسی ندارد وعبارت مورد علاقه­اش این است که امروز ترک سیاست، خود سیاست است.» البته ترک شعارهای سیاسی به عنوان موضعی انتقادی از سوی جماعت­های اسلام سیاسی که البانی به خوبی آنها را می­شناسد، از جمله جماعت اخوان­المسلمین، به خودی­ خود موضعی کاملاً سیاسی است؛ زیرا می­کوشد تغییر را از زیرساخت­ها شروع کند و این زیرساخت عبارت است از قاعده­ای که افکار عمومی را تشکیل می­دهد. البانی در چارچوب­های دیگر خاطرنشان می­کند که سیاست بخشی مهم از اسلام است، اما پرداختن به سیاست قبل از خودسازی وتربیت، نتایج فاجعه­باری دارد. وی توجه خاصی به مسأله تعادل بین قدرت و ضعف دارد.

با نگاهی به اوضاع سلفیه در مصر در دوره سابق در می­یابیم که گرایش سلفیه البانی بر مصر حاکم بوده و مشخصه اصلی این گرایش ترویج تفکر و عقیده اسلامی و ترک بدعت و خرافات است. جماعت انصار السنة المحمدیة و جمعیت شرعی همکاری عمل­کنندگان به کتاب و سنت[8] هم نمایندگان این گرایش بودند. با این حال، مشایخ دعوت سلفی که مقرشان در اسکندریه بود، فعالیت و تعامل خود را با اوضاع سیاسی کشور در قالب نقد و تحلیل و بررسی نشان می­دادند. این حقیقت را می­توان در آثار مکتوب شیخ عبدالمنعم شحات، سخنگوی رسمی فعلی، و سخنرانی­های شیخ یاسر برهامی و انبوه فتواهای او و نیز شیخ محمد اسماعیل مقدم دید.

اما در حال حاضر فقدان شرایط مناسب موجب شده است که استفاده از حق دخالت در مسائل سیاسی و حضور در عرصه سیاسی از دستور کار و اولویت­ها خارج شود. البته این مسأله بر خلاف تصور عده­ای، به معنای تحریم دائم و قاطع مشارکت نیست؛ چنان که با مخالفت برخی جریان­ها و رهبران تظاهرات منافات ندارد، زیرا ناشی از ترس آنها از  بروز مفاسد بیشتر از این چیزی که در حال حاضر در لیبی وجود دارد.

خلاصه اینکه مرتبط دانستن سلفیه مصر با وهابیت اشتباهی فاحش است و حمله به سلفی­ها از سوی سیاست­مداران فرصت­طلب حاکی از بی­اطلاعی و عدم شناخت آنها از این جریان است.[9]

پاورقی

[1] .مرکز الدین و السیاسسة للدراسات، «الاسلامیون والثورة المصریة ... بین التأیید و التحریم والصحت»:

http://www.rpcst.com/news.php?action=show&id=2001

 [2] .موقع مرکز الدین و السیاسة للدراسات، «النیابة المصریه تبرئ السلفین من هدم الأضرحة»:

http://www.rpcst.com/news.php?action=show&id=2427

 [3] .http://www. rpcst.com/news.php?action=show&fid=2574

 [4] .یکی از مردم

 [5] .افراطیون

 [6] .این بخش برگرفته است از: «السلفیة المصریة... بین الوهابیة والالبانیة»[موقع مرکز الدین والسیاسة للداراسات]: http://www.rpcst.com/news.php?action=show&id=2942

 [7] .همان

 [8] .الجمعیة الشرعیة لتعاون العاملین بالکتاب و السنة

 [9] .مرکز الدین والسیاسة للدراسات،«السلفیون و الدیمقراطیة... نظام کفری یجوز الستخدامه»:

http://www.rpcst.com/news.php?action=show&fid=3075

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

آشنایی با مکتب سلفیه

آل سعود و عربستان سعودی

آموزه‌ها و آینده داعش

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

آينده داعش در عراق

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

آینده جنبش های اسلامی

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

ابن تیمیه و اهل بیت

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

ابن تیمیه که بود و چه کرد

ابوبكر بغدادی

ابومصعب زرقاوي و داعش

اجتهاد از نگاه وهابیون

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

احزاب سلفی در مصر

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

اسامه بن‌ لادن

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

استراتژی داعش در عراق و شام

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

افترائات وهابیت علیه شیعه

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

افغانستان در دوران پساطالبان

افغانستان و گروه طالبان

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

التکفیر و الهجره

القاعده

القاعده در اوگاندا

القاعده در تانزانیا

القاعده و تروریسم مذهبی

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

الگوی سازمانی القاعده و داعش

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

ایمن الظواهری

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

بدعت

بدعت از منظر وهابیان

بدعت در دین

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

بربهاری

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسى مبانى فکرى تکفیر

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

بررسی قتال در قرآن 1

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی مبانی فقهی تکفیر

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

بن بست خلافت با اندیشه داعش

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

بیوگرافی ابن تیمیه

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأویل

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تاریخ وهابیت

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

تبرک و استشفا به آثار اولیا

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

ترسیم نقشه راه جدید داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

توحید در مذاهب کلامی

توحید عبادی و شبهات وهابیت

توحید و شرک

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

تکفیر

تکفیر

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

تکفیر از دیدگاه سید قطب

تکفیر از دیدگاه قرآن

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

تکفیر اهل قبله

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

تکفیر در آیات و روایات

تکفیر در جهان اسلام

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

تکفیر در روایات نبوی (3)

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر گذشته، حال، آینده

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

تکفیریها در انگلستان

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

جریان شناسی القاعده

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

جریان شناسی وهابیت مصری

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

جریان شناسی سلفیگری

جریان های تکفیری عراق

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

جنبش شاه ولی­ الله در هند

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

جهاد در اندیشه سید قطب

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

جهادی‌های جدید کیستند؟

جهان از نگاه داعش

جهانى شدن و القاعده

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جوانان يهودی در صف داعش

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

حرکت سلفیه

حزب التحریر ازبکستان

حزب التحریر در آسیای مرکزی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

خاستگاه سلفی گری تکفیری

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

خاورمیانه و جنگ های دینی

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

داعش خوب داعش بد

داعش در مسیر القاعده شدن

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

دشمن نزدیک و دور

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

دموکراسی

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

رقابتى براى هويت و شناسه‏

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

روش های تبلیغی وهابیت

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

ریشه‌های تفکر داعش (١)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

زمینه های تاریخی سلفیه

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

سب الصحابه

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

سرچشمه اندیشه وهابیت

سرچشمه های فکری القاعده

سفر وهابیت به مصر

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

سلفيان

سلفيان

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

سلفی گری

سلفی گری در مصر و دوره جدید

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

سلفیه

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

سلفیه درباری

سلفیه و تقریب

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

سونامی تکفیری در جهان بشری

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (جهادی تکفیری)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت تکمیلی)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت مقدماتی)

شباهت وهابی ها با خوارج

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

صحیحین و نفی تکفیر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

طالبان؛ دین و حکومت

ظهور داعش در شبه‌ قاره

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

ظهور و افول القاعده در عراق

عبادت

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

عبور از «خاورمیانه جدید»

عربستان در عرصه تبلیغات

عربستان معمار جنایت و مکافات

عربستان و وهابیت در آفریقا

عزاداری بدعت یا سنت

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

عقل از دیدگاه سلفیه

عقل از منظر وهابیان

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

عوامل روانی تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

فتنه تكفير

فتنه و هابیت

فرا واقعیت بنا العابد!

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

فعالیت وهابیت در جهان

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

قبیله انحراف

قبیله بدعت

قبیله خشونت

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

لشگر جهنگوی

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

مانیفست توحش در فقه داعش

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

مباني اعتقادی داعش

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مبانی فکری ابن تیمیه

مبانی مذهبی و قومی طالبان

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مراتب و متعلقات ایمان

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

مفهوم و مراحل شرک

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

موافقين و مخالفين خلافت داعش

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

نظری بر تاریخ وهابیت

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

نقش وهابیت در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

نقش وهابیت در کنیا

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

نگاه داعش به مهدویت

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی بر وهابیت

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

وهابيت از نگاهي ديگر

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

وهابیان و توحید در اسما و صفات

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

وهابیت در آیینه تاریخ

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

وهابیت و تخریب قبور

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و تکفیر شیعه

وهابیت و سماع موتی

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

وهابیت، مکتب تشبیه

پاسخ به شبهات جهاد

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

کتاب شناسی تکفیر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

کودتا در داعش

کویت و وهابیت در آفریقا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام